ԽՄԲԱԳՐՈՒԹԵԱՆ ԿՈՂՄԷ.- Այսօրուան թիւով «Ազատ Օր» իր ընթերցողներուն կը հրամցնէ Յունահայոց Ազգային վարչութեան Յարաբերական մարմինի անդամ Արաքսի Միքայէլեանի ունեցած երկրորդ հարցազրոյցը գաղութի աշակերտութեան հետ, այս անգամ հանդիպելով «Ճէնազեան» միջնակարգ վարժարանի աշակերտներուն հետ։
Գաղութային՝ մինչեւ օրս բարձրագոյն կրթարանը անխափան կը գործէ մօտ 35 տարի, տուած ըլլալով հարիւրաւոր շրջաւարտներու հունձք մը եւ միշտ մնալով գաղութային մարմիններուն հոգածութեան առարկան։ Աշակերտներուն հետ զրոյցները իրագործուեցան իրենց տարիքին հանդէպ պատշաճ մօտեցումով՝ 14-16 տարեկան պատանիները մերձենալու ու իրենց հոգեմտային աշխարհին նուրբ թելերը շօշափելու զգուշաւորութեամբ։
Դրականօրէն մեզ կը զարմացնեն մերօրեայ պատանիները։ Գիտակից են իրենց ներկայութեան համար հայ դպրոցէն ներս, միաժամանակ լաւապէս ըմբռնած են մեր վարժարանի դերն ու բարերար ազդեցութիւնը։ Պատանի են, իրենց կեանքը կը խայտայ տարիքի յուզական փորձառութիւններով, սակայն նոյն պահուն իրենց ներաշխարհէն կը ցայտի սէրն ու կապը դէպի ամէն ինչ հայկական։ Հայրենիքը դերակատար է իրենց կեանքի աճման մէջ, կը գիտակցին հայ լեզուի կարեւորութեան, թէկուզ հայախօսութիւնը գովելի աստիճանէն հեռու է տակաւին։ Գաղութի միութենական կեանքը՝ պատանեկան, մշակութային, սկաուտական եւ մարզական զբաղումները ակումբներէն ներս տեւաբար կու գան լրացնելու իրենց կեանքի կազմաւորման ամէնէն նուրբ տարիները։
Անկեղծ հաստատում մը։ Մեր գաղութի վարժարանները կը շարունակեն ներշնչել ու ոգեւորել։ Հայկական ընտանիքներու ազգային գիտակցութիւնը ներգործական դեր կը պահէ հայ պատանին հայկական վարժարանէն ներս տեսնելու ջանքերուն մէջ։
Երանի մեր պատանի տղոց երազը իրականութիւն դառնայ եկող սերունդներուն համար։ Կարիքը կայ գաղութային զօրաշարժի՝ միջնակարգը լրացնելու եւ ամբողջացնելու երկրորդական վարժարանի յաւելեալ երեք կարգերով։ Այլեւս ժամանակները հասունցած են, որպէսզի համակարգուած աշխատանքով, բարոյական եւ նիւթական անհրաժեշտ զոհողութիւններով, յունահայ գաղութի կրթական կեանքը առաւել ծաղկի ու հայանայ։ Ներկայ սերունդներուն պարտքը, կտակն է հայորդիներուն։
***
Միջնակարգ վարժարանը իւրաքանչիւր պատանիի հոգեմտաւոր կազմաւորման համար, կեանքի կարեւորագոյն հանգրուաններէն մէկը կը հանդիսանայ: Հոս՝ պատանին ո՛չ միայն գիտելիքներ ձեռք կը բերէ, այլ որպէս անհատ կը ձեւաւորուի, կը սորվի շուրջիններուն հետ շփուիլ, դժուարութիւնները յաղթայարել եւ սակաւ առ սակաւ իր տեղը գտնել հասարակութեան մէջ:
Միջնակարգի աշակերտներու մեծամասնութեան համար դպրոցը գիտելիքի աղբիւր է, որ եւ հիմը կը հանդիսանայ, որպէսզի պատանիները հասկնան իրենց շրջապատող աշխարհը եւ պատրաստուին ապագայ մասնագիտութիւնը ընտրելուն համար: Այս գործընթացին կարեւոր ներդրում պիտի ունենան ուսուցիչները, որովհետեւ գործուն օղակ կը համարուին։ Անոնք պիտի օգնեն, որպէսզի պատանիները իրենց կարողութիւններն ու հետաքրքրութիւնները բացայայտեն, ինչպէս նաեւ ընկերային եւ հետաքրքրական մթնոլորտ ստեղծեն աշակերտութեան համար:
Յունահայ գաղութի Հ.Կ.Խաչի ազգային դպրոցները կարեւոր դեր կը պահեն համայնքի կեանքէն ներս. կրթական հաստատութիւններէն զատ, գաղութային կարեւոր կեդրոններ են, մայրենի լեզուի բնական օրրան, եւ կը ստեղծեն ապահով միջավայր: Յունահայ պատանիին համար, դպրոցը միայն կրթութիւն ստանալու վայր չէ, այլ միջավայր մըն է, ուր պէտք է պատասխանատու անձեր կերտուին, որոնք պիտի պահպանեն իրենց արմատներուն հետ կապը եւ, հարկ եղած ճկունութեամբ, միաժամանակ կրեն հայկական եւ յունական ինքնութիւնները:
Այսօրուան յունահայ պատանին կարողացած է ինքզինք տեղաւորել ժամանակակից ըմնբռնումներու մթնոլորտին մէջ։ Քանի մը լեզուներու կը տիրապետէ, մասնագիտութիւն ձեռք բերելու ընտրութեան եւ լաւագոյն համալսարանները ուսանելու փափաք ունի: Այս ամէնուն հետ մէկտեղ՝ այժմեայ պատանին համաշխարհայնացման դարաշրջանը կ՚ապրի՝ անոր դրական եւ բացասական ազդեցութիւններով:
Շարունակելով մեր ուղեւորութիւնը հայկական վարժարաններէն ներս, Հ.Կ.Խաչի «Ազնիւ եւ Ժիրայր Ճէնազեան» ազգային միջնակարգի աշակերտութեան Ա. Բ. եւ Գ. կարգերը անկեղծօրէն եւ լրջօրէն պատասխանեցին մեր հարցումներուն: Արագ հարցումներու շարքէն յստակացաւ, որ գրեթէ բոլորը ընտրեցին հայկական ճաշի ջերմ պահերը ընտանիքին հետ, միաժամանակ՝ կարեւորեցին ամառնային արձակուրդը Հայաստանի հիւրընկալ հողերուն վրայ:
Հարցումներուն շարքը յստակեցուց, թէ մեր պատանիներէն շատերը մեծ ակնկալիքներով կը յաճախէն հայկական միջնակարգը, որովհետեւ ըստ իրենց, միջնակարգը վերջին առիթն է հայերէնը լաւապէս սորվելու եւ տարածելու, հայկական մշակոյթը պահպանելու համար: Մէկ մասը նշեց, թէ միակ վայրն է, որ իրենց ընկերներուն կը հանդիպին եւ ապահով ընտանեկան միջավայր գոյութիւն ունի: Միւս մասն ալ յայտնեց, թէ ծնողքին փափաքն է, որ հայկական միջնակարգ յաճախեն:
— Մէկ բառով նկարագրեցին իրենց դպրոցը՝ տալով անոր ընկերներ, չարաճճի, ուրախութիւն, կռուիլ, սորվիլ, արձակուրդներ, տուն, ընտանիք, կեանքի ուղի, արգելանոց, ոմանց համար քիչ մը չարչարանք, հրաշալի, հետաքրքրական եւ Հայաստան բնորոշումները:
— Երեւակայեցին երազելի դպրոց մը, ուր կայ կրպակ, ճաշարան, մարզարան, լողաւազան, մարզանքի դաշտ, գրադարան, նկարչարան, երաժշտանոց, թատերասրահ, ինչպէս նաեւ փափաքեցան օդափոխիչներ, համազգեստ, հայկական երկրորդական վարժարանի աւելի բարձրագոյն կարգեր՝ իրենց ուսումը շարունակելու եւ կատարելագործելու համար հայկական միջավայրին մէջ:
— Մեր կողմէ տրուած հարցումներուն, թէ ինչո՞ւ կը սորվին եւ ուրիշ ուր կը գործածեն հայերէնը, պատասխանեցին, որ իրենց մայրենի լեզուն է, որովհետեւ հայ են, որպէսզի Հայաստան այցելեն եւ հայերէն խօսին, աւելի կապուին իրենց հայրենիքին ու մեր մայրենին չկորսուի, շարունակէ ապրիլ: Յատուկ շեշտով կարեւորեցին միութենական կեանքը՝ ըսելով, թէ կարեւոր ժամեր են շաբթուան մէջ, ուր իրենց ընկերները կը հանդիպին եւ հայերէն կը խօսին, պտոյտներու կ՚երթան, հետաքրքրական եւ ուսուցողական հաւաքներ կը կատարեն:
- Հարցումին, թէ ի՞նչ աւանդութիւն ունի դպրոցը, որ պիտի չփոխէին, խանդավառութեամբ նշեցին բոլոր կարեւոր տօներուն եկեղեցի այցելելը, հայկական տօները՝ Բարեկենդանի ծեսերը, Վարդանանցը, Ս.Սարգիսը, Վարդավառը, Ղափամայի եւ անուշեղէնի օրերը, հայերէնի, մարզանքի, թուաբանութեան եւ արուեստագիտութեան դասերը:
— Եթէ օտարի մը պիտի ներկայացնէին հայ ազգը, ապա պիտի նշէին, թէ առաջին ազգը եղած ենք, որ քրիստոնէութիւնը պետական որպէս կրօնք ընդունած ենք. մեր ազգային պատմութեան էջերէն պիտի խօսէին Հայոց ցեղասպանութեան մասին, մեր մշակոյթէն՝ հայերէն երգերու եւ հայկական պարերու, հայկական ճաշատեսակներու մասին: Հայը պիտի բնութագրէին որպէս քաջ ու զօրաւոր, ազնիւ ու աշխատասէր անձ մը:
— Եթէ յունական միջնակարգի դասագիրքերուն մէջ դաս մը պիտի աւելցնէին, ան պիտի ըլլար Ուրարտուի թագաւորութիւնը, Արա Գեղեցիկը, Սասունցի Դաւիթը, Մեծն Տիգրանը, Քաջն Վարդանը (Աւարայրի Ճակատամարտը), Բագրատունեաց եւ Ռուբինեան թագաւորութինները, Բիւզանդիոնի եւ Հայաստանի կապերը, Մեծ Եղեռնը, Արցախի 44-օրեայ պատերազմը:
— Եթէ Հայաստանի կամ հայ ազգի «դեսպանը» ըլլային, ապա թշնամիներէն պաշտպանուելու համար, Յունաստանի հետ զինուորական դաշինք պիտի կնքէին, բոլոր հայերուն հայկական քաղաքացիութիւն պիտի տային: Ուժ պիտի տային Հայաստանի տեսարժան եւ պատմական վայրերը գովազդելուն՝ ընդգծելով գեղեցիկ բնութիւնը եւ իւրայատուկ ճարտարապետութիւնը:
— Շատ ուրախալի է, որ ապագայ մասնագիտութեան շուրջ ալ ձեւաւորուած կարծիք ունէին, ինքնավստահութեամբ արտայայտուեցան, որ կը փափաքին ըլլալ վարսայարդար, հրշէջ, զինուոր, բժիշկ՝ ատամնաբուժ, մանկաբուժ, անասնաբուժ, դեղագործ, կողովագնդակի եւ ոտնագնդակի համբաւաւոր մարզիկ, խոհարար, մսագործ, քաղաքական գործիչ, դատաւոր, հիւրանոցի տնօրէն, նաւատէր, գործավար, հայ բարեգործ, երաժշտագէտ, ճարտարագէտ եւ տարրաբան:
Այսպիսով կ՚ամփոփենք հարցումներու մեր շարքը եւ այս հակիրճ ներկայացումը։ Ինչպէս խոհեմութեամբ ըսին պատանիները՝ իրենք են յունահայ գաղութի ապագան եւ մեր բոլորին քաջալերանքն ու վստահութիւնը կը սպասեն՝ յուսալով որ վայրը, ուր կը ձեւակերպուին իրենց ապագայի նպատակներն ու երազանքները պիտի շարունակէ գործել եւ օրըստօրէ բարգաւաճիլ:
ԱՐԱՔՍԻ ՄԻՔԱՅԷԼԵԱՆ
