Տ. Մատթէոս քհնյ. Բարաղամեան (Մահուան 50-ամեակին առթիւ)

0
156

ՊԱՐԷՏ ՔՀՆՅ. ԽԱՉԵՐԵԱՆ

50 տա­րի ա­ռաջ, յա­ռա­ջա­ցած տա­րի­քի մէջ, իր աչ­քե­րը փա­կեց ­Գո­քի­նիոյ Ս. ­Յա­կոբ ե­կե­ղեց­ւոյ սի­րո­ւած եւ յար­գո­ւած հո­գե­ւոր հո­վիւ Տ. ­Մատ­թէոս քհնյ. ­Բա­րա­ղա­մեան։
Ա­ւա­զա­նի ա­նու­նով Ար­տա­շէս, ծնած էր 1893-ին ­Պար­տի­զա­կի մէջ։ ­Նախ­նա­կան ու­սու­մը կը ստա­նայ իր ծննդա­վայ­րի «­Շու­շա­նեան» վար­ժա­րա­նին մէջ։
1915-ի ­Մեծ Ե­ղեռ­նի ար­հա­ւիր­քէն ետք, Ար­տա­շէս ­Բա­րա­ղա­մեան կը զի­նո­ւո­րագ­րո­ւի ֆրան­սա­կան բա­նա­կին կից գոր­ծող հայ­կա­կան քա­ջարի լէ­գէո­նին մէջ։ ­Հե­րո­սա­կան բա­ւա­կան ճա­կա­տում­նե­րէ ետք, ան դար­ձեալ կը վե­րա­դառ­նայ իր ծննդա­վայ­րը։
1922-ի փոք­րա­սիա­կան ա­հա­ւոր ա­ղէ­տէն ետք, ան կը գաղ­թէ ­Յու­նաս­տան եւ կ’ա­պաս­տա­նի ­Մի­թի­լի­նի կղզին։ Այդ թո­ւա­կան­նե­րուն, կղզիին մէջ կ’ապ­րէին մօտ 4.000 հա­յեր։ ­Քիչ ժա­մա­նակ անց, ան կը լծո­ւի տեղ­ւոյն ազ­գա­յին, ե­կե­ղե­ցա­կան, բա­րե­սի­րա­կան ու կու­սակ­ցա­կան ծա­ռա­յա­կան ա­ռա­քե­լու­թեան։
Ան մաս կը կազ­մէ տեղ­ւոյն «Դպրաց ­Դաս» միու­թեան եւ «­Հայ Խ­նա­յո­ղա­կան ­Միու­թիւն»ի վար­չա­կան մար­մին­նե­րուն։ ­Միեւ­նոյն ա­տեն գոր­ծա­կի­ցը կը դառ­նայ նաեւ «­Նոր Օր» թեր­թի։ Իր նո­ւի­րու­մի ո­գիով ու բե­ղուն գոր­ծու­նէու­թեամբ, ան կը դառ­նայ շրջա­նի հա­յու­թեան սիւ­նե­րէն մին։ Այդ ժա­մա­նա­կաշրջա­նին կը պսա­կո­ւի եւ կը բախ­տա­ւո­րո­ւի մանչ ու աղ­ջիկ զա­ւակ­նե­րով։
1935-ին, Ար­տա­շէս ­Բա­րա­ղա­մեան ըն­տա­նի­քով կը փո­խադ­րո­ւի ­Թե­սա­ղո­նի­կէ, ուր կը շա­րու­նա­կէ դար­ձեալ իր ծա­ռա­յա­կան ա­ռա­քե­լու­թիւ­նը։ ­Բա­ւա­կան տա­րի­ներ ետք, Ս. Աս­տուա­ծած­նայ ­Վե­րա­փոխ­ման տօ­նին օ­րը, ­Թե­սա­ղո­նի­կէի Ս. Աս­տուա­ծա­ծին ե­կե­ղեց­ւոյ մէջ ան կը ձեռ­նադրուի քա­հա­նայ, ձե­ռամբ ­Յու­նաս­տա­նի ­Հա­յոց թե­մի Ա­ռաջ­նորդ ­Մամբ­րէ արք. ­Սի­րու­նեա­նի եւ կնքա­հայ­րու­թեամբ ե­կե­ղեց­ւոյ ­Թա­ղա­յին խոր­հուր­դի բազ­մա­մեայ ա­տե­նա­պետ ­Ռու­բէն ­Գալ­ֆա­յեա­նին։ Օ­ծեա­լը կը կո­չո­ւի Տ. ­Մատ­թէոս քա­հա­նայ։
­Ձեռ­նադ­րու­թե­նէն ետք, Տ. ­Մատ­թէոս քհնյ. ­Բա­րա­ղա­մեան կը դառ­նայ շրջուն հո­գե­ւոր հո­վիւ։ Ի վեր­ջոյ 1959-ի ամ­րան, ան կը ստանձ­նէ ­Գո­քի­նիոյ Ս. ­Յա­կոբ ե­կե­ղեց­ւոյ հո­գե­ւոր հո­վի­ւի պաշ­տօ­նը։ 14 տա­րի­ներ կը ծա­ռա­յէ շրջա­նի հա­յու­թեան, եւ իր հո­գե­ւոր շուն­չով, նո­ւի­րու­մով, հե­զու­թեամբ, խա­ղա­ղա­սի­րու­թեամբ ու բե­ղուն ծա­ռա­յու­թեամբ, կ­՚ար­ժա­նա­նայ իր ե­կե­ղեց­ւոյ զա­ւակ­նե­րու մեծ յար­գան­քին, սի­րոյն ու գնա­հա­տան­քին։ ­Յար­գեց ու յար­գո­ւե­ցաւ, սի­րեց ու սի­րո­ւե­ցաւ։
1973-ի ­Յու­նո­ւա­րին, Տ. ