Գրիգոր ­Նարեկացիի «Մատեան Ողբերգութեան», յունարէնի թարգմանո­ւած Արա Մանկոյեանի կողմէ, Աթէնք 2026

«Βιβλίο Θρηνωδιών«, Κρικόρ Ναρεκατσί, μετάφραση Αρά Μαγκογιάν, Αθήνα 2026

Գ­րի­գոր ­Նա­րե­կա­ցիի «­Մա­տեան Ող­բեր­գու­թեան», յու­նա­րէ­նի թարգ­մա­նո­ւած Ա­րա ­Ման­կո­յեա­նի կող­մէ, Ա­թէնք 2026

ՔԵՐՈԲ ԷՔԻԶԵԱՆ

­Նա­րե­կա­ցիի «­Մա­տեան ող­բեր­գու­թեան»
հա­մա­մարդ­կա­յին պատ­գա­մը յու­նա­րէ­նով

­Վեր­ջերս, ­Յու­նաս­տա­նի ­Հա­յոց Ազ­գա­յին Ա­ռաջ­նոր­դա­րա­նի ջան­քե­րով, լոյս տե­սաւ Գ­րի­գոր ­Նա­րե­կա­ցիի «­Մա­տեան Ող­բեր­գու­թեան» գան­ձի յու­նա­րէն լե­զո­ւով հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը, որ թարգ­մա­նո­ւած է Ա­րա ­Ման­կո­յեա­նին կող­մէ։ ­Հա­տո­րի գե­ղա­տիպ հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը կա­տա­րո­ւե­ցաւ Ե­րե­ւա­նի մէջ։
­Հայ հո­գե­ւոր եւ գրա­կան ժա­ռան­գու­թեան մե­ծա­գոյն գան­ձե­րէն մէ­կուն յու­նա­րէն լե­զո­ւով հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը նշա­նա­կա­լից ի­րա­դար­ձու­թիւն մըն է՝ գրա­կան, թարգ­մա­նա­կան, աս­տո­ւա­ծա­բա­նա­կան եւ մի­ջե­կե­ղե­ցա­կան ա­ռու­մով։ Ան կը նշա­նա­ւո­րէ հայ հո­գե­ւոր միտ­քի բա­ցա­ռիկ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան մը մուտ­քը յու­նա­լե­զու ըն­թեր­ցո­ղի աշ­խարհ՝ նոր հնա­րա­ւո­րու­թիւն բա­նա­լով ծա­նօ­թաց­նե­լու մեր ա­ւան­դու­թեան հո­գեմ­տա­ւոր ար­ժէքն ու հարս­տու­թիւ­նը։
«­Մա­տեան ող­բեր­գու­թեան» գլուխ գոր­ծոց եր­կը մար­դու հո­գիին, ա­նոր ներ­քին աշ­խար­հին, Աս­տու­ծոյ առ­ջեւ մար­դու խո­նար­հու­մին, մեղ­քի գի­տակ­ցու­թեան, ա­պաշ­խա­րու­թեան եւ փրկու­թեան յոյ­սին հա­մա­պար­փակ ար­տա­յայ­տու­թիւնն է։ ­Նա­րե­կա­ցիի խօս­քը կը բխի անձ­նա­կան հո­գե­ւոր ապ­րու­մէն, սա­կայն կը գե­րա­զան­ցէ ան­հա­տա­կան կեան­քի սահ­ման­նե­րը՝ դառ­նա­լով հա­մա­մարդ­կա­յին ա­ղօթք։
­Նա­րե­կա­ցիի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան թարգ­մա­նու­թիւ­նը Ա­րա ­Ման­կո­յեա­նին կող­մէ պարզ լե­զո­ւա­կան փո­խադ­րու­թեան ար­դիւն­քը չէ ե­ղած։ ­Թարգ­մա­նա­կան եր­կա­րա­շունչ եւ հե­տե­ւո­ղա­կան աշ­խա­տան­քը պա­հան­ջած է բնա­գի­րի աս­տո­ւա­ծա­բա­նա­կան, փի­լի­սո­փա­յա­կան եւ գրա­կան շեր­տե­րու խոր ըմբռ­նում, գրա­բա­րի նրբու­թիւն­նե­րուն ծա­նօ­թու­թիւն եւ թարգ­մա­նո­ւող լե­զուի հո­գե­ւոր գրա­կա­նու­թեան ար­տա­յայտ­չա­կան կա­րե­լիու­թիւն­նե­րու տի­րա­պե­տում։ ­Նա­րե­կա­ցիի լե­զուն հա­րուստ է պատ­կեր­նե­րով, խորհր­դան­շա­կան ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րով, աս­տո­ւա­ծաշն­չա­կան ակ­նարկ­նե­րով եւ եր­բեմն բարդ շա­րա­հիւ­սա­կան կա­ռոյց­նե­րով։ Ա­նոր խօս­քին ու­ժը միայն բա­ռե­րուն մէջ չէ ամ­բա­րո­ւած, այ­լեւ ա­նոնց նրբա­ճա­շակ հիւ­սո­ւած­քին, ներ­քին ե­րաժշտու­թեան, ա­ղօ­թա­կան շուն­չին եւ «սրտի խո­րե­րէն փխող» Աս­տու­ծոյ հետ հա­ղոր­դակ­ցու­թեան ա­ռանձ­նա­յա­տուկ ե­ղա­նա­կին մէջ։
­Թարգ­մա­նա­կան պա­հանջ­կոտ գոր­ծին ձեռ­նար­կած է Ա­րա ­Ման­կո­յեան՝ եր­կար տա­րի­նե­րու հե­տե­ւո­ղա­կան եւ տքնա­ջան աշ­խա­տան­քով։ Ա­նոր թարգ­մա­նա­կան վաս­տա­կին ար­ժե­ւո­րու­մը պէտք է կա­տա­րել նկա­տի ու­նե­նա­լով այն խղճմիտ մօ­տե­ցու­մը, ո­րով ան ու­սում­նա­սի­րած է բնա­գի­րը, զայն հա­մե­մա­տած է տար­բեր լե­զու­նե­րով կա­տա­րո­ւած թարգ­մա­նու­թիւն­նե­րու եւ մեկ­նա­բա­նա­կան փոր­ձե­րու հետ՝ ձգտե­լով իւ­րա­քան­չիւր հա­տո­ւա­ծի ի­մաս­տա­յին, աս­տո­ւա­ծա­բա­նա­կան եւ լե­զո­ւա­կան հա­րա­զա­տու­թեան։ Այս­պի­սի աշ­խա­տան­քի պա­րա­գա­յին թարգ­մա­նի­չը պար­տա­ւոր է միա­ժա­մա­նակ հա­ւա­տա­րիմ մնալ հե­ղի­նա­կին, ինչ­պէս նաեւ բնա­կան, ճշգրիտ ու գրա­կա­նօ­րէն ար­ժա­նա­ւոր լե­զու մը ստեղ­ծե­լու թի­րա­խին մէջ։
Ա­րա ­Ման­կո­յեա­նի կա­տա­րած թարգ­մա­նա­կան գոր­ծը կը ներ­կա­յաց­նէ ­Նա­րե­կա­ցիի հո­գե­ւոր աշ­խար­հը յու­նա­րէն ըն­թեր­ցո­ղին՝ փոր­ձե­լով պահ­պա­նել բնա­գի­րի խո­րու­թիւ­նը, ա­ղօ­թա­կան բնոյ­թը եւ ո­ճա­կան ա­ռանձ­նա­յատ­կու­թիւն­նե­րը։ ­Յատ­կա­պէս հո­գե­ւոր գրա­կա­նու­թեան մէջ թարգ­մա­նու­թեան յա­ջո­ղու­թիւ­նը պէտք է նախ չա­փել բա­ռե­րու ճշգրտու­թեամբ, ա­պա ա­նոնց­մէ բխող խոր­հուր­դով, ապ­րու­մով եւ հա­ւատ­քի լե­զուն այլ մշա­կոյ­թի մը ըն­թեր­ցո­ղին փո­խան­ցե­լու կա­րո­ղու­թեամբ։ Այս ա­ռու­մով, թարգ­մա­նի­չին աշ­խա­տան­քը կը ստա­նայ նաեւ ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան եւ մեկ­նա­բա­նա­կան նշա­նա­կու­թիւն։
­Յու­նա­րէն թարգ­մա­նու­թեան հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը ա­ռանձ­նա­յա­տուկ նշա­նա­կու­թիւն ու­նի նաեւ հայ եւ յոյն ե­կե­ղե­ցի­նե­րու ու հե­տե­ւա­բար՝ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու հո­գե­ւոր, մշա­կու­թա­յին յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րուն հա­մար։ Եր­կու ազ­գե­րու քրիս­տո­նէա­կան պատ­մու­թիւ­նը դա­րա­ւոր ընդ­հան­րու­թիւն­ներ, հո­գե­ւոր եւ մշա­կու­թա­յին փո­խազ­դե­ցու­թիւն­ներ կը պա­րու­նա­կէ։
­Զոյգ աշ­խարհ­նե­րու պատ­մա­կան մեր­ձե­ցու­մը նոր ի­մաստ կը ստա­նայ, մա­նա­ւանդ երբ հայ հո­գե­ւոր միտ­քի մե­ծա­գոյն ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րէն մէ­կուն ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւ­նը հա­սա­նե­լի կը դառ­նայ յու­նա­լե­զու աշ­խար­հին՝ իր ամ­բող­ջա­կա­նու­թեամբ։
