­Հա­յոց ­Նոր ­Տա­րին

Հայ Կապոյտ Խաչի էջ

0
7296

Ա­լի­նա ­Պար­տագ­ճեան

­Կա՞յ ար­դեօք ա­ւե­լի սի­րե­լի տօն մը քան ­Նոր ­Տա­րին: ­Տօն մը լե­ցուն ակն­կա­լու­թիւն­նե­րով, նո­րա­նոր յա­ջո­ղու­թիւն­նե­րու ու եր­ջան­կու­թեան բա­րե­մաղ­թու­թիւն­նե­րով, եւ ին­չու չէ իղ­ձե­րու ու փա­փաք­նե­րու ի­րա­կա­նաց­ման սպա­սում­նե­րով ու ե­րազ­նե­րով:
­Նոր ­Տա­րին հա­յե­րը ա­նո­ւա­նած են նաեւ ­Նա­ւա­սարդ, Ա­մա­նոր, ­Տա­րե­մուտ եւ ­Տա­րեգ­լուխ:
­Խոր ան­ցեա­լին մեր նախ­նի­նե­րը Ա­մա­նո­րը տօ­նած են ­Մարտ 21ին՝ գար­նան զար­թօն­քի օ­րը: Այս մէ­կը պա­տա­հա­կան ընտ­րու­թիւն մը չէր. հայ ժո­ղո­վուր­դը ­Նոր ­Տա­րո­ւայ յա­ջո­ղու­թիւն­ներն ու բեր­քա­ռատ ըլ­լա­լը կա­պած են բնու­թեան զար­թօն­քին հետ: ­Սա­կայն յե­տա­գա­յին տո­մա­րա­կան փո­փո­խու­թիւն­նե­րու հե­տե­ւան­քով հա­յոց նոր տա­րին տե­ղա­փո­խո­ւած է ­Նա­ւա­սար­դի 1ին, այ­սինքն 11 Օ­գոս­տո­սին:
­Նա­ւա­սարդ բա­ռը կազ­մո­ւած է եր­կու մա­սե­րէ, նաւ «նոր» եւ սարդ «տա­րի» այ­սինքն՝ «­Նոր ­Տա­րի»: Ըստ հնա­գոյն տե­ղե­կու­թիւն­նե­րու, հա­յե­րը ­Նա­ւա­սար­դը կը տօ­նէին մեծ շու­քով, կազ­մա­կեր­պե­լով խրախ­ճանք­ներ, թա­տե­րա­խա­ղեր, ձիար­շաւ­ներ, երգ ու պա­րի ու­ղեկ­ցու­թեամբ, ո­րոնց կը մաս­նակ­ցին թէ՛ հա­յոց թա­գա­ւո­րը, թէ ա­զա­տանխ եւ թէ ռա­մի­կը:
Այս հան­դի­սու­թիւն­նե­րը ընդ­հան­րա­պէս կը կա­տա­րո­ւէին բա­ցօ­թեայ, յա­ճախ գի­շե­րա­յին խա­րոյկ­նե­րու շուրջ եւ ուխ­տա­վայ­րե­րու մէջ:
­Նոյն գի­շե­րը 10-12 տա­րե­կան տղա­քը, կը շրջէին տու­նէ տուն, եր­դիկ­նե­րէն դա­տարկ գուլ­պայ կ’ի­ջեց­նէին եւ տօ­նա­կան եր­գեր եր­գե­լով, նո­ւէր­ներ կը սպա­սէին:
«­Չա­միչ տո­ւէք ա­տամ­նե­րու շա­րեմ,
Ըն­կոյզ տո­ւէք, ճակ­տիս դնեմ,
Պն­դուկ տո­ւէք, սիրտս ու­զե­լի…»:
­Հա­յե­րը 1 ­Յու­նո­ւաrը ­Նոր ­Տա­րո­ւայ սկիզբ ըն­դու­նած են վեր­ջին հա­րիւ­րա­մե­կա­կին: Աշ­խար­հի բազ­մա­թիւ ժո­ղո­վուրդ­նե­րու նման, հա­յոց մօտ նոյն­պէս նոր տա­րո­ւայ տօ­նա­կա­տա­րու­թիւն­նե­րը կը խորհր­դան­շէին անց­նող տա­րո­ւայ հան­րա­գու­մա­րը, նոր սկսող տա­րո­ւայ յա­ջո­ղու­թին­նե­րու ու ա­ռա­տու­թեան ա­պա­հո­վու­մը եւ չա­րի­քի խա­փա­նու­մը:
Այս­պէս մար­դիկ կ­’աշ­խա­տէին վե­րա­դարձ­նել բա­րո­յա­կան ու նիւ­թա­կան պարտ­քե­րը, ա­ւար­տել կի­սատ գոր­ծե­րը ու լու­ծել խռո­վու­թիւն­նե­րը:
­Տօ­նա­կան օ­րե­րուն կը զար­դա­րո­ւէր նաեւ հայ­կա­կան ա­ւան­դա­կան տօ­նա­ծա­ռը, ո­րը փայ­տէ կա­ռոյց մըն էր բուր­դի տես­քով «­Կե­նաց ­Ծա­ռը», ո­րուն վրայ կա­խո­ւած կ­՚ըլ­լա­յին մար­դա­կերպ եւ կեն­դա­նա­կերպ ձե­ռա­յին պուպ­րիկ­ներ ու փոք­րիկ քսակ­ներ: ­Հա­յե­րը նաեւ ե­ղե­ւի­նի փո­խա­րէն ա­մա­նո­րին կը զար­դա­րէին ձի­թե­նին կամ խնկի ծա­ռը, ո­րուն զար­դե­րը կ­’ըլ­լա­յին բնու­թեան պար­գեւ­նե­րէն, ինչ­պէս՝ խնձոր, նուռ, ցո­րե­նի հաս­կեր, ո­րոնք խորհր­դա­նիշն էին պտղա­բե­րու­թեան, ա­ռա­տու­թեան ու յա­ւեր­ժու­թեան:
­Նոր ­Տա­րո­ւայ գա­լուս­տին կ­՚ու­ղեկ­ցէր նաեւ «նո­րո­գե­լու» ու «նո­րո­գո­ւե­լու» գոր­ծո­ղու­թիւն­նե­րը:
­Նախ կը թխո­ւէր տօ­նի կա­րե­ւո­րա­գոյն հա­ցը՝ «­Տա­րի հա­ցը» ո­րուն մէջ կը զե­տե­ղո­ւէր օ­րո­ւայ բախ­տադ­րա­մը: ­Տա­րի հա­ցին կող­քին նոր սկսող տա­րո­ւայ յա­ջո­ղու­թիւն ու ա­ռա­տու­թիւն ա­պա­հո­վե­լու հա­մար կը թխո­ւէր զա­նա­զան ձե­ւե­րով եւ մե­ծու­թեամբ այլ հա­ցա­տե­սակ­ներ. օ­րի­նակ՝ ըն­տա­նի­քի պարտ­կե­րով խմո­րե­ղէն­ներ. (մկրատ, մատ­նոց, քսակ…):
­Տօ­նա­կան պատ­րաս­տու­թեան կը յա­ջոր­դէր ­Նոր ­Տա­րո­ւայ խնճոյ­քը:
Ան կը սկսէր 31 ­Դեկ­տեմ­բե­րին, կէս գի­շե­րին, ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րուն փո­խա­դարձ շնոր­հա­ւո­րանք­նե­րով ու պար­տա­դիր ներ­կա­յու­թեամբ:
Այդ պա­հուն օրհ­նո­ւած ջուր կը բե­րէին տուն: Առ­հա­սա­րակ այդ ժա­մուն ջու­րին յա­տուկ ուժ եւ զօ­րու­թիւն կը վե­րագ­րէին: Ու­րիշ­ներ կը հա­ւա­տա­յին թէ այդ պա­հուն հո­սող ջու­րը կրնար չքաց­նել հի­ւան­դու­թիւն­ներն ու ցա­ւե­րը: ­Ջու­րին կող­քին կը նո­րո­գէին նաեւ կրա­կը, օ­ճա­խը միշտ վառ պա­հե­լու նպա­տա­կով:
­Նոր ­Տա­րո­ւայ ա­ւան­դա­կան սո­վո­րու­թիւն­նե­րէն էր նաեւ տղոց եւ աղ­ջիկ­նե­րու խում­բեր կազ­մել շրջե­լու տու­նե­րը ու շնոր­հա­ւո­րե­լու ­Նոր ­Տա­րին:
«­Չարն ըն­դի, բա­րին ըս­տի,
­Բա­րին վեր գայ, ձեզ հետ նստի,
բա­րով թող գայ ձեր նոր տա­րին,
­Մու­րազ­նե­րուդ զիմ կա­տա­րի,
­Ձեր տուն մտնի հա­զար բա­րի»:
Այ­սօր մենք ալ մեր կար­գին ի սրտէ կը շնոր­հա­ւո­րենք բո­լո­րին ­Նոր ­Տա­րին եւ Ս. Ծ­նուն­դը, մաղ­թե­լով միշտ լաւն ու բա­րին:
«­Թէ աշ­խար­հի մէջ փակ դռներ կան
թող որ բա­ցո­ւին այս գի­շեր.
թէ կան լա­ցող, տխուր աչ­քեր,
թող ծի­ծա­ղին այս գի­շեր,
կան­չող ձեռ­քերն ի­րար հաս­նին,
հրաշք ապ­րին այս գի­շեր»: