Η αρμενική κυβέρνηση δεν έχει μέχρι στιγμής προβεί σε δημόσια αντίδραση απέναντι σε μια σειρά εξελίξεων των τελευταίων ημερών που έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Αρμενία.
Την ίδια ώρα, το Μπακού προβάλλει τη δική του εκδοχή για την ιστορική και πολιτιστική κληρονομιά του Αρτσάχ, ενώ ξένοι διπλωμάτες συμμετείχαν σε εκδηλώσεις στην κατεχόμενη Σούσι.
Οι εξελίξεις αυτές έχουν προκαλέσει επικρίσεις από την αρμενική αντιπολίτευση και άλλους φορείς, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι με τον τρόπο αυτό υποβαθμίζεται η αρμενική παρουσία στην περιοχή και δημιουργείται μια εικόνα αποδοχής της πολιτικής του Αζερμπαϊτζάν.
Το Αζερμπαϊτζάν φιλοξένησε στην κατεχόμενη Σούσι ομάδα διπλωματών που είναι διαπιστευμένοι στο Μπακού. Κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου. Ο Χικμέτ Χατζίγιεφ, επικεφαλής σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του προέδρου του Αζερμπαϊτζάν, ξενάγησε τους διπλωμάτες στα μοναστήρια Γκαντζασάρ και Νταντιβάνκ.
Κατά την επίσκεψη στο μοναστήρι Γκαντζασάρ, που χρονολογείται από τον 13ο αιώνα, ο Χατζίγιεφ επανέλαβε τη θέση του Μπακού ότι το μνημείο δεν αποτελεί δημιούργημα Αρμενίου πρίγκιπα, αλλά συνδέεται με έναν ευγενή της Καυκασιανής Αλβανίας, ενός αρχαίου βασιλείου που, σύμφωνα με την αζερική ιστοριογραφία, εκτεινόταν σε μεγάλο μέρος της σημερινής επικράτειας του Αζερμπαϊτζάν.
Ο Χατζίγιεφ αναφέρθηκε επίσης σε παλαιά αρμενικά χειρόγραφα που φυλάσσονται στο μοναστήρι. Κρατώντας ένα από αυτά, σχολίασε ότι μόνο μία σελίδα ήταν εικονογραφημένη, ενώ οι υπόλοιπες ήταν κενές, χαρακτηρίζοντάς το ως παράδειγμα της αρμενικής χριστιανικής κληρονομιάς. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, το σχόλιο προκάλεσε γέλια μεταξύ των παρευρισκόμενων διπλωματών.
Αμφισβήτηση της πολιτιστικής κληρονομιάς
Οι δηλώσεις του Χατζίγιεφ έγιναν λίγες ημέρες μετά τη δημοσίευση έκθεσης του αμερικανικού οργανισμού Caucasus Heritage Watch (CHW), η οποία συνοδευόταν από δορυφορικές εικόνες και αφορούσε την κατάσταση του ιστορικού Ανατολικού Νεκροταφείου της Σούσι.
Σύμφωνα με την έκθεση, ο χώρος, όπου υπήρχαν χατσκάρ —αρμενικοί σταυρόλιθοι— του 12ου και 13ου αιώνα, καθώς και ιστορικές ταφόπλακες, έχει ισοπεδωθεί. Η ίδια πηγή αναφέρει ότι μέσα από τμήμα του χώρου κατασκευάζεται πλέον αγωγός αποχέτευσης.
Κατά τη διάρκεια της ίδιας ξενάγησης, μια αρχαία λαξευμένη πέτρα στο μοναστήρι Γκαντζασάρ παρουσιάστηκε επίσης ως κατάλοιπο της Καυκασιανής Αλβανίας. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, ο ξεναγός του υπουργείου Πολιτισμού του Αζερμπαϊτζάν δεν ήταν σε θέση να διαβάσει την αρμενική επιγραφή που έφερε η πέτρα.
Η επίσκεψη της ειδικής εκπροσώπου της ΕΕ
Μεταξύ των διπλωματών που συμμετείχαν στην επίσκεψη που διοργάνωσε η κυβέρνηση του Αζερμπαϊτζάν ήταν και η Ειδική Αντιπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τον Νότιο Καύκασο, Μαγδαλένα Γκρόνο.
Σε ανάρτησή της στην πλατφόρμα X την Κυριακή, η Γκρόνο αναφέρθηκε στην επίσκεψή της στο Αρτσάχ, σημειώνοντας ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικές διαφωνίες μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν σχετικά με την ιστορία και την προέλευση ορισμένων μνημείων.
«Εξακολουθούν να υπάρχουν βαθιές αποκλίσεις στις απόψεις και στις αφηγήσεις, για παράδειγμα σχετικά με την προέλευση ορισμένων χώρων. Αυτά τα ζητήματα θα πρέπει να αντιμετωπιστούν από το Αζερμπαϊτζάν και την Αρμενία στο πλαίσιο των ευρύτερων προσπαθειών συμφιλίωσης και της υπέρβασης των συνεπειών της προηγούμενης σύγκρουσης», έγραψε.
