Ο Διεθνούς φήμης αρσιβαρίστας και ολυμπιονίκης. Γεννήθηκε στις 13 Ιουνίου 1956 στο Γκιουμρί
Αγκόπ Χανικιάν
Θεωρείται ο πιο ολοκληρωμένος αθλητής της ιστορίας του αθλητισμού, έχοντας άριστες αθλητικές επιδόσεις σε πολλά αθλήματα. Σπάνιο και πολύπλευρο ταλέντο, μεγάλος αθλητής και ισχυρή προσωπικότητα, άφησε εποχή στην άρση βαρών με τα εκπληκτικά επιτεύγματά του, τα ρεκόρ, την τεχνική και το ιδιότυπο στυλ του.
Είχε ατομικό ρεκόρ στο άλμα εις ύψος, σύμφωνα με την έγκυρη γαλλική αθλητική εφημερίδα «Εκίπ», 2,12μ., ενώ, κατά άλλη πηγή, είχε υπερβεί και τα 2,15μ. Πηδούσε μήκος άνευ φοράς πάνω από 3,50μ., κοντά στα 3,70μ. «Κάρφωνε» την μπάλα του μπάσκετ στο καλάθι. Και όλα αυτά με σωματικό ύψος μόλις 1,71μ. ή 1,74μ., οι πληροφορίες διίστανται, αλλά η διαφορά δεν είναι ουσιώδης.
Επιπλέον, έτρεχε τα 100μ. σε χρόνο κάτω από 11’’ (λένε πως είχε ρεκόρ 10.6’’), έπαιζε τερματοφύλακας και ήταν, όπως λέγεται, καλός ξιφομάχος και εξαιρετικός ερασιτέχνης σκακιστής. Ο Γιούρι Βαρτανιάν, όμως, δεν πέρασε στην αθλητική ιστορία για το πολύπλευρο ταλέντο του αλλά για τα επιτεύγματά του στην άρση βαρών. Για να φθάσει σε αυτά πάντως τον βοήθησαν αποφασιστικά οι πέραν της άρσης βαρών αθλητικές του ικανότητες
Πρόκειται για έναν από τους σπουδαιότερους αρσιβαρίστες όλων των εποχών, παρότι κατέκτησε μόνο ένα χρυσό ολυμπιακό μετάλλιο. Άλλωστε, πήρε μέρος μόνο μία φορά σε Ολυμπιακούς Αγώνες. «Πλήρωσε» και αυτός το μποϊκοτάζ που έκαναν οι Σοβιετικοί στους Αγώνες του Λος Άντζελες το 1984, εκδικούμενοι το, εξίσου ανόητο, ανάλογο των Αμερικανών στους Ολυμπιακούς της Μόσχας τέσσερα χρόνια νωρίτερα. Ήταν, όμως, ο κυρίαρχος στις κατηγορίες του (ουσιαστικά σε μία, τα 82,5κ.) από το 1977 έως και το 1985.
Στη διάρκεια όλων αυτών των ετών, έχασε μόνο μία φορά το χρυσό μετάλλιο σε πρωτάθλημα κόσμου. Το 1982 είχε αποφασίσει να ανέβει στην κατηγορία των 90 κιλών, όπου, όμως, υπήρχε ένας σπουδαίος Βούλγαρος, ο Μπλαγκόι Μπλαγκόεβ.
Ο Βαρτανιάν δεν πρόλαβε να προσαρμοσθεί απολύτως στη νέα κατηγορία, παρότι σε άλλο αγώνα, νωρίτερα, είχε καταρρίψει τα παγκόσμια ρεκόρ. Έτσι, πήρε το ασημένιο μετάλλιο. Επέστρεψε στα 82,5κ. και σημείωσε νέες μεγάλες επιτυχίες και απίστευτες επιδόσεις.
Ουδείς αθλητής παρεμφερούς σωματικού βάρους (η κατηγορία των 82,5 κιλών έγινε μετά 83 και αργότερα 85, όσο είναι τώρα) έπειτα από αυτόν κατόρθωσε να σημειώσει επιδόσεις σαν του Βαρτανιάν, ειδικά στο επολέ ζετέ και στο σύνολο. Σκεφθείτε μόνο το εξής: στους Ολυμπιακούς της Μόσχας νίκησε με 400κ. στο σύνολο, αφήνοντας πίσω 2ο τον Μπλαγκόεβ, 27,5κ. και 3ο τον Τσεχοσλοβάκο Ντούσαν Πόλιατσικ… 32,5κ. Με την επίδοσή του θα νικούσε στην κατηγορία των 90κ. (ο 1ος σημείωσε επίδοση 377,5κ.) και των 100κ. (395 πέτυχε ο νικητής), θα ήταν 3ος στα 110κ. και 5ος στα υπερβαρέα, τα +110κ.!
Τέσσερα χρόνια αργότερα, στη Βάρνα (Βουλγαρία) ανέβασε το παγκόσμιο ρεκόρ στα 405κ., ανυψώνοντας 182,5κ. στο αρασέ και 224 στο επολέ ζετέ. Το σύνολο ήταν 405, διότι, βάσει του τότε κανονισμού, οι επιδόσεις στο σύνολο υπολογίζονταν με πολλαπλάσια του 2,5κ. Τα 224 «στρογγυλοποιήθηκαν» στο αμέσως κατώτερο βάρος, στα 222,5. Με τους τωρινούς κανονισμούς, επίδοση θα ήταν είτε 407 (αν είχε ανυψώσει 183κ. στο αρασέ, καθότι καταργήθηκαν τα μισά κιλά) είτε 406.
Σκεφθείτε, λοιπόν, ότι το ισχύον παγκόσμιο ρεκόρ του συνόλου στην κατηγορία των 85κ. είναι 394κ. (του Λευκορώσου Αντρέι Ριμπακόβ) και αναλογισθείτε πόσο μεγάλος αθλητής ήταν. Ο Βαρτανιάν κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο και στο πρωτάθλημα κόσμου του 1985 και μετά αποφάσισε να σταματήσει για ένα διάστημα.
Προσπάθησε να επανέλθει και να αγωνισθεί στους Ολυμπιακούς της Σεούλ το 1988. «Τα πράγματα δεν πήγαν όπως περίμενα και αποσύρθηκα. Αλλά ακόμη είμαι σε καλή φόρμα», είπε σε συνέντευξή του το 2007, όταν βρισκόταν στις ΗΠΑ.
Ο γιος του, Νοράιρ, προσπάθησε να ακολουθήσει τα βήματά του, αλλά το πέτυχε μόνο ως ένα σημείο. Κατόρθωσε, πάντως, να αγωνισθεί το 2012 στους Ολυμπιακούς Αγώνες, όπου κατετάγη 11ος στην κατηγορία των 94 κιλών με 380κ. στο σύνολο (170-210).
Η εντυπωσιακή τεχνική του
Ο Βαρτανιάν ανέβηκε στο πλατό με αργά, σταθερά βήματα. Στάθηκε πάνω από τη μπάρα λίγα δευτερόλεπτα και άρχισε να σκύβει σιγά-σιγά, με τα χέρια ανοιχτά στο άνοιγμα για τη λαβή του επολέ. Άρπαξε τη μπάρα και, χωρίς να μείνει στη στάση αυτή για να αυτοσυγκεντρωθεί, όπως κάνουν σχεδόν όλοι οι αρσιβαρίστες, ξεκίνησε με μια απότομη κίνηση. Η μπάρα έφθασε στους ώμους. Εκεί έμεινε για λίγο ακίνητος και με μια εκρηκτική κίνηση και ασυνήθιστα μικρό ψαλίδι ανύψωσε τη μπάρα πάνω από το κεφάλι.
Ήρθε στην Ελλάδα για πρώτη φορά το 1979, για να συμμετάσχει στο παγκόσμιο πρωτάθλημα, το οποίο διεξήχθη στη Θεσσαλονίκη. Η φήμη του Γιούρι Βαρτανιάν, ως είναι φυσικό, είχε προηγηθεί. Όλοι γνώριζαν πως υπάρχει ένας σπουδαίος αθλητής της άρσης βαρών που ερχόταν για να κατακτήσει τον παγκόσμιο τίτλο για τρίτη φορά και, πράγματι, δεν διέψευσε τα προγνωστικά.
Στο αρασέ έκανε ό,τι ένας συνηθισμένος αθλητής. Αυτοσυγκεντρωνόταν όπως οι περισσότεροι. «Απλώς» σήκωνε πιο πολλά κιλά από όλους. Στο επολέ, όμως, ήταν κάτι μοναδικό. Εκρηκτική δύναμη και εντυπωσιακή τεχνική -παρότι φαινόταν πως οι κλειδώσεις του στους αγκώνες δεν ήταν οι ιδανικές- ήταν τα βασικά του όπλα. Πάνω από όλα, όμως, αυτό που τον έκανε ξεχωριστό ήταν οι πνευματικές του δυνάμεις. Η ικανότητά του να παραμένει αυτοσυγκεντρωμένος και να ξέρει πολύ καλά τι έπρεπε να κάνει.
Το 1982 επισκέφτηκε την Ελλάδα για δεύτερη φορά και συγκεκριμένα ήρθε στην Αθήνα για να μετάσχει σε διεθνές μίτινγκ στον «Μίλωνα». Μετά την πτώση του σοβιετικού καθεστώτος και τη διάλυση της ΕΣΣΔ, ο Βαρτανιάν μετανάστευσε στις ΗΠΑ, από όπου του έγινε πρόταση να αναλάβει την εθνική ομάδα.
Ο Πύρρος Δήμας, στη διάρκεια συνέντευξής του και σε απάντηση της ερώτησης εάν είχε κάποιο ίνδαλμα, απάντησε χαρακτηριστικά: «Πάντα ήθελα να μοιάσω στο Γιούρι Βαρτανιάν, τον σιδερένιο άνθρωπο. Εκείνος, κάθε φορά που ολοκλήρωνε μια προσπάθειά του, γύριζε το κεφάλι του. Αυτό που έκανε μου άρεσε και αποφάσισα να το κάνω κι εγώ. Το έκανα στις προπονήσεις και στο τέλος το έκανα βίωμά μου».
Βιογραφικό και αθλητικά επιτεύγματα
Άρχισε την άρση βαρών το 1970. Στη διεθνή σκηνή εμφανίσθηκε το 1976 και το 1977 αναδείχθηκε πρωταθλητής κόσμου στα 75κ. Το 1978 «ανέβηκε» στα 82,5κ. και κυριάρχησε στα παγκόσμια πρωταθλήματα των ετών 1978, 1979, 1981, 1983 και 1985 και στους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1980. Συνεπώς, αναδείχθηκε 1ος στον κόσμο επτά φορές.
Τα έτη κατά τα οποία διεξάγονται Ολυμπιακοί δεν τελούνται πρωταθλήματα κόσμου. Το 1982 κατετάγη 2ος στα 90κ.
Στα πρωταθλήματα Ευρώπης νίκησε τα έτη 1977, 1978, 1980, 1981, 1983, 1984, ενώ ήταν 2ος το 1982.
Τις άλλες χρονιές δεν αγωνίσθηκε. Κατέρριψε 41 φορές παγκόσμια ρεκόρ. Οι καλύτερες επιδόσεις του ήταν:
82,5κ.: 182,5 αρασέ – 224 επολέ ζετέ, 405 σύνολο (τα τωρινά ρεκόρ στα 85κ. είναι 187 – 218 – 394). 90κ.: 190 – 228 – 415 (τα τωρινά ρεκόρ στην κατηγορία των 94κ. είναι 188 – 233 – 418). Ο Βαρτανιάν ήταν πολύ ισορροπημένος στο αρασέ και στο επολέ ζετέ, ενώ οι περισσότεροι σύγχρονοι αθλητές έχουν πιο καλό το ένα ή το άλλο αγώνισμα. Άλλωστε, ο Βαρτανιάν ήταν ο μόνος αθλητής που είχε καταρρίψει και τα τρία ρεκόρ κόσμου στην κατηγορία των 82,5κ.
Η σύζυγός του, Ελεωνόρα, υπήρξε διεθνής αθλήτρια του λουτζ (είδος οχήματος που γλιστράει στον πάγο). Παντρεύτηκαν το 1983 και έκαναν μαζί τρεις γιους, τον Νταβίντ (1983), τον νυν αθλητή Νοράιρ, ο οποίος γεννήθηκε το 1987, και τον Μίχαελ (1995).
Στις 8 Οκτωβρίου 2010 ο Βαρτανιάν τραυματίστηκε σε τροχαίο ατύχημα, όταν το αυτοκίνητό του συγκρούστηκε με τρακτέρ στην εθνική οδό Γερεβάν – Γκιουμρί. Υποβλήθηκε σε επείγουσα χειρουργική επέμβαση στο ένα μηριαίο οστό και στην κνήμη.
Στις 22 Απριλίου 2011 νοσηλεύτηκε για άγνωστο λόγο. Οι γιατροί δήλωσαν ότι η κατάστασή του ήταν σοβαρή αλλά σταθερή. Την ίδια ημέρα διαγνώστηκε εμβολή και κατά τη διάρκεια χειρουργικής επέμβασης για την ανασυγκρότηση του ενός ποδιού, η καρδιά του σταμάτησε και έπεσε σε κώμα. Λίγες ημέρες αργότερα, ανακοινώθηκε σταθεροποίηση της κατάστασής του και στις 13 Μαΐου 2011 εξήλθε του νοσοκομείου.
Την 1η Νοεμβρίου 2018 σε ηλικία 62 ετών «έφυγε» από τη ζωή ο θρύλος της άρσης βαρών Γιούρι Βαρτανιάν.
Ο Βαρτανιάν θεωρείται ήρωας της Αρμενίας για τις μεγάλες επιτυχίες του στο άθλημα της άρσης βαρών. Το 2010 κυκλοφόρησαν προς τιμήν του γραμματόσημο και αναμνηστική κάρτα.
Πηγή: Περιοδικό «Αρμενικά» Τεύχος 99
