Το 1897, οι Αρμένιοι εκδικήθηκαν τη Σφαγή του Βαν στο Χανασόρ, σε μία από τις καθοριστικές νίκες του Αρμενικού Εθνικοαπελευθερωτικού Κινήματος
Πριν από 129 χρόνια, στις 25 Ιουλίου 1897, τα ξημερώματα, περίπου 250 Αρμένιοι φενταΐ διέσχισαν τα περσο-οθωμανικά σύνορα, ανέβηκαν στα όρη Αραούλ και κατέβηκαν στον καταυλισμό της κουρδικής φυλής Μαζρίκ στην πεδιάδα του Χανασόρ, κοντά στο πεδίο της μάχης του Αβαραΐρ, όπου ο Βαρτάν Μαμικονιάν είχε μαρτυρήσει 1.446 χρόνια νωρίτερα, στη καθοριστική μάχη που για την υπεράσπιση της χριστιανικής πίστης στην Αρμενία.
Οι Μαζρίκ, υπό την ηγεσία του Σαράφ Μπέη και με την υποστήριξη του Οθωμανού Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, γνωστού στον αρμενικό κόσμο ως «Κόκκινου Σουλτάνου», είχαν στήσει ενέδρα και σκοτώσει περισσότερους από 300 Αρμένιους υπερασπιστές του Βαν έναν χρόνο νωρίτερα, καθώς αυτοί υποχωρούσαν προς την Περσία. Η Εκστρατεία του Χανασόρ ήταν η απάντηση.
Η σύγκρουση ολοκληρώθηκε έπειτα από 12 ώρες μάχης. Η φυλή των Μαζρίκ αφανίστηκε και ο αρχηγός της, Σαράφ Μπέης, διέφυγε μόνο επειδή μεταμφιέστηκε φορώντας γυναικεία ρούχα.
Είκοσι πέντε Αρμένιοι φενταΐ έπεσαν ως μάρτυρες. Το Χανασόρ εξελίχθηκε σε μία από τις σημαντικότερες νίκες του αρμενικού εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος.
Από τις στάχτες του Βαν
Την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1896, οι Αρμένιοι του Βαν εξεγέρθηκαν για να υπερασπιστούν τους εαυτούς τους απέναντι στις σφαγές που σάρωναν την Οθωμανική Αρμενία από το 1894.
Οι Χαμιδικές Σφαγές, που διατάχθηκαν από τον Σουλτάνο Αμπντούλ Χαμίτ Β΄ και πραγματοποιήθηκαν από άτακτες κουρδικές μονάδες υπό την αιγίδα του οθωμανικού κράτους, είχαν στοιχίσει τη ζωή σε δεκάδες χιλιάδες Αρμενίους στις περιοχές Σασούν, Ερζερούμ, Τραπεζούντα, Χαρπούτ και Μπιτλίς.
Το Βαν εξεγέρθηκε και για ένα σύντομο διάστημα κατάφερε να αμυνθεί. Όταν οι φενταΐ του Βαν επιχείρησαν να υποχωρήσουν προς την Περσία μετά το τέλος των συγκρούσεων, οι Μαζρίκ τους περίμεναν.
Περισσότεροι από 300 Αρμένιοι, μαχητές της Αρμενικής Επαναστατικής Ομοσπονδίας (ARF), του Κόμματος Χιντσακιάν και του Κόμματος Αρμεναγκάν, έπεσαν σε ενέδρα και σκοτώθηκαν καθώς διέσχιζαν τα βουνά.
Ο Σαράφ Μπέης είχε ήδη εξοντώσει τις ομάδες φενταΐ των Αβετισιάν, Πέτο και Μαρτίκ το 1895, είχε εμποδίσει τη μεταφορά όπλων από την Περσία προς τη Δυτική Αρμενία και είχε καταστεί ένας από τους πιο διαβόητους πρωταγωνιστές των Χαμιδικών Σφαγών, ενεργώντας με την υποστήριξη του Σουλτάνου.
Το σχέδιο
Το φθινόπωρο του 1896, σε περιφερειακή συνέλευση της Αρμενικής Επαναστατικής Ομοσπονδίας στην Τιφλίδα, ο Νικόλ Τουμάν, ένας από τους πλέον σεβαστούς στρατιωτικούς διοικητές της οργάνωσης, πρότεινε τη διεξαγωγή μιας τιμωρητικής εκστρατείας. Οι Μαζρίκ θα λογοδοτούσαν για όσα είχαν κάνει.
Υπήρξαν διαφωνίες. Ορισμένοι Αρμένιοι ηγέτες θεωρούσαν ότι η επιχείρηση ήταν υπερβολικά επικίνδυνη και εκτός του βασικού πολιτικού προσανατολισμού του κόμματος. Ωστόσο, η πρόταση εγκρίθηκε και ο Ντουμάν ταξίδεψε στο Μπακού για να συγκεντρώσει τους απαραίτητους πόρους.
Η ARF έδρασε με την υποστήριξη του Κόμματος Χουντσακιάν και του Κόμματος Αρμεναγκάν. Ο Σαρκίς Μεχραμπιάν, έμπειρος φενταγί με δράση στη Βασπουρακάν, ορίστηκε γενικός διοικητής της επιχείρησης, με τον Νικόλ Ντουμάν και τον Ισχάν Αργκουτιάν ως συνδιοικητές.
Καθώς πλησίαζε η επιχείρηση, προέκυψαν διαφωνίες ακόμη και μεταξύ των ίδιων των φενταΐ. Η οργάνωση έστειλε τον Χαρουτιούν Σαχριγκιάν στην Ταυρίδα για να τις επιλύσει. Οι άνδρες συμφώνησαν και η επιχείρηση προχώρησε.
Ξημέρωμα στην πεδιάδα του Χανασόρ
Το βράδυ της 24ης Ιουλίου 1897, περίπου 253 Αρμένιοι φενταΐ, οι περισσότεροι πεζοί και κάποιοι έφιπποι, συγκεντρώθηκαν κοντά στο Σαλμάστ, στην περσική πλευρά των συνόρων.
Έδωσαν όρκο, διέσχισαν τα σύνορα υπό το σκοτάδι της νύχτας και ανέβηκαν στα όρη Αραούλ. Πήραν θέσεις γύρω από τον καταυλισμό των Μαζρίκ στην πεδιάδα και, με το πρώτο φως της 25ης Ιουλίου, εξαπέλυσαν την επίθεση.
Οι διαταγή στους μαχητές ήταν σαφής, να μην βλάψουν τις γυναίκες και τα παιδιά. Η επιχείρηση παρουσιαζόταν ως πράξη πολιτικής δικαιοσύνης για τους περισσότερους από 300 Αρμενίους που είχαν σκοτωθεί τον προηγούμενο χρόνο.
Ο Σαράφ Μπέης είχε πληροφορηθεί εκ των προτέρων ότι οι Αρμένιοι πλησίαζαν. Όταν ξεκίνησε η επίθεση, μεταμφιέστηκε με γυναικεία ρούχα και διέφυγε μέσα στη σύγχυση, εγκαταλείποντας πίσω του τις γυναίκες και τα παιδιά του καταυλισμού.
Ένας λοχαγός του οθωμανικού στρατού, φιλοξενούμενος της φυλής, σκοτώθηκε στις συγκρούσεις. Οι Μαζρίκ ανασυντάχθηκαν και αντεπιτέθηκαν. Η μάχη διήρκεσε 12 ώρες και, όταν ολοκληρώθηκε, ο καταυλισμός είχε καταστραφεί.
Οι πεσόντες
Είκοσι πέντε Αρμένιοι φενταγί έπεσαν κατά τη διάρκεια της εκστρατείας.
Ανάμεσά τους ήταν ο Γκάρο, κατά κόσμον Αριστάκες Ζοριάν, νεότερος αδελφός του Στεπάν Ζοριάν, γνωστού στην αρμενική ιστορία ως Ροστόμ, ενός από τους τρεις ιδρυτές της ARF. Το όνομά του μνημονευόταν στις τελετές της οργάνωσης για περισσότερο από έναν αιώνα.
Μέχρι το βράδυ, κουρδικές ενισχύσεις και τακτικές οθωμανικές δυνάμεις είχαν αρχίσει να καταφθάνουν. Αντί να παραμείνουν στην πεδιάδα και να περικυκλωθούν, οι επιζώντες φενταΐ υποχώρησαν στα βουνά και πέρασαν εκ νέου τα περσικά σύνορα υπό την κάλυψη της νύχτας. Η επιχείρηση ολοκληρώθηκε επίσημα στις 27 Ιουλίου 1897.
Η Γενιά του Χανασόρ
Πριν από την επιχείρηση, ο Σαρκίς Μεχραμπιάν απευθύνθηκε στους άνδρες του. Τα λόγια του έμειναν ζωντανά στη μνήμη για περισσότερο από έναν αιώνα: «Ας δείξουμε στους αμφισβητίες μέσα στην ίδια μας την κοινωνία ότι είμαστε ικανοί να οδηγήσουμε τον επαναστατικό αγώνα, όσο άνισος κι αν είναι, στη νίκη. Ας δείξουμε σε ολόκληρο τον κόσμο ότι και οι Αρμένιοι γνωρίζουν πώς να αγωνίζονται για την ελευθερία.»
Οι προηγούμενες επιχειρήσεις των φενταΐ ήταν αυτοσχέδιες ή αμυντικού χαρακτήρα. Το Χανασόρ ήταν η πρώτη στρατηγικά σχεδιασμένη και επιτυχώς εκτελεσμένη επιχείρηση εναντίον των συγκεκριμένων υπευθύνων μιας συγκεκριμένης σφαγής.
Οι άνδρες που πολέμησαν στο Χανασόρ έγιναν γνωστοί ως η «Γενιά του Χανασορίου». Τα ονόματά τους θα ηχούσαν στα επόμενα είκοσι χρόνια της αρμενικής επαναστατικής ιστορίας. Μετά από εκείνη την ημέρα, ο Σαρκίς Μεχραμπιάν έγινε γνωστός σε ολόκληρο τον αρμενικό κόσμο ως «Βαρτάν του Χανασόρ» και αναδείχθηκε σε έναν από τους ανώτερους στρατιωτικούς ηγέτες της Αρμενικής Επαναστατικής Ομοσπονδίας.
Με την καταστροφή της φυλής των Μαζρίκ, οι οδοί μεταφοράς όπλων από το Σαλμάστ μέσω της Βασπουρακάν προς το Ταρόν άνοιξαν ξανά και το κίνημα των Αρμενίων φενταγί εισήλθε στην πιο δραστήρια περίοδό του.
Μετά το Χανασόρ, όσοι σκότωναν Αρμενίους δεν μπορούσαν πλέον να θεωρούν δεδομένο ότι θα επέστρεφαν ατιμώρητοι στα σπίτια τους. Οι Αρμένιοι φενταγί είχαν πλέον κάνει αισθητή την παρουσία τους.
Πηγή: zartonkmedia