Στη συνέχεια, η Γκρόνο επισκέφθηκε το Γερεβάν, όπου ξεναγήθηκε στο Ματενανταράν και είδε από κοντά αυθεντικά αρμενικά χειρόγραφα που προέρχονται από το Αρτσάχ. Η επίσκεψη πραγματοποιήθηκε με τη συνοδεία του υφυπουργού Εξωτερικών της Αρμενίας, Βαχάν Κοστανιάν. Μετά την επίσκεψή της, η Γκρόνο αναφέρθηκε στην ιστορική αρμενική παρουσία στο Καραμπάχ.
«Δεν αμφισβητώ την παλαιότερη αρμενική παρουσία και την πλούσια πολιτιστική κληρονομιά στις πρώην περιοχές του Καραμπάχ που επηρεάστηκαν από τη σύγκρουση», δήλωσε τη Δευτέρα στο Armenpress. «Μπόρεσα να το διαπιστώσω από πρώτο χέρι, για πρώτη φορά, κατά την επίσκεψή μου στις περιοχές Κελμπατζάρ και Αγκντάρα (Μαρτακέρτ) την περασμένη εβδομάδα».
Η ίδια πρόσθεσε ότι άκουσε τις θέσεις και των δύο πλευρών και ότι γνωρίζει πόσο έντονα υποστηρίζουν τις αντίστοιχες ιστορικές τους αφηγήσεις.
«Χάρηκα επίσης που είχα την ευκαιρία, κατά την επίσκεψή μου το Σαββατοκύριακο, να δω από κοντά την πολιτιστική κληρονομιά που έχει σημασία και βρίσκεται πράγματι στο Καραμπάχ», ανέφερε.
Πριν από την επίσκεψη της Γκρόνο, ο διευθυντής του Ματενανταράν, Άρα Χζμαλιάν, είχε δηλώσει στο «Azatutyun» ότι είναι έτοιμος να παρουσιάσει τα αυθεντικά χειρόγραφα σε «οποιονδήποτε διπλωμάτη ή πρέσβη διατηρεί ακόμη και την παραμικρή αμφιβολία για την αυθεντικότητά τους».
Το υπουργείο Εξωτερικών της Αρμενίας χαρακτήρισε την επίσκεψη της Γκρόνο στο Ματενανταράν ευκαιρία για να γνωρίσει από κοντά τη «πλούσια συλλογή αρμενικών χειρογράφων και την ιστορία τους», καθώς και τις παραδοσιακές μεθόδους διατήρησης, επεξεργασίας και δημιουργίας πιστών αντιγράφων αρχαίων χειρογράφων για μουσειακή χρήση.
Αντιδράσεις στην Αρμενία
Οι εξελίξεις προκάλεσαν έντονες αντιδράσεις από την αρμενική αντιπολίτευση και τους δύο Καθολικούς (Πατριάρχες) της Αρμενικής Αποστολικής Εκκλησίας. Οι αντιδράσεις εντάθηκαν μετά τη δημοσίευση βίντεο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που εμφανίζουν διπλωμάτες να συμμετέχουν σε εκδήλωση στην κατεχόμενη Σούσι και να χορεύουν, μεταξύ αυτών και την επικεφαλής της διπλωματικής αποστολής των ΗΠΑ, Έιμι Κάρλον.
Ορισμένοι Αρμένιοι πολιτικοί και άλλοι επικριτές υποστήριξαν ότι η παρουσία και η συμμετοχή των διπλωματών στις συγκεκριμένες εκδηλώσεις συμβάλλουν στην αποδοχή της πολιτικής του Αζερμπαϊτζάν και στην υποβάθμιση των συνεπειών της εκδίωξης του αρμενικού πληθυσμού από το Καραμπάχ.
Κατά τη διάρκεια συνεδρίασης του αρμενικού κοινοβουλίου τη Δευτέρα, η βουλευτής της αντιπολιτευόμενης συμμαχίας «Αρμενία», Άννα Γκριγκοριάν, ζήτησε από την πολιτική ηγεσία να τοποθετηθεί σχετικά με τις δηλώσεις του Χατζίγιεφ.
«Σκοπεύετε να δηλώσετε ότι το Γκαντζασάρ είναι αρμενικό;» ρώτησε τον πρόεδρο του κοινοβουλίου, Ρουμπέν Ρουμπινιάν, ο οποίος είναι υψηλόβαθμο στέλεχος του κυβερνώντος κόμματος «Κοινωνικό Συμβόλαιο» του πρωθυπουργού Νικόλ Πασινιάν.
Ο Ρουμπινιάν χαρακτήρισε τους ισχυρισμούς του Χατζίγιεφ «αβάσιμους» και «μη χρήσιμους», υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι η ειρηνευτική διαδικασία μεταξύ Αρμενίας και Αζερμπαϊτζάν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται «με προσοχή».
Μέχρι αργά το βράδυ της Δευτέρας, ούτε το γραφείο του πρωθυπουργού Πασινιάν ούτε το υπουργείο Εξωτερικών είχαν προβεί σε περαιτέρω επίσημη τοποθέτηση για το ζήτημα.