Ա­րա ­Ման­կո­յեա­նի թարգ­մա­նու­թիւ­նը կա­րե­լի է նկա­տել նաեւ մի­ջե­կե­ղե­ցա­կան երկ­խօ­սու­թեան ար­ժէ­քա­ւոր ներդ­րում մը։
­Պատ­մա­կան տե­ղե­կու­թիւն­նե­րու կամ ե­կե­ղե­ցա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րու փո­խանց­ման ո­լոր­տին մէջ, հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը պի­տի նպաս­տէ, որ յոյն ա­կա­դե­մա­կան աշ­խար­հը հայ ե­կե­ղեց­ւոյ հո­գե­ւոր ա­ւան­դու­թիւ­նը ճանչ­նայ ուղ­ղա­կի հա­ղոր­դակ­ցու­թեամբ մը ա­նոր ա­ղօ­թա­կան եւ աս­տո­ւա­ծա­բա­նա­կան գան­ձե­րուն հետ։ Այս­պէս, «­Մա­տեան ող­բեր­գու­թեան» յու­նա­րէն հրա­տա­րա­կու­թիւ­նը պէտք է ըն­կա­լել իբ­րեւ հայ հո­գե­ւոր մշա­կոյ­թի կա­րե­ւոր ներ­կա­յու­թիւն մը յու­նա­կան աշ­խար­հին մէջ եւ միա­ժա­մա­նակ՝ եր­կու հին քրիս­տո­նեայ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու հո­գե­ւոր կա­պե­րը ամ­րապն­դե­լու նշա­նա­կա­լից քայլ։
«­Նա­րեկ»ը հայ հա­ւա­տա­ցեա­լին հա­մար ա­ռօ­րեայ ա­ղօթ­քի եւ Աս­տու­ծոյ հետ ներ­քին հա­ղոր­դակ­ցու­թեան հա­րա­զատ ու­ղե­կից մը եղած է։ ­Սե­րունդ­ներ շա­րու­նակ հա­յը դի­մած է ա­նոր է­ջե­րուն՝ իր հո­գե­կան տագ­նապ­նե­րուն մէջ մխի­թա­րու­թիւն, դժո­ւա­րու­թիւն­նե­րու պա­հուն զօ­րու­թիւն եւ ա­ղօթ­քի մի­ջո­ցով հո­գիի խա­ղա­ղու­թիւն գտնե­լու հա­մար։ Այժմ, յու­նա­րէն թարգ­մա­նու­թեամբ, մե­ծար­ժէք գան­ձը կը դառ­նայ նաեւ յու­նա­լե­զու ըն­թեր­ցո­ղի ա­ռօ­րեայ հո­գե­ւոր ա­պաս­տա­րա­նը՝ դուռ բա­նա­լով Աս­տու­ծոյ սփո­փան­քին, ներ­քին ան­դոր­րին եւ հա­ւատ­քի վե­րա­նո­րոգ­ման։
Ա­րա ­Ման­կո­յեա­նի տա­րի­նե­րու յոգ­նա­տանջ աշ­խա­տան­քը ար­դէն ստա­ցած է ա­ւե­լի մեծ ար­ժէք, քան ան­հա­տա­կան թարգ­մա­նա­կան ի­րա­գոր­ծու­մի մը գի­նը։
Ա­նոր մի­ջո­ցով հայ հո­գե­ւոր գրա­կա­նու­թեան գո­հար­նե­րէն մէ­կը նոր լե­զո­ւով եւ նոր ըն­թեր­ցող­նե­րու կը փո­խան­ցո­ւի՝ պահ­պա­նե­լու եւ տա­րա­ծե­լու հա­մար այն պատ­գա­մը, որ ­Նա­րե­կա­ցիի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւ­նը հա­զա­րա­մեա­կէ մը ա­ւե­լի կը փո­խան­ցէ մարդ­կու­թեան։
­Թարգ­մա­նի­չի կա­տա­րած նրբա­հիւս գոր­ծը ու ա­նոր մտա­ւոր վաս­տա­կը ար­ժա­նի են գնա­հա­տան­քի՝ իր գի­տա­կան խղճմտան­քին, եր­կու լե­զու­նե­րուն հան­դէպ ցու­ցա­բե­րած պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թեան եւ հայ հո­գեմտա­յին մշա­կոյ­թի ընդ­հան­րա­կան ճա­նաչ­ման ծա­ռա­յե­լու իր ա­ռա­քե­լու­թեան հա­մար։

* * *

­Հա­տո­րի պաշ­տօ­նա­կան ներ­կա­յա­ցու­մը պի­տի կա­տա­րո­ւի ­Չո­րեք­շաբ­թի, 16 ­Դեկ­տեմ­բեր 2026-ին, ա­պա տրա­մադ­րե­լի պի­տի ըլ­լայ ­Յու­նաս­տա­նի ­Հա­յոց Ազ­գա­յին Ա­ռաջ­նոր­դա­րա­նէն եւ շրջան­նե­րու ե­կե­ղե­ցի­նե­րէն։

1 Հիւրատետր 2