Μια ομάδα εξέχοντων υπερασπιστών ανθρωπίνων δικαιωμάτων από διάφορες χώρες του κόσμου πρότεινε τον Ρουπέν Βαρντανιάν, ο οποίος κρατείται άδικα στο Μπακού, πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν, για το Βραβείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων «Václav Havel» 2026.
Ο Βαρντανιάν, διεθνώς αναγνωρισμένος επιχειρηματίας και φιλάνθρωπος, γεννημένος στο Γερεβάν, αποποιήθηκε τη ρωσική υπηκοότητά του τον Σεπτέμβριο του 2022 και εγκαταστάθηκε στο Αρτσάχ, προκειμένου να σταθεί στο πλευρό του λαού του σε μια περίοδο κλιμακούμενης επιθετικότητας από το Αζερμπαϊτζάν. Στις 4 Νοεμβρίου 2022 ανέλαβε καθήκοντα Υπουργού Επικρατείας της Δημοκρατίας του Αρτσάχ, σε μια στιγμή που το Αζερμπαϊτζάν ενέτεινε τον ασφυκτικό αποκλεισμό της αρμενικής δημοκρατίας.
Ο πόλεμος των 44 ημερών, που εξαπέλυσε το Αζερμπαϊτζάν τον Σεπτέμβριο του 2020 με άμεση στρατιωτική υποστήριξη της Τουρκίας και χρήση ισραηλινού οπλισμού, είχε ήδη στοιχίσει τη ζωή σε χιλιάδες Αρμένιους στρατιώτες και αμάχους, ενώ σημαντικά εδάφη είχαν περάσει υπό αζερικό έλεγχο. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2022, το Αζερμπαϊτζάν είχε επιβάλει σχεδόν πλήρη αποκλεισμό στον Διάδρομο του Λατσίν, αποκόπτοντας τους 120.000 Αρμενίους του Αρτσάχ από τρόφιμα, φάρμακα, καύσιμα και κάθε επαφή με τον έξω κόσμο επί εννέα μήνες.
Στις 19 Σεπτεμβρίου 2023, το Αζερμπαϊτζάν εξαπέλυσε την τελική στρατιωτική επίθεση εναντίον του πολιορκημένου και λιμοκτονούντος πληθυσμού. Μέσα σε μόλις 24 ώρες, οι εξαντλημένες αμυντικές δυνάμεις του Αρτσάχ αναγκάστηκαν να παραδοθούν. Τις επόμενες ημέρες, σχεδόν ολόκληρος ο αρμενικός πληθυσμός — περισσότεροι από 100.000 άνθρωποι — εκτοπίστηκε βίαια από τις πατρογονικές του εστίες, σε αυτό που ισοδυναμούσε με εθνοκάθαρση του κατεχόμενου Αρτσάχ.
Ο Βαρντανιάν συνελήφθη από τις αζερικές αρχές στις 27 Σεπτεμβρίου 2023, εν μέσω της μαζικής εξόδου των Αρμενίων μετά την κατάληψη της περιοχής από τις δυνάμεις του Αζερμπαϊτζάν. Έκτοτε κρατείται στο Μπακού. Στις 17 Φεβρουαρίου 2026, το Στρατιωτικό Δικαστήριο του Μπακού τον καταδίκασε σε κάθειρξη 20 ετών, ύστερα από μυστική στρατιωτική διαδικασία κεκλεισμένων των θυρών, την οποία διεθνείς παρατηρητές και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων χαρακτήρισαν ομόφωνα «δίκη-παρωδία». Ο εισαγγελέας είχε ζητήσει την επιβολή ισόβιας κάθειρξης, ενώ η Διεθνής Αμνηστία περιέγραψε τη διαδικασία ως «παρωδία της δικαιοσύνης».
Ο Βαρντανιάν είναι ένας από τους 19 Αρμένιους κρατουμένους που βρίσκονται σήμερα υπό κράτηση στο Αζερμπαϊτζάν σε σχέση με την πρώην Δημοκρατία του Αρτσάχ. Δώδεκα ημέρες πριν από τη δική του καταδίκη, στις 5 Φεβρουαρίου 2026, το ίδιο Στρατιωτικό Δικαστήριο του Μπακού καταδίκασε άλλους 15 κατηγορουμένους σε παράλληλη διαδικασία.
Η ομάδα που υπέβαλε την υποψηφιότητα εξέδωσε την ακόλουθη ανακοίνωση:
«Εμείς, οι υπογράφοντες υπερασπιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων από όλο τον κόσμο, ανακοινώνουμε ότι προτείναμε τον Αρμένιο ανθρωπιστή Ρουπέν Βαρντανιάν για το Βραβείο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων «Václav Havel» 2026.
Η υποψηφιότητα αυτή αναγνωρίζει τη σημαντική συμβολή του Ρουπέν στην προάσπιση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων διεθνώς μέσω της Ανθρωπιστικής Πρωτοβουλίας Aurora, καθώς και την αφοσίωσή του στα δικαιώματα των συμπατριωτών του στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ (Αρτσάχ). Πιστεύουμε ακράδαντα ότι ο Ρουπέν Βαρντανιάν αξίζει αυτή τη διάκριση.
Το Βραβείο Aurora, το οποίο συνίδρυσαν ο Ρουπέν Βαρντανιάν, ο Νουμπάρ Αφεγιάν και ο αείμνηστος Βαρτάν Κρικόριαν, έχει ενδυναμώσει βραβευμένους ανθρωπιστές να συνεχίσουν το ζωτικής σημασίας έργο τους στον τομέα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σώζοντας κυριολεκτικά χιλιάδες ζωές σε διάφορες χώρες και ηπείρους.
Ο Ρουπέν πιστεύει ότι η καλοσύνη είναι αιώνια και αθάνατη και ότι ενισχύεται κάθε φορά που πραγματοποιείται μια πράξη ανθρωπιάς. Χάρη στο όραμα και τη στήριξή του, κατέστη δυνατή η προστασία ανθρώπων που ζούσαν υπό ακραίες συνθήκες, προσφέροντάς τους μια δεύτερη ευκαιρία στη ζωή. Για τον Ρούμπεν, η υπεράσπιση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων βρίσκεται πάνω απ’ όλα. Για τον λόγο αυτό, η απόφασή του να σταθεί στο πλευρό των συμπατριωτών του στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, μεταβαίνοντας εκεί σε μια περίοδο ακραίων δυσκολιών, συγκίνησε βαθιά όλους εμάς. Στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ, ο Ρουπέν υπηρέτησε ως υπερασπιστής των δικαιωμάτων των αυτόχθονων πληθυσμών.
Ειρηνιστής από φύση και πεποίθηση, ο Ρούμπεν διακινδύνευσε την προσωπική του ασφάλεια επιδιώκοντας τον διάλογο, τη διαπραγμάτευση και την αμοιβαία κατανόηση σε μία από τις πλέον περίπλοκες και ευαίσθητες συγκρούσεις του σύγχρονου κόσμου.
Το 1995, στα εγκαίνια της νέας έδρας του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ο Václav Havel εξέφρασε την ελπίδα ότι «η ανθρώπινη λογική, η ευπρέπεια, η αλληλεγγύη και η διάθεση αναζήτησης κατανόησης και δίκαιης συνύπαρξης θα υπερισχύσουν όλων όσων τις απειλούν». Ο Ρουπέν αποτελεί φορέα αυτής ακριβώς της ιδεολογίας και αυτών των διαχρονικών αξιών.
Ως εκ τούτου, θεωρούμε ότι το έργο και η δράση του αντανακλούν πλήρως το πνεύμα αυτού του βραβείου και τις αρχές που υπηρέτησε ο Václav Havel.
Με μια σκληρή ειρωνεία της μοίρας, ο Ρουπέν Βαρντανιάν — ανθρωπιστής και υπερασπιστής ανθρωπίνων δικαιωμάτων — βρίσκεται σήμερα ο ίδιος να χρειάζεται την προστασία που επί δεκαετίες υπερασπιζόταν για τους άλλους. Έχει καταδικαστεί από στρατιωτικό δικαστήριο του Αζερμπαϊτζάν σε 20 χρόνια φυλάκισης με κατασκευασμένες κατηγορίες και κρατείται σήμερα σε φυλακή του Μπακού μαζί με αρκετές ακόμη εξέχουσες προσωπικότητες του Ναγκόρνο-Καραμπάχ.
Πιστεύουμε ότι η απονομή του Βραβείου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων «Václav Havel» 2026 στον Ρουπέν Βαρντανιάν θα αποτελούσε έναν δίκαιο φόρο τιμής στις εξαιρετικές προσπάθειές του και ένα ουσιαστικό βήμα προς την απελευθέρωσή του, καθώς και προς την απελευθέρωση των υπόλοιπων Αρμενίων κρατουμένων στο Μπακού.»
* Το Βραβείο Václav Havel (Βάτσλαβ Χάβελ) για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα είναι ένα διεθνές βραβείο που απονέμεται κάθε χρόνο από την Συμβούλιο της Ευρώπης σε άτομα ή οργανώσεις που υπερασπίζονται τα ανθρώπινα δικαιώματα και τη δημοκρατία. Πήρε το όνομά του από τον Václav Havel, συγγραφέα, αντιφρονούντα κατά του κομμουνιστικού καθεστώτος και αργότερα πρόεδρο της Τσεχίας. Το βραβείο θεσπίστηκε το 2013 και απονέμεται σε ανθρώπους που έχουν δείξει ιδιαίτερο θάρρος στην υπεράσπιση της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας και των πολιτικών δικαιωμάτων.
