­Սեր­գօ ­Ճա­նի­կեան (Վկայութիւն մը)

ՄԻՀՐԱՆ ՔԻՒՐՏՕՂԼԵԱՆ

Ափ­սո՜ս, ­Սեր­գօ ­Ճա­նի­կեանն ալ գնա՜ց, ան­վե­րա­դարձ:
Անց­նող Ե­րեք­շաբ­թիի ա­ռա­ւօ­տեան ժա­մե­րուն, Ա­թէն­քի ա­ռա­ջին գե­րեզ­մա­նա­տան հո­ղին յանձ­նո­ւե­ցաւ ան­շունչ մար­մի­նը ­Սեր­գօ ­Ճա­նի­կեա­նին:
Ան­կէ ե­րեք օր ա­ռաջ, տա­րա­ծո­ւած մա­հո­ւան գոյ­ժը որ­քան անս­պա­սե­լի, նոյն­քան եւ ափ­սո­սա­լի ե­ղաւ այն­պէս, որ մարդ ա­կա­մայ կը մտա­ծէ, թէ այ­լեւս ոչ ոք մտքէն ան­ցը­նէ, որ հո­ղին կան­չը շատ հե­ռու է, ի­րեն չի հաս­նիր:
Ո՞վ էր սա­կայն հո­ղին յան­ձո­ւած ­Սեր­գօ ­Ճա­նի­կեա­նը, ո­րու կո­րուս­տին հա­մար կ­՚ափ­սո­սա­յին ի­րեն ծա­նօթ թէ ան­ծա­նօթ գա­ղու­թա­հա­յեր, ինչ­պէս նաեւ ու մա­նա­ւանդ զինք ճանչ­ցող յոյն մար­դոց լայն շրջա­նակ մը:
­Պարզ հար­ցում մը, ո­րուն պա­տաս­խա­նե­լու հա­մար դժո­ւար է բա­նա­ձեւ գտնել:
­Զինք անձ­նա­պէս չճանչ­ցող­նե­րու հա­մար «­Սեր­գօ»ն­ ա­նուն մըն էր ա­ւե­լի, քան՝ ներ­կա­յու­թիւն մը:
­Հա­կա­ռակ որ իր ե­րի­տա­սար­դու­թեան մաս կազ­մած էր ան ե­րի­տա­սար­դա­կան շար­քե­րուն, ա­պա նաեւ ան­կէ ան­դա­մագ­րո­ւած՝ Հ.Յ.Դ.-ին, բայց եւ այն­պէս գա­ղու­թի ազ­գա­յին ու հան­րա­յին կեան­քին մէջ մնա­յուն բա­ցա­կայ մըն էր ան, բայց եւ միշտ՝ ներ­կայ:
­Հա­կա­սա­կան այս բա­նա­ձե­ւու­մը ա­նոր հա­մար, որ հան­դէս­նե­րէն, ձեռ­նարկ­նե­րէն ու հա­ւա­քոյթ­նե­րէն կամ ժո­ղով­նե­րէն մնա­յուն բա­ցա­կան էր ան, բայց միշտ ներ­կայ՝ երբ ի­րեն կը դի­մո­ւէր իր բա­րո­յա­կան թէ նիւ­թա­կան օգ­նու­թեան կամ բա­րեն­պաստ մի­ջամ­տու­թիւն­նե­րու հա­մար՝ պե­տա­կան կամ յու­նա­կան գոր­ծա­րա­րա­կան ա­ւա­գա­նիի շրջա­նա­կին մօտ, ո­րուն, կա­րե­լի է ը­սել, թէ մաս կը կազ­մէր նաեւ ի՛նք:
Անձ­նա­պէս ոչ բա­րե­կամ ե­ղած եմ ի­րեն, ոչ ալ յա­ճա­խա­կի յա­րա­բե­րու­թիւն­ներ ու­նե­ցած եմ հե­տը: ­Հա­զո­ւա­դէպ ու պա­տա­հա­կան կարճ հան­դի­պում­ներ միայն:
­Շատ տա­րի­ներ ա­ռաջ զինք ճանչ­ցած եմ իր հօ­րը՝ ­Ժի­րայր ­Ճա­նի­կեա­նի մի­ջո­ցով, որ հա­ւա­տա­ւոր դաշ­նակ­ցա­կան մըն էր եւ նո­ւի­րեալ կու­սակ­ցա­կան ու ազ­գա­յին գոր­ծե­րու՝ համ­բա­ւեալ ան­կեղ­ծու­թեամբ եւ ուղ­ղամ­տու­թեամբ:
