135-ամեակի հանգրուանին՝ համահայկական սեւեռում

Հ.Յ.­Դաշ­նակ­ցու­թեան 135-ա­մեա­կին ա­ռի­թով, ­Գո­քի­նիոյ «­Զա­ւա­րեան» կեդ­րո­նէն ներս կազ­մա­կեր­պո­ւած վա­ղուան կլոր սե­ղա­նի զրոյ­ցը ու ան­կէ յա­ռաջ գա­լիք շարք մը հաս­տա­տում­ներ, հա­ւա­քա­կան ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թիւն­նե­րուն մա­սին մտա­ծե­լու չա­փա­նիշ մըն են։
­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կան ­Դաշ­նակ­ցու­թեան դի­մաց այ­սօր կանգ­նած են եր­կու հա­մար­ժէք եւ փոխ­կա­պակ­ցո­ւած օ­րա­կար­գեր, հայ­րե­նի­քի մէջ քա­ղա­քա­կան միտ­քի ու պե­տա­կան հիմ­նա­շէն­քի զար­գա­ցու­մը, իսկ Ս­փիւռ­քի մէջ՝ ա­նոր ա­պա­գա­յի ձե­ւա­ւո­րու­մը։
Բ­նա­կա­նա­բար, եր­կու մար­տահ­րա­ւէր­նե­րը կա­րե­լի չէ դի­տել ա­ռան­ձին։ Ա­նոնք նոյն ռազ­մա­վա­րա­կան ուղ­ղու­թեան բա­ղադ­րիչ­ներն են, իսկ ա­նոնց յա­ջո­ղու­թիւ­նը կա­խո­ւած է շղթա­յի օ­ղակ­նե­րուն փո­խա­դարձ ամ­րապն­դու­մէն։
­Հայ­րե­նի­քի զար­գաց­ման օ­րա­կար­գը նախ եւ ա­ռաջ կը պա­հան­ջէ ազ­գա­յին եւ քա­ղա­քա­կան մտա­ծո­ղու­թեան ամ­րագրում։ ­Վեր­ջին տա­րի­նե­րուն, քա­ղա­քա­կան ի­րա­վի­ճա­կը օ­րէ օր ա­ւե­լի մտա­հո­գիչ կը դառ­նայ։
­Պե­տա­կան մտա­ծո­ղու­թիւ­նը կը սահ­մա­նա­փա­կո­ւի վար­չա­րա­րա­կան սահ­ման­նե­րու մէջ, ազ­գա­յին օ­րա­կար­գը ան­ցած է երկ­րոր­դա­կան կար­գի վրայ, ­Հայ ե­կե­ղեց­ւոյ հան­դէպ հա­լա­ծան­քը ուռ­ճա­ցած է, իսկ հան­րա­յին բա­նա­վէ­ճը կը փոր­ձո­ւի սահ­մա­նել իշ­խա­նա­ւոր խա­ւի քա­ղա­քա­կան նեղ շա­հե­րուն շուրջ։ Այս պայ­ման­նե­րուն մէջ, անհ­րա­ժեշտ է վե­րա­կանգ­նել այն գա­ղա­փա­րը, թէ պե­տու­թիւ­նը պատ­մա­կան պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւն է, չի կրնար զար­գա­նալ միայն վար­չա­կան կա­ռոյ­ցի մը նեղ ըն­կա­լու­մին մէջ։
Ս­տեղ­ծո­ւած ի­րա­վի­ճա­կին մէջ, ­Դաշ­նակ­ցու­թիւ­նը, իր գա­ղա­փա­րա­կան ժա­ռան­գու­թեամբ, ու­նի կա­րո­ղու­թիւն ձե­ւա­ւո­րե­լու ազ­գա­յին եւ ռազ­մա­վա­րա­կան մտա­ծո­ղու­թիւն՝ քա­ղա­քա­կան միտ­քը բարձ­րաց­նե­լով սկզբուն­քա­յին հար­թու­թեան վրայ։
