Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Αρμενία δημοσιοποίησαν τις πρώτες ουσιαστικές λεπτομέρειες ενός σχεδιαζόμενου διαδρόμου διέλευσης για το Αζερμπαϊτζάν, ο οποίος θα τελεί υπό αμερικανική διαχείριση και θα διέρχεται από μια στρατηγικής σημασίας περιοχή της Αρμενίας.
Η σχετική διμερής συμφωνία δόθηκε στη δημοσιότητα μετά τις συνομιλίες που πραγματοποιήθηκαν στην Ουάσιγκτον μεταξύ του Υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, και του Υπουργού Εξωτερικών της Αρμενίας, Αραράτ Μιρζογιάν. Η συμφωνία επιβεβαιώνει επισήμως ότι το Γερεβάν θα παραχωρήσει σε ειδική εταιρεία, ελεγχόμενη από την αμερικανική κυβέρνηση, μακροχρόνια αποκλειστικά δικαιώματα λειτουργίας του διαδρόμου, ο οποίος θα φέρει την ονομασία Trump Route for International Peace and Prosperity (TRIPP).
Ο Πρωθυπουργός της Αρμενίας, Νικόλ Πασινιάν, είχε αποδεχθεί τη ρύθμιση αυτή κατά τις συνομιλίες του με τον Πρόεδρο του Αζερμπαϊτζάν, Ιλχάμ Αλίεφ, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν τον περασμένο Αύγουστο στον Λευκό Οίκο, υπό την αιγίδα του Προέδρου των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ. Στην κοινή δήλωση που υπέγραψαν οι τρεις ηγέτες αναφέρεται ότι η Αρμενία θα διασφαλίσει «ανεμπόδιστη επικοινωνία» μεταξύ του θύλακα του Ναχιτσεβάν και του υπόλοιπου Αζερμπαϊτζάν μέσω της επαρχίας Σιουνίκ.
Σύμφωνα με το «πλαίσιο εφαρμογής» του TRIPP, που δημοσιοποιήθηκε μετά τις συνομιλίες Ρούμπιο–Μιρζογιάν, μια αμερικανο-αρμενική εταιρεία θα αναλάβει την κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής, οδικού δικτύου, ενεργειακών υποδομών και λοιπών εγκαταστάσεων κατά μήκος του διαδρόμου. Παράλληλα, θα έχει τη διαχείριση των υποδομών αυτών και την είσπραξη των σχετικών εσόδων για περίοδο τουλάχιστον 49 ετών.
Στο οκτασέλιδο έγγραφο αναφέρεται ότι η Αρμενία προτίθεται να παραχωρήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες ποσοστό 74% της Εταιρείας Ανάπτυξης TRIPP, διατηρώντας η ίδια ποσοστό 26%. Η συμφωνία προβλέπεται να παραταθεί για επιπλέον 50 χρόνια, με την παραχώρηση πρόσθετων μετοχών στο αρμενικό κράτος, αυξάνοντας το μερίδιό του στο 49%.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στο γεγονός ότι η Αρμενία θα διατηρεί πλήρη και αποκλειστική αρμοδιότητα όσον αφορά τον έλεγχο των συνόρων και τις τελωνειακές διαδικασίες για το εμπόριο και τη διέλευση μέσω του TRIPP. Όπως υπογραμμίζεται χαρακτηριστικά, η κυριαρχία και η δικαιοδοσία της Αρμενίας επί των συνοριακών και τελωνειακών λειτουργιών είναι «απόλυτες και μη διαπραγματεύσιμες».
Ανάλογες διαβεβαιώσεις παρείχε και ο Μάρκο Ρούμπιο στις σύντομες δηλώσεις του προς τον Τύπο, αμέσως μετά τη συνάντησή του με τον Αραράτ Μιρζογιάν στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει των αξιώσεων του Αζερμπαϊτζάν για απαλλαγή των μετακινήσεων προς και από το Ναχιτσεβάν από αρμενικούς συνοριακούς ελέγχους. Ο Πασινιάν είχε δηλώσει τον Σεπτέμβριο ότι θα αξιοποιηθεί σύγχρονη τεχνολογία, ώστε να αποφεύγεται η άμεση φυσική επαφή μεταξύ Αρμένιων συνοριοφυλάκων και Αζέρων ταξιδιωτών. Ο Πρόεδρος Αλίεφ δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι το TRIPP ισοδυναμεί με έναν εξωεδαφικό «διάδρομο Ζανγκεζούρ», τον οποίο το Αζερμπαϊτζάν διεκδικεί από τον πόλεμο του 2020 στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ.
Ο διάδρομος προβλέπεται να διέρχεται κατά μήκος των κρίσιμης σημασίας συνόρων της Αρμενίας με το Ιράν. Η Τεχεράνη εκφράζει ανησυχίες ότι το έργο ενδέχεται να θέσει σε κίνδυνο τα αρμενοϊρανικά σύνορα και να οδηγήσει σε αμερικανική παρουσία ασφαλείας στην περιοχή. Παρόμοιες επιφυλάξεις έχουν διατυπώσει και στελέχη της αρμενικής αντιπολίτευσης, υποστηρίζοντας ότι το TRIPP θα μπορούσε να αποδυναμώσει τον έλεγχο της Αρμενίας στην επαρχία Σιουνίκ.
