«­Սասնայ Ծռեր» էպոսը՝ նոր սերունդի լեզուով հարցախաղ. UCLA-ի մէջ նորարարական կրթական նախագիծ (PBLL)

ՄԱՐԻԱ ՄԱՐԿՈՍԵԱՆ

Ինչ­պէ՞ս կրնայ ազ­գա­յին պատ­մամ­շա­կու­թա­յին ժա­ռան­գու­թիւ­նը վե­րաի­մաս­տա­ւո­րո­ւիլ ժա­մա­նա­կա­կից կրթա­կան մո­տե­ցում­նե­րու եւ թո­ւա­յին գոր­ծիք­նե­րու մի­ջո­ցաւ։ ­Նա­խագ­ծա­հէն լե­զո­ւի ու­սուց­ման (Project-Based Language Learning — PBLL) մե­թո­տա­բա­նու­թիւ­նը ինչ­պէ՞ս կրնայ նպաս­տել սփիւռ­քա­հայ ու­սա­նող­նե­րու լե­զո­ւի իւ­րաց­ման գոր­ծըն­թա­ցին։ Եւ ի՞նչ դեր կրնայ ու­նե­նալ հան­րա­յին ար­դիւն­քի (public product) ստեղ­ծու­մը լե­զո­ւա­կան, հա­մա­գոր­ծակ­ցա­յին, ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան եւ քննա­դա­տա­կան մտա­ծո­ղու­թեան զար­գաց­ման մէջ։
Այս հար­ցադ­րում­նե­րուն հի­ման վրայ ի­րա­կա­նա­ցո­ւած է սոյն կի­րա­ռա­կան հե­տա­զօ­տու­թիւ­նը, որ կը ներ­կա­յաց­նէ UCLA-ի «­Նա­րե­կա­ցի» հա­յա­գի­տա­կան ամ­պիո­նին մէջ գոր­ծադ­րո­ւած կրթա­կան նա­խա­գիծ մը։ ­Հե­տա­զօ­տու­թեան նպա­տակն էր ու­սում­նա­սի­րել, թէ ինչ­պէ՛ս կա­րե­լի է սփիւռ­քեան հա­մալ­սա­րա­նա­կան մի­ջա­վայ­րի մէջ հա­յե­րէ­նի ու­սու­ցու­մը դուրս բե­րել դա­սագր­քա­յին եւ քե­րա­կա­նա­կեդ­րոն սահ­ման­նե­րէն ու վե­րա­ծել ա­ւե­լի գործ­նա­կան, փոր­ձա­ռա­կան եւ ու­սա­նո­ղա­կեդ­րոն գոր­ծըն­թա­ցի։
Ու­սում­նա­սի­րու­թիւ­նը հիմ­նո­ւած է հե­ղի­նա­կի մա­գիստ­րո­սա­կան ա­տե­նա­խօ­սու­թեան շրջա­նա­կին մէջ ի­րա­կա­նա­ցո­ւած փոր­ձա­ռա­կան եւ կի­րա­ռա­կան հե­տա­զօ­տու­թեան վրայ։ Ան ի­րա­կա­նա­ցո­ւած է ­Լոս Ան­ճե­լը­սի ­Գա­լի­ֆոր­նիոյ հա­մալ­սա­րա­նի (UCLA) «­Նա­րե­կա­ցի» հա­յա­գի­տա­կան ամ­պիո­նի «­Հայ մշա­կոյթ եւ հա­սա­րա­կու­թիւն» դա­սըն­թաց­քի ծի­րէն ներս՝ հա­յե­րէ­նի 106գ (Level 3) մա­կար­դա­կի ու­սա­նող­նե­րու մաս­նակ­ցու­թեամբ։ Ու­սա­նող­նե­րը կը ներ­կա­յաց­նէին բազ­մա­զան լե­զո­ւամ­շա­կու­թա­յին մի­ջա­վայր. ո­մանք հա­յե­րէ­նին կը տի­րա­պե­տէին ա­ւե­լի ա­զատ, իսկ ու­րիշ­նե­րու հա­մար հա­յե­րէ­նը երկ­րորդ կամ ժա­ռան­գա­կան լե­զու էր։ Այս բազ­մա­զա­նու­թիւ­նը ստեղ­ծեց հե­տաքրք­րա­կան կրթա­կան դաշտ մը՝ PBLL մե­թո­տա­բա­նու­թեան կի­րա­ռե­լիու­թիւ­նը ու­սում­նա­սի­րե­լու հա­մար։
Ս­փիւռ­քա­հայ կրթա­կան ի­րա­կա­նու­թեան մէջ հա­յե­րէ­նի ու­սու­ցու­մը յա­ճախ կը բա­խի շարք մը մար­տահ­րա­ւէր­նե­րու։
­Լե­զո­ւի գոր­ծա­ծու­թեան սահ­մա­նա­փակ մի­ջա­վայ­րը, ժա­մա­նա­կի սղու­թիւ­նը, ե­րի­տա­սարդ­նե­րու բազ­մազ­բաղ ա­ռօ­րեան եւ ա­ւան­դա­կան դա­սա­ւանդ­ման ձե­ւե­րու սահ­մա­նա­փակ ազ­դե­ցու­թիւ­նը կը դժո­ւա­րաց­նեն լե­զո­ւի կեն­դա­նի եւ բնա­կան իւ­րա­ցու­մը։ Այս պայ­ման­նե­րուն մէջ անհ­րա­ժեշտ կը դառ­նայ այն­պի­սի մե­թո­տա­բա­նու­թիւն­նե­րու կի­րար­կու­մը, ո­րոնք ու­սա­նո­ղը կը դարձ­նէ ու­սուց­ման գոր­ծըն­թա­ցի գոր­ծուն մաս­նա­կից, պա­տաս­խա­նա­տու, հե­տա­զօ­տո­ղոչ, այլ ոչ թէ միայն տե­ղե­կու­թիւն ստա­ցող։
­Նա­խագ­ծա­հէն լե­զո­ւի ու­սու­ցու­մը (PBLL) նման մօ­տե­ցում­նե­րէն մէկն է։ ­Կը հիմ­նո­ւի այն գա­ղա­փա­րին վրայ, որ լե­զուն ա­ւե­լի ար­դիւ­նա­ւէտ կը սոր­վին, երբ ու­սա­նող­նե­րը կը գոր­ծա­ծեն զայն ի­րա­կան խնդիր­ներ լու­ծե­լու, հե­տա­զօ­տու­թիւն կա­տա­րե­լու, հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լու, հա­ղոր­դակ­ցե­լու, քննա­դա­տա­կան մտա­ծո­ղու­թեամբ եւ  ստեղ­ծա­րար մօ­տե­ցու­մով հան­րա­յին ար­դիւնք ստեղ­ծե­լու նպա­տա­կով։ Այս մօ­տե­ցու­մը կը միա­ւոր է 21-րդ ­դա­րու հմտու­թիւն­նե­րը՝ լե­զո­ւա­կան զար­գա­ցու­մը, քննա­դա­տա­կան մտա­ծո­ղու­թիւ­նը, ստեղ­ծա­գոր­ծա­կա­նու­թիւ­նը եւ հա­մա­գոր­ծակ­ցա­յին, հա­ղոր­դակ­ցա­կան ու­սու­ցու­մը։
­Քա­նի որ դա­սըն­թաց­քի հիմ­նա­կան նիւ­թե­րէն մէ­կը «­Սաս­նայ Ծ­ռեր» ազ­գա­յին է­պոսն էր, ո­րո­շե­ցինք նա­խա­գի­ծի ա­ռանց­քը կա­ռու­ցել այդ ժա­ռան­գու­թեան շուրջ։ ­Նախ­նա­կան փու­լին ի­րա­կա­նա­ցու­ցի դա­սա­րա­նա­յին դի­տար­կում­ներ, քննար­կում­ներ եւ գա­ղա­փար­նե­րու փո­խա­նա­կում­ներ։ ­Հա­մա­ձայն PBLL մե­թո­տա­բա­նու­թեան, ու­սա­նող­նե­րը հրա­ւի­րե­ցի մտա­ծե­լու, թէ ինչ­պէս կա­րե­լի է է­պո­սը ներ­կա­յաց­նել ժա­մա­նա­կա­կից, ե­րի­տա­սարդ­նե­րուն հա­մար ա­ւե­լի հա­սա­նե­լի եւ հե­տաքրք­րա­կան ձե­ւով։
Ուղ­ղոր­դող օ­րի­նակ­ներ տրա­մադ­րե­լով՝ ա­ռա­ջար­կե­ցի խմբա­յին մտագ­րոհ, ո­րու ըն­թաց­քին ու­սա­նող­նե­րը (բաժ­նո­ւած խում­բե­րու) ա­ռա­ջար­կե­ցին տար­բեր գա­ղա­փար­ներ՝ կեր­պա­րա­յին հար­ցա­խաղ, սե­ղա­նի խաղ, տե­սա­նիւ­թա­յին շարք եւ այլ նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­ներ։ Քն­նար­կում­նե­րէն եւ ի­րա­գոր­ծե­լիու­թեան գնա­հա­տու­մէն ետք (ժա­մա­նակ, մի­ջոց­ներ, հմտու­թիւն­ներ) դա­սա­րա­նը հա­մա­տեղ ընտ­րեց երկ­լե­զու թո­ւա­յին հար­ցա­խա­ղի տար­բե­րա­կը՝ «­Սաս­նայ Ծ­ռեր» է­պո­սի «ո՞ր հե­րոսն ես դուն» խո­րա­գի­րով։
­Նա­խա­գի­ծի ընտ­րու­թիւ­նը պա­տա­հա­կան չէր։ Ան մէկ­տեղ կը բե­րէր լե­զո­ւի զար­գա­ցու­մը, մշա­կու­թա­յին բո­վան­դա­կու­թիւ­նը, ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան, քննա­դատս­կան մտա­ծո­ղու­թիւ­նը, հա­ղոր­դակ­ցու­թիւ­նը,  հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւ­նը եւ հան­րա­յին կի­րա­ռե­լիու­թիւ­նը։ ­Միեւ­նոյն ժա­մա­նակ, հար­ցա­խա­ղի ձե­ւա­չա­փը հա­մա­պա­տաս­խան էր ու­սա­նող­նե­րու ժա­մա­նա­կա­յին եւ տեխ­նի­կա­կան հնա­րա­ւո­րու­թիւն­նե­րուն, կա­րո­ղու­թիւն­նե­րուն եւ կը ստեղ­ծէր ար­դիւնք մը, որ կրնար օգ­տա­գոր­ծո­ւիլ նաեւ հա­մալ­սա­րա­նէն դուրս։
PBLL աշ­խա­տա­նոց­նե­րու ըն­թաց­քին ու­սա­նող­նե­րը ու­սում­նա­սի­րե­ցին է­պո­սի տար­բեր հե­րոս­նե­րու բնա­ւո­րու­թիւն­նե­րը, ար­ժե­հա­մա­կար­գե­րը եւ գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րը։ Ա­նոնք վեր­լու­ծե­ցին ­Սա­նա­սա­րը, ­Պաղ­տա­սա­րը, Մ­հե­րը, ­Դա­ւի­թը եւ այլ կեր­պար­ներ՝ փոր­ձե­լով բա­ցա­յայ­տել կեր­պար­նե­րու ա­ռանձ­նա­յատ­կու­թիւն­նե­րը։ Այս ու­սում­նա­սի­րու­թեան հի­ման վրայ կազ­մո­ւե­ցան ի­րա­վի­ճա­կա­յին հար­ցում­ներ, ո­րոնք հնա­րա­ւո­րու­թիւն կու տա­յին մաս­նա­կից­նե­րուն հա­մե­մա­տել սե­փա­կան նա­խա­սի­րու­թիւն­ներն ու ար­ժէք­նե­րը է­պո­սի հե­րոս­նե­րու կեր­պար­նե­րուն հետ։ ­Հար­ցում­նե­րու ձե­ւա­կեր­պու­մը դար­ձաւ լե­զո­ւի զար­գաց­ման կա­րե­ւոր գոր­ծիք։ Ու­սա­նող­նե­րը ոչ միայն կը կար­դա­յին եւ կը վեր­լու­ծէին է­պո­սի նիւ­թե­րը, այ­լեւ կը գրէին, կը խմբագ­րէին, կը քննար­կէին, կը վեր­լու­ծէին եւ կը վե­րամ­շա­կէին ի­րենց ստեղ­ծած բո­վան­դա­կու­թիւ­նը։ Այս գոր­ծըն­թա­ցը զգա­լիօ­րէն ընդ­լայ­նեց ա­նոնց բա­ռա­պա­շա­րը եւ զար­գա­ցուց գրա­ւոր ու բա­նա­ւոր խօս­քի զար­գա­ցու­մը, հա­ղոր­դակ­ցա­կան, հա­մա­գոր­ծակ­ցա­յին կա­րո­ղու­թիւն­նե­րը։
­Նա­խա­գի­ծի կա­րե­ւոր բա­ղադ­րիչ­նե­րէն մէ­կը նաեւ մաս­նա­գի­տա­կան խորհր­դա­տո­ւու­թեան ներգ­րա­ւումն էր։ Այդ նպա­տա­կով կազ­մա­կեր­պե­ցինք առ­ցանց հան­դի­պում մը է­պո­սա­գէտ եւ գրա­կա­նա­գէտ ­Հայկ ­Համ­բար­ձու­մեա­նի հետ։ Ու­սա­նող­նե­րը հան­դիպ­ման ըն­թաց­քին  ներ­կա­յա­ցու­ցին ի­րենց աշ­խա­տան­քը, ուղ­ղե­ցին հար­ցում­ներ եւ ստա­ցան մաս­նա­գի­տա­կան ուղ­ղոր­դում։ Այս փոր­ձա­ռու­թիւ­նը օգ­նեց ա­նոնց հասկ­նա­լու, թէ գի­տե­լի­քի ստեղ­ծու­մը եւ գի­տա­կան քննար­կու­մը ինչ­պէս կ­՚ի­րա­կա­նա­նան ա­կա­դե­մա­կան մի­ջա­վայ­րի մէջ։