Այդ տա­րի­նե­րուն, պար­թե­ւա­հա­սակ, աշ­խոյժ, գե­ղա­դէմ ու իր ժպտուն դէմ­քով գրա­ւիչ եւ հա­մակ­րե­լի ե­րի­տա­սարդ մըն էր ­Սեր­գոն: Գ­րա­ւիչ ու հա­մակ­րե­լի մնաց հե­տա­գայ տա­րի­նե­րուն ալ: Անձ­նա­կան փոքր աշ­խա­տա­նո­ցի մը մէջ սկսնակ մը՝ ոս­կեր­չա­կան աս­պա­րէ­զի մէջ: ­Յա­րա­բե­րա­բար կարճ ժա­մա­նա­կի ըն­թաց­քին լման հա­սա­կով մուտք գոր­ծեց ան ոս­կեր­չա­կան գոր­ծա­րար­նե­րու բարձր մա­կար­դակ­նե­րէ ներս եւ «­Սեր­գօ» իր ա­նու­նով պա­տո­ւա­բեր ու փնտռո­ւած հաս­տա­տու­թիւն մը հիմ­նեց:
­Թէ ինչ­պէս իր աս­պա­րէ­զի կարծր մրցակ­ցու­թեան պայ­ման­նե­րու տակ, Ա­թէն­քի ոս­կեր­չա­կան շու­կա­յին մէջ յա­ջո­ղե­ցաւ ու բարձր տե­ղե­րու հա­սաւ, ինք միայն գի­տէ: Կ­՚են­թադ­րեմ, թէ իր հրա­պու­րիչ կեր­պա­րը եւ ազ­նիւ նկա­րա­գի­րը նպաս­տած ըլ­լան իր վե­րել­քին, բայց կը կար­ծեմ, թէ յա­ջո­ղու­թեան բուն բա­նա­լին ա­նոր սրտի հարստու­թիւ­նը ե­ղած պի­տի ըլ­լայ:
Ար­հես­տա­կից­նե­րը մրցա­կից չնկա­տե­լու, այլ զա­նոնք գոր­ծա­կից հա­մա­րե­լու, ա­նոնց հետ ան­կեղծ գոր­ծակ­ցու­թեան ճամ­բու մէջ մտնե­լու, ի­րա­րու օգ­տա­կար դառ­նա­լու ազ­նիւ վար­քու­բարքն է , որ վստա­հե­լի անձ ու բա­րե­կամ դար­ձու­ցած ըլ­լայ զինք:
­Մէջ­բե­րում մը. մեր գա­ղու­թին մէջ հի­նէն ու մին­չեւ հի­մա շա­րու­նա­կո­ւող սո­վո­րու­թիւն է Ծ­նուն­դի նա­խորդ գի­շեր եր­գե­ցիկ խում­բե­րով հայ­կա­կան տու­ներ շրջիլ, «­Խոր­հուրդ մեծ»ով ­Յի­սու­սի ծնուն­դը ա­ւե­տել եւ… կո­կիկ գու­մար ա­պա­հո­վել միու­թիւն­նե­րուն հա­մար: Եր­գե­ցիկ խում­բի մը վկա­յու­թիւ­նը տա­րի­ներ ա­ռաջ, «երբ ­Սեր­գօ ­Ճա­նի­կեա­նի տու­նը մտանք, տե­սանք, որ սե­ղա­նի մը շուրջ ­Սեր­գո­յին հետ թղթա­խա­ղի մէջ են յու­նա­կան հա­սա­րա­կա­կան կեան­քի մէջ ծանր կշիռ ու­նեցղ անձ­նա­ւո­րու­թիւն­ներ…:» ­Յայտ­նօ­րէն ­Սեր­գո­յին դա­սա­ւո­րածն էր, որ­պէս­զի այդ գի­շեր ի­րենց այ­ցե­լող եր­գե­ցիկ խում­բին գան­ձա­նա­կը դրա­մով յոր­դի…:
­Հան­գու­ցեա­լը իր ու­նե­ցած ծա­նօ­թու­թիւն­նե­րը չէր խնա­յեր՝ օգ­նե­լու հա­մար ծա­նօթ թէ ան­ծա­նօթ հա­յե­րու: Ին­ծի պէս բազ­մա­թիւ են վկա­յող­նե­րը, որ ­Լի­բա­նա­նէն ու ­Սու­րիա­յէն ե­կած ե­րի­տա­սարդ­նե­րուն որ­քան օգ­նած է՝ ա­նոնց կե­ցու­թեան ար­տօ­նա­գիր հայ­թայ­թե­լով ու գործ ա­պա­հո­վե­լով…: Ան­ձիս ալ հա­սած է իր օգ­նու­թիւ­նը:
Այն հին տա­րի­նե­րուն, երբ կե­ցու­թեան ու աշ­խա­տան­քի յա­տուկ ար­տօ­նագ­րով գոր­ծե­լու վի­ճա­կի մէջ կը գտնո­ւէի, պա­տա­հե­ցաւ, որ վեր­ջին դի­մու­միս մեր­ժո­ւե­ցայ եւ կար­միր մե­լա­նով ընդգ­ծո­ւած եր­կի­րը լքե­լու վճի­ռի մը առ­ջեւ գտնո­ւե­ցայ:
Ա­ռաջ­նոր­դա­րա­նի եւ կրթա­կան հաս­տա­տու­թեան թէ այլ պաշ­տօ­նա­կան նա­մակ­նե­րով դի­մում­ներ կամ քա­ղա­քա­կան մար­դոց­մէ մի­ջամ­տու­թեան խնդրանք­ներ ա­պար­դիւն ան­ցան: ­Յու­սա­հա­տու­թիւն եւ անճր­կում: Ա­ռար­կու­թիւ­նը այն էր, որ երբ վճի­ռը կար­միր մե­լա­նով է, զայն բե­կա­նե­լը շա՜տ-շա՜տ դժո­ւար է, գրե­թէ ան­կա­րե­լի: ­Հան­գու­ցեա­լը ի­մա­ցաւ, լո՜յս հոգ­ւոյն, թե­լադ­րեց, որ վաղն իսկ նա­հան­գա­պե­տա­րան եր­թամ եւ քա­ղա­քա­ցիու­թեան դի­մում­նա­գիր ներ­կա­յաց­նեմ ու զիս հան­դար­տեց­նե­լու եւ տա­տամ­սումս փա­րա­տե­լու հա­մար ա­ւել­ցուց զար­մաց­նող ինք­նավս­տա­հու­թեամբ. «­Հոգ մի ը­ներ, հա­մա­րէ, որ կար­գադ­րո­ւած է ար­դէն»: Եւ ի­րա­պէս. պատ­կան նա­խա­րա­րու­թե­նէն չու­շա­ցաւ պաշ­տօ­նա­գի­րը, որ քա­ղա­քա­ցի դառ­նա­լու դի­մումս ըն­դունուած ըլ­լա­լով կը հրա­ւի­րո­ւէի նա­հան­գա­պե­տա­րան եր­դումս տա­լու…:
Չ­գիտ­ցող չկայ, եւ հո՛ս ապ­րող­նե­րը լաւ գի­տեն, որ նման ծա­ռա­յու­թիւն­ներ ի­րենց փոխ­հա­տու­ցու­մը ու­նին ընդ­հան­րա­պէս՝ զա­նա­զան տես­քով: Ոս­կե­րի՞չ ես, ու­րեմն ոս­կե­ղէ­նի տես­քով եւ այլն: Եւ վստա­հա­բար, որ սի­րե­ցեալ ­Սեր­գոն ալ զերծ չէր մնար փոխ­հա­տու­ցու­մէ: Ան մա­տու­ցո­ւած ծա­ռա­յու­թիւ­նը կը փո­խա­դար­ձէր ա­նաղ­մուկ ու յօ­ժա­րա­կամ, ա­ռանց որ ի­մա­նան ա­նոնք, ո­րոնց հա­մար կա­տա­րո­ւած է այս կամ այն ծա­ռա­յու­թիւ­նը:
­Կեան­քը ու­նի նաեւ իր սեւ խա­ղե­րը: Որ­քան ալ ազ­նիւ, ան­կեղծ ու ըն­կե­րա­սէր ըլ­լաս ու բուխ սիրտ ու­նե­նաս, միշտ պի­տի գտնո­ւին մար­դիկ, որ յատ­կա­պէս ի­րենց նեղ օ­րե­րուն փոր­ձու­թիւ­նը պի­տի ու­նե­նան չա­րա­շա­հել ազ­նիւ հո­գիդ ու քեզ զոհ դարձ­նել քու իսկ ըն­կե­րա­սի­րու­թեանդ, ան­կեղ­ծու­թեանդ: Լ­սո­ղաց եմ, որ ­Սեր­գօ ­Ճա­նի­կեանն ալ ան­գա­մի մը հա­մար զո­հը դար­ձած է իր մէկ գոր­ծըն­կե­րոջ, ո­րուն հան­դէպ ու­նէր ա­ներկ­բայ հա­ւատք ու վստա­հու­թիւն: ­Ծանր հա­րո­ւած մը՝ նիւ­թա­կան տե­սա­կէ­տով, այն­քան ծանր, որ շա­տեր թե­րա­հա­ւատ էին, թէ ան պի­տի կա­րե­նայ վե­րա­կանգ­նիլ:
­Հա­րո­ւա­ծին ծան­րու­թիւ­նը կարճ տե­ւած է: Կ­՚ը­սո­ւէր, թէ բարձր մա­կար­դակ­նե­րու վրայ գտնո­ւող իր բա­րե­կամ­նե­րէն այն­քան սի­րո­ւած էր, որ չէին ան­տե­սած իր դի­մագրա­ւած դժո­ւա­րու­թիւ­նը, չէին լքած զինք, մա­նա­ւանդ որ հաս­տա­տո­ւած էր իր ան­մե­ղու­թիւ­նը:
Ս­տու­գո­ւած էր, որ զոհ մըն էր ինք, զո­հը ըն­կե­րա­սի­րու­թեան ու բուխ սրտին:
Իր փայ­լուն աս­պա­րէ­զին մէջ անն­շան այս փոքր փա­կա­գի­ծը ո­չին­չով խան­գա­րած է, որ ­Սեր­գօ ­Ճա­նի­կեա­նը հպարտ ու ճա­կա­տա­բաց վե­րա­դառ­նայ իր հաս­տա­տուն ու պա­տո­ւա­ւոր տե­ղը՝ Ա­թէն­քի ոս­կեր­չա­կան շու­կա­յին մէջ:
­Յու­ղար­կա­ւո­րու­թեան՝ յու­նա­կան հա­սա­րա­կու­թեան մէջ հան­րա­ծա­նօթ մար­դոց բազ­մու­թիւ­նը վկա­յու­թիւնն էր հան­գու­ցեա­լին հան­դէպ յար­գան­քին, մտեր­մու­թեան ու սի­րոյ: Այդ մար­դիկ փու­թա­ցած էին դամ­բա­նը ո­ղո­ղել ծաղ­կեպ­սակ­նե­րով, հա­կա­ռակ որ ըն­տա­նի­քին կող­մէ յու­նա­րէ­նով տրո­ւած մա­հազ­դին մէջ կը խնդրո­ւէր փո­խան ծաղ­կեպ­սա­կի նո­ւի­րա­տո­ւու­թիւն կա­տա­րել ­Հայ դա­տի յանձ­նա­խում­բի՝ դրա­մա­տան հա­շու­հա­մա­րի մի­ջո­ցով:
Կ­՚ի­մա­նամ, որ ար­դէն ա­ռա­ջին եր­կու-ե­րեք օ­րե­րու մէջ դրա­մա­կան նո­ւէր­նե­րու գու­մա­րը գե­րա­զան­ցած է այն, ինչ որ կա­րե­լի պի­տի ըլ­լար պատ­կե­րաց­նել…:
Իր ամ­բողջ կեան­քի մէջ ­Սեր­գոն վճիտ հո­գիով յատ­կան­շո­ւե­ցաւ, ­Ճա­կա­տա­բաց գոր­ծեց եւ սի­րո­ւե­ցաւ բո­լո­րէն:
­Նաեւ ճա­կա­տա­բաց մեկ­նե­ցաւ յա­ւեր­ժին:
Հո­ղը թե­թեւ, յի­շա­տակն ան­թա­ռամ…: