Με την διοργάνωση της Αρμενικής Εθνικής Επιτροπής, την Τετάρτη, 5 Νοεμβρίου 2025, στην αίθουσα της λέσχης Αράμ Μανουκιάν στο Νέο Κόσμο, πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση της πρόσφατης έκδοσης στα ελληνικά του βιβλίου «Επιχείρηση Νέμεσις» του συγγραφέα, θεατρικού δραματουργού και ιστορικού ερευνητή ‘Ερικ Μπογοσιάν. Το βιβλίο αρχικά εκδόθηκε το 2015, ενώ η ελληνική μετάφραση από τη Χριστίνα Θεοχάρη παρουσιάστηκε από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος τον περασμένο Φεβρουάριο. Το ογκώδες έργο του συγγραφέα αναφέρεται στην επιχείρηση εξόντωσης των υπαιτίων της Γενοκτονίας των Αρμενίων, παρουσιάζοντας εκτενέστερα την εκτέλεση του Ταλαάτ από τον Σογομόν Τεχλιριάν και τη δίκη που ακολούθησε.
Την εκδήλωση τίμησαν με τη παρουσία του ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης των Ορθοδόξων Αρμενίων Ελλάδος κ. Σαχάκ Γιεμισιάν, ο ιερέας εκπρόσωπος του Αρχιεπισκόπου Αθηνών και πάσης Ελλάδος κ. Ιερώνυμου, ο πρόεδρος του Κεντρικού Συμβουλίου της Μητρόπολης κ. Ναζάρ Αβακιάν, εκπρόσωποι των συλλόγων της αρμενικής παροικίας και πλήθος κόσμου.
Την παρουσίαση συντόνισε ο Σέρτζιο Μανγκογιάν, ενώ ακολούθως την παρουσίαση του βιβλίου έκαναν ο εκδότης και δημοσιογράφος Αντώνης Δελατόλας, ο ιστορικός Κωνσταντίνος Σαμουρκασίδης και η επικοινωνιολόγος Αντωνία Ζησιμοπούλου, εκ μέρους των εκδόσεων Παπαδόπουλος.
Στον εισαγωγικό λόγο του, ο συντονιστής ανέφερε «Το βιβλίο αυτό εξιστορεί ένα από τα σημαντικότερα κομμάτια από την επιχείρηση Νέμεσις, αυτό της εκτέλεσης του Ταλαάτ Πασά, από τον Σογομόν Τεχλιριάν. Ο Τεχλιριάν δεν ήταν ένας δολοφόνος· αυτό άλλωστε αναγνωρίστηκε από το γερμανικό δικαστήριο. Ήταν ο επιζών, ο οποίος έγινε φωνή, για όλους αυτούς που αδυνατούσαν να μιλήσουν. Η αθώωσή του, λοιπόν, δεν ήταν μια νομική λεπτομέρεια, αλλά μια ιστορικής εμβέλειας απόδοση δικαιοσύνης.
Ασφαλώς, η ανάγκη για δικαιοσύνη και αποκατάσταση δε σταμάτησε εκεί. Ο αγώνας των Αρμενίων δεν τελείωσε με την ολοκλήρωση της επιχείρησης Νέμεσις. Ήταν και είναι μία πάλη συνεχής και αδιάκοπη. Αρχής γενομένης της επιχείρησης Νέμεσις, μέχρι τις αγωνιστικές παρεμβάσεις νέων Αρμενίων, οι οποίοι σε περιόδους διεθνούς σιωπής, αναφορικά με το Αρμενικό ζήτημα, τη γενοκτονία δηλαδή, έδρασαν ώστε ο λαός μας να ανακτήσει τη φωνή του και το ζήτημα της γενοκτονίας να διεθνοποιηθεί, καταδεικνύοντας όλους όσοι αρνούνται πεισματικά να ακούσουν τις φωνές μας».
Κατόπιν, το λόγο πήρε ο κ. Δελατόλας, που χαρακτήρισε ιδιαίτερα σημαντική τη προσπάθεια του συγγραφέα να παρουσιάσει όλο το ιστορικό υπόβαθρο, κάνοντας αναδρομή στους αιώνες, για να φτάσει στο κεντρικό πυρήνα του αρμενικού ζητήματος. ‘Ετσι, ο αναγνώστης ενστερνίζεται τα συναισθήματα που απορρέουν από τους απογόνους των οικογενειών που ξεκληρίστηκαν, με την άσβεστη φλόγα μέσα τους για δικαίωση. Επίσης, έκανε τον παραλληλισμό με ότι συμβαίνει σήμερα γεωπολιτικά στην ευρύτερη περιοχή. Τότε υπήρχαν οι επεκτατικές βλέψεις της Οθωμανικής Τουρκίας, ενώ σήμερα η ίδια αυτοκρατορική λογική επικρατεί στην ηγεσία της Τουρκίας. Αγνοούνται οι διεθνείς συνθήκες, συνεχίζεται η καταπάτηση των δικαιωμάτων των λαών και οι υπερδυνάμεις μοιράζονται τις σφαίρες επιρροής. Η ιστορία επαναλαμβάνεται ως τραγωδία.
Με μια ενδιαφέρουσα ανάλυση, ο ιστορικός Κωνσταντίνος Σαμουρκασίδης παρουσίασε την ιστορική και ηθική πλευρά της επιχείρησης Νέμεσις, μέσα από την αναλυτική περιγραφή των ιστορικών γεγονότων.«Τα τελευταία χρόνια έχω αφιερωθεί στην έρευνα, στη μελέτη των γενοκτονιών και στη διαχείριση της μνήμης τους, ιδιαίτερα της γενοκτονίας των χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας: Αρμενίων, Ασσυρίων και Ελλήνων. Η έρευνα αυτή δεν περιορίζεται στη μελέτη των γεγονότων. Αναζητά και τον τρόπο με τον οποίο οι κοινωνίες θυμούνται ή ξεχνούν, πώς ενσωματώνουν το τραύμα στην ιστορική τους συνείδηση, πως ιστορικοποιούν δηλαδή το συλλογικό τραύμα τους. Γι’ αυτό και το βιβλίο «Επιχείρηση Νέμεσις» του ΈρικΜπογκοσιάν μου ήταν ένα οικείο βιβλίο. Καταφέρνει να ισορροπήσει ανάμεσα στην ιστορική ακρίβεια και την αφηγηματική ένταση, καθιστώντας προσιτή μια σύνθετη και κυρίως άγνωστη ιστορία σε αναγνώστες που δεν έχουν βαθιά γνώση της αρμενικής ιστορίας.
Το βιβλίο δεν εξιδανικεύει την εκδίκηση, αλλά την εξετάζει ως αναγκαστική πράξη μέσα σε ένα πλαίσιο όπου η διεθνής κοινότητα είχε αποτύχει να πράξει το αυτονόητο.
Στο κεφάλαιο όπου ο Έρικ Μπογκοσιάν περιγράφει τη δίκη του Τεχλιριάν, η γραφή του αποκτά έναν ιδιαίτερο ρυθμό.
Η αφήγηση κρατά την αγωνία και τη δραματικότητα, αλλά ταυτόχρονα διατηρεί την ακρίβεια και τη σοβαρότητα της ιστορικής έρευνας.
Η δίκη του Τεχλιαριάν στο Βερολίνο το 1921 μετατράπηκε σε μια άτυπη διεθνή δίκη της ίδιας της Γενοκτονίας των Αρμενίων. Αν και ο κατηγορούμενος στο εδώλιο ήταν ένας άνθρωπος που είχε διαπράξει ένα φόνο, στην πραγματικότητα το δικαστήριο εξέταζε τα εγκλήματα ενός ολόκληρου καθεστώτος, αυτό των Νεοτούρκων. Με λίγα λόγια, η πράξη του Τεχλιριάν έγινε το μέσο για να τεθεί ενώπιον της ανθρωπότητας ένα έγκλημα που κανένας κρατικός θεσμός δεν είχε τολμήσει να δικάσει.
Οι συνήγοροί του δεν προσπάθησαν να αποδείξουν ότι δεν σκότωσε τον Ταλάτ. Αντίθετα, παραδέχθηκαν την πράξη και μετέφεραν το κέντρο βάρους από το «ποινικό αδίκημα» στο ηθικό αίτημα απονομής δικαιοσύνης για τα εγκλήματα που διέπραξε η Οθωμανική Αυτοκρατορία σε βάρος των χριστιανικών πληθυσμών.
Η αφήγηση του Μπογκοσιάν προκαλεί τον αναγνώστη να αναλογιστεί εάν η πράξη εκδίκησης μπορεί να αποτελέσει μορφή δικαιοσύνης, όταν οι θεσμοί αποτυγχάνουν να τιμωρήσουν τους ενόχους. Και το ερώτημα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία στη σύγχρονη συζήτηση για τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας.
Το βιβλίο μας βοηθά να ξαναδούμε πώς οι κοινωνίες θυμούνται τα μεγάλα τραύματα του παρελθόντος. Μέσα από την παρουσίαση της επιχείρησης Νέμεσις, υπενθυμίζει ότι η μνήμη της γενοκτονίας δεν είναι κάτι δεδομένο, αλλά μια ζωντανή διαδικασία που συνδέει το παρελθόν με το παρόν.»
Τέλος, η Αντωνία Ζησιμοπούλου ευχαρίστησε την Αρμενική Εθνική Επιτροπή για τη παρουσίαση του βιβλίου, κατόπιν αναφέρθηκε στο περιεχόμενο της έκδοσης τονίζοντας, πως η Επιχείρηση Νέμεσις δεν είναι μια ιστορία απόδοσης ευθυνών, ούτε αντιποίνων. ‘Ηταν η μαχητική προσπάθεια των Αρμενίων να πατήσουν στα πόδια τους και να ξανασηκωθούν. Οφείλουμε να λαμβάνουμε δράση όταν το άδικο εξελίσσεται μπροστά στα μάτια μας. Ένα από τα σημαντικά μηνύματα που μπορούμε να αντλήσουμε από τη μελέτη της Γενοκτονίας των Αρμενίων και της Επιχείρησης Νέμεσις είναι η σημασία αναγνώρισης της μνήμης. Η Γενοκτονία των Αρμενίων είναι κομμάτι της παγκόσμιας ιστορίας. Κάθε φορά που αναφερόμαστε στα θύματα ή στους αγωνιστές, ενισχύουμε τη συλλογική συνείδηση και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
Στο τέλος των εισηγήσεων, ακολούθησε συζήτηση με το κοινό. Μέσα από ερωτήματα και παρατηρήσεις του κοινού, οι εκλεκτοί ομιλητές αναφέρθηκαν διεξοδικά στην επιχείρηση Νεμεσις, κάνοντας ιστορικούς παραλληλισμούς με τον παρόν, όπου καταπατώνται διεθνείς συνθήκες και η επεκτατική πολιτική των πρωταγωνιστών στις γεωπολιτικές εξελίξεις, αναδεικνύει ακόμα μια φορά την ανάγκη της ιστορικής και ηθικής δικαίωσης των λαών που υπέστησαν Γενοκτονία από τους ίδιους θύτες.