Այս շրջա­գի­ծէն ներս, կա­րե­լի չէ ­Հայ դա­տի մի­ջազ­գա­յին հե­տապն­դու­մը ու Ար­ցա­խի հիմ­նա­հար­ցը ներ­կա­յաց­նել իբ­րեւ փա­կո­ւած է­ջեր։ Ա­նոնք կը մնան հայ քա­ղա­քա­կան օ­րա­կար­գի ա­ռանց­քա­յին ու կա­րե­ւո­րա­գոյն մաս­նիկ­նե­րը, ո­րով­հե­տեւ կը վե­րա­բե­րին հա­յու ան­կորն­չե­լի պա­հանջ­նե­րու հաս­տատ­ման, պատ­մա­կան ար­դա­րու­թեան վե­րա­կանգ­նու­մին, ար­ցա­խա­հա­յու­թեան ինք­նո­րոշ­ման ի­րա­ւուն­քին ու ­Հա­յաս­տա­նի անվ­տան­գու­թեան։
­Միեւ­նոյն տրա­մա­բա­նու­թեամբ, անհրա­ժեշտ է ի­մաս­տա­ւո­րել ­Հա­յաս­տա­նի դե­րը տա­րա­ծաշր­ջա­նէն ներս։ Այ­սօ­րո­ւան իշ­խա­նա­ւոր­նե­րու վար­քա­գի­ծը պե­տու­թեան գա­ղա­փա­րը կը բա­ւա­րա­րէ սոսկ գո­յա­տեւ­ման սահ­մա­նա­փակ նպա­տակ­նե­րու հե­տապն­դու­մին մէջ։ ­Հայ­րե­նի եր­կի­րը պէտք է ըն­կա­լո­ւի իբ­րեւ կեն­սա­կան դեր ու­նե­ցող քա­ղա­քա­կան միա­ւոր, ո­րուն կա­յու­նու­թիւ­նը եւ ինք­նիշ­խա­նու­թիւ­նը ան­մի­ջա­կան ազ­դե­ցու­թիւն ու­նին ամ­բողջ հա­յու­թեան ա­պա­գա­յին վրայ։ Անհ­րա­ժեշտ կը դառ­նայ ար­տա­քին քա­ղա­քա­կա­նու­թեան նոր ձե­ւա­կեր­պում մը, միա­ժա­մա­նակ ամ­րապն­դե­լով հայ­րե­նի­քի անվ­տան­գա­յին ու տնտե­սա­կան զար­գաց­ման հա­յե­ցա­կար­գը։
Ս­փիւռ­քի օ­րա­կար­գը այ­լեւս կա­րե­լի չէ ան­ջատ պա­հել վե­րոն­շեալ հար­ցե­րէն։ Ս­փիւռ­քեան կեան­քի ու հե­տե­ւա­բար կա­ռոյց­նե­րու դի­մագ­րա­ւած նա­հան­ջը կը վկա­յէ, որ ինք­նու­թեան պահ­պա­նու­մը միայն լե­զո­ւի ու մշա­կոյ­թի խնդիր չէ. ան կը կա­րօ­տի քա­ղա­քա­կան յստակ ու հա­մա­կար­գո­ւած սե­ւե­ռու­մի։
Հ.Յ.­Դաշ­նակ­ցու­թեան առ­ջեւ դրո­ւած է հիմ­նա­կան խնդիր մը՝ ձե­ւա­ւո­րել սփիւռ­քեան ա­պա­գա­յին մա­սին այն­պի­սի պատ­կե­րա­ցում, որ պի­տի միաց­նէ գա­ղու­թա­յին կեան­քը հայ­րե­նի­քի զար­գաց­ման հետ։ ­Հարկ է շրջա­փո­խել այն ըն­կա­լու­մը, թէ Ս­փիւռ­քը միայն նիւ­թա­կան կամ բա­րե­սի­րա­կան օ­ժան­դա­կու­թեան աղ­բիւր է։ Անհ­րա­ժեշտ է զար­գաց­նել ա­նոր մտա­ւոր, մաս­նա­գի­տա­կան եւ քա­ղա­քա­կան նե­րու­ժի գոր­ծուն մաս­նակ­ցու­թիւ­նը հա­յու­թեան ամ­բող­ջա­կան բար­գա­ւաճ­ման հա­մար։
­Հայ­րե­նի եւ սփիւռ­քեան օ­րա­կար­գե­րը կը միա­նան մէկ հա­մա­հայ­կա­կան սե­ւե­ռու­մի մէջ։ ­Հայ­րե­նի­քէն ներս ազ­գա­յին մտա­ծո­ղու­թեան զար­գա­ցու­մը պի­տի ամ­րապն­դէ Ս­փիւռ­քի վստա­հու­թիւ­նը, իսկ Ս­փիւռ­քի կազ­մա­կեր­պո­ւած նե­րու­ժը պի­տի զար­գաց­նէ ­Հա­յաս­տա­նի ազ­գա­յին ու ռազ­մա­վա­րա­կան հե­տապն­դում­նե­րու կա­րո­ղա­կա­նու­թիւ­նը։ ­Փո­խա­դարձ գոր­ծակ­ցու­թիւ­նը ընտ­րանք չէ, այլ կեն­սա­կան անհ­րա­ժեշ­տու­թիւն, որ պէտք է ձե­ւա­ւո­րել այն­պի­սի մթնո­լոր­տի մէջ, ուր երկ­կող­մա­նի միտ­քե­րու եւ կա­րո­ղու­թիւն­նե­րու հոս­քը պի­տի հաս­տա­տո­ւի ա­մուր եւ ի­րար վստա­հող յե­նա­րան­նե­րու վրայ։
Հ.Յ.­Դաշ­նակ­ցու­թեան 135-ա­մեա­կը այս ի­մաս­տով կը դառ­նայ պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թեան հանգ­րո­ւան։ ­Գա­ղա­փա­րա­կան մեր շար­ժու­մի պատ­մա­կան փոր­ձա­ռու­թիւ­նը կը վկա­յէ, որ կա­րե­լի է դար­ձեալ զար­գաց­նել հա­մա­հայ­կա­կան մտա­ծո­ղու­թիւ­նը եւ ազ­գա­յին ար­ժէք­նե­րու ամ­րապն­դու­մը։ Այս ուղ­ղու­թեամբ՝ միտ­քե­րու ձե­ւա­կեր­պումն ու մշա­կուած մտա­ծե­լա­կեր­պը, բայց մա­նա­ւանդ՝ գործ­նա­կան ծրա­գիր­նե­րու զար­գա­ցու­մը պէտք է դառ­նան հա­յու­թեան օ­րա­կար­գի այժ­մէա­կան ա­ռա­ջադ­րանք­նե­րը։
­Հայ­րե­նի­քի եւ Ս­փիւռ­քի քա­ղա­քա­կան զար­գաց­ման ի­մաս­տա­ւո­րու­մը, ­Հայ դա­տի ի­րա­ւա­կան հե­տապն­դու­մը, Ար­ցա­խի ինք­նո­րո­շու­մը եւ ­Հա­յաս­տա­նի անվտան­գու­թեան ե­րաշ­խա­ւո­րու­մը պէտք է կազ­մեն այն են­թա­հո­ղը, ուր կա­րե­լի պի­տի ըլ­լայ կեր­տել հա­յու­թեան գո­յա­տեւ­ման ի­րա­տե­սա­կան եւ ամ­բող­ջա­կան հե­ռան­կա­րը։
Ա­հա, այս ակն­կա­լու­թեամբ՝ վա­ղը ե­րե­կոյ մեր ժո­ղո­վուր­դը հրա­ւի­րո­ւած է ան­կեղծ ու սրտբաց երկ­խօ­սու­թեան։