Μια ξεχωριστή έκθεση με τίτλο «Η Αποκάλυψη Ιερών Θραυσμάτων: Ο Οκταγωνικός Ναός της Αρντασάτ – Η ανάδειξη ενός μνημειακού κτίσματος του 4ου Αιώνα» εγκαινιάστηκε την 1η Ιουνίου στο Μουσείο Χειρόγραφων «Ματενανταράν» στο Γερεβάν.
Στην τελετή των εγκαινίων παρευρέθηκαν η Υπουργός Παιδείας, Επιστημών, Πολιτισμού και Αθλητισμού Ζάνα Αντρεασιάν, ο Υφυπουργός Άλφρεντ Κοτσαριάν, ο επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Αρμενία, Πρέσβης Βασίλης Μαραγκός, η Πρέσβειρα της Γερμανίας στην Αρμενία Κλαούντια Μπους, εκπρόσωποι του διπλωματικού σώματος καθώς και εξέχουσες προσωπικότητες της επιστημονικής και πολιτιστικής κοινότητας.
Η έκθεση παρουσιάζει μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών στην Αρμενία: έναν παλαιοχριστιανικό οκταγωνικό ναό που αποκαλύφθηκε στην Αρντασάτ (Αρτάξατα)* και θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα γνωστά δείγματα αρμενικής χριστιανικής αρχιτεκτονικής.
Καλωσορίζοντας τους παρευρισκόμενους, η Υπουργός Ζάνα Αντρεασιάν τόνισε ότι η έκθεση αποτελεί σημαντικό ορόσημο στο εκτεταμένο έργο που πραγματοποιείται στην ιστορική πρωτεύουσα Αρντασάτ. Όπως ανέφερε, η έκθεση συνοψίζει τα επιτεύγματα που έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα, ενώ παράλληλα δημιουργεί νέες ευκαιρίες για επιστημονικό διάλογο και ανταλλαγή απόψεων.
Η Αντρεασιάν επισήμανε επίσης τη σημασία της ανάδειξης της Αρντασάτ ως προορισμού, τονίζοντας τις σημαντικές δυνατότητες τουριστικής ανάπτυξης και τη στρατηγική της αξία για την ενίσχυση της σύνδεσης της κοινωνίας με την ιστορική της ταυτότητα.
«Όταν μιλάμε για την ιστορία μας, πρέπει πρώτα να μπορούμε να τη δούμε», ανέφερε, προσθέτοντας ότι η Αρντασάτ είναι ένα από τα λίγα μέρη όπου οι επισκέπτες μπορούν να αντικρίσουν απτά τα πολιτιστικά, τεχνολογικά και κοινωνικά στρώματα διαφορετικών ιστορικών περιόδων.
Η υπουργός υπογράμμισε ακόμη τη μεγάλη επιστημονική σημασία της ανακάλυψης, η οποία κατέστη δυνατή χάρη στη στενή συνεργασία Αρμένιων και Γερμανών ερευνητών.
Η Αντρεασιάν ευχαρίστησε τη Γερμανία για την αποτελεσματική συνεργασία στον τομέα της επιστήμης και τόνισε τη σημασία των κοινών αρμενογερμανικών προγραμμάτων. Αναφέρθηκε επίσης στη συνεργασία με τους εταίρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σημειώνοντας ότι έχει ήδη εκπονηθεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο ανάπτυξης για τον αρχαιολογικό χώρο της Αρντασάτ, η εφαρμογή του οποίου θα δημιουργήσει νέες δυνατότητες για την ανάδειξη και προστασία της ιστορικής πρωτεύουσας.
Ο διευθυντής του Ματενανταράν, Άρα Χζμαλιάν, χαρακτήρισε την έκθεση ως ένα μοναδικό γεγονός στο πλαίσιο των επιστημονικών εκθεσιακών δραστηριοτήτων του ιδρύματος.
«Η ανακάλυψη αυτή έχει εξαιρετική σημασία όχι μόνο για την ιστορία της Αρμενίας και την ιστορία της Αρμενικής Εκκλησίας και του Χριστιανισμού, αλλά και για τη μελέτη της πρώιμης χριστιανικής εποχής γενικότερα. Πριν από αυτή την αρχαιολογική ανακάλυψη, η γνώση μας για τον ναό βασιζόταν αποκλειστικά σε χειρόγραφα και γραπτές μαρτυρίες. Σήμερα γινόμαστε μάρτυρες μιας εντυπωσιακής υλικής επιβεβαίωσης αυτών των ιστορικών καταγραφών», δήλωσε.
Η Πρέσβειρα της Γερμανίας, Κλαούντια Μπους, υπογράμμισε επίσης τη σπουδαία ιστορική σημασία της ανακάλυψης, τονίζοντας ότι αυτή δεν αφορά μόνο την Αρμενία και τη Γερμανία, αλλά ολόκληρο τον χριστιανικό κόσμο.
Η έκθεση παρουσιάζει ευρήματα από τις ανασκαφές στην Αρντασάτ, αρχιτεκτονικές λεπτομέρειες του μνημείου, τη διαδικασία επιστημονικής αποκατάστασης καθώς και τα αποτελέσματα προηγμένων ερευνητικών μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν για τη μελέτη του.
Το νεοανακαλυφθέν κτίσμα ήρθε στο φως στο πλαίσιο του κοινoύ αρμενογερμανικού ερευνητικού προγράμματος «Artaxata». Το πρόγραμμα υλοποιείται μέσω της συνεργασίας του Ινστιτούτου Αρχαιολογίας και Εθνογραφίας της Εθνικής Ακαδημίας Επιστημών της Αρμενίας και του Ινστιτούτου Κλασικής και Παλαιοχριστιανικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Μύνστερ.
Το 2023, γεωμαγνητικές έρευνες εντόπισαν την ύπαρξη μιας οκταγωνικής κατασκευής. Οι ανασκαφές που πραγματοποιήθηκαν το 2024 επιβεβαίωσαν ότι επρόκειτο πράγματι για ναό.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο ναός ξεχωρίζει για τον οκταγωνικό σχεδιασμό του, τη διαμόρφωση του εσωτερικού λειτουργικού χώρου, το αρχιτεκτονικό του σύστημα με κίονες και τις εγχάρακτες παραστάσεις που διατηρούνται στο επίχρισμα των τοίχων.
Με βάση τα ευρήματα των ανασκαφών και τα αποτελέσματα αναλύσεων ραδιοχρονολόγησης άνθρακα, ο ναός χρονολογείται στο πρώτο τέταρτο του 4ου αιώνα μ.Χ.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι το μνημείο ενδέχεται να συνδέεται με την εποχή του βασιλιά Τιριδάτη Γ΄ του Μεγάλου και του Αγίου Γρηγορίου του Φωτιστή, μια καθοριστική περίοδο για τη διαμόρφωση της πρώιμης αρμενικής εκκλησιαστικής αρχιτεκτονικής και της παράδοσης ανέγερσης χριστιανικών ναών.
*Αρτάξατα, αρχαία πόλη και πρωτεύουσα της Αρμενίας, ιδρύθηκε τον 2ο αιώνα π.Χ. από τον βασιλιά Αρντασές Α΄. Χάρη στη στρατηγική της θέση εξελίχθηκε σε σημαντικό πολιτικό, εμπορικό και πολιτιστικό κέντρο. Διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στην ιστορία της αρχαίας Αρμενίας, γνώρισε περιόδους ακμής και καταστροφών λόγω πολέμων. Σήμερα αποτελεί σημαντικό αρχαιολογικό χώρο στην Αρμενία.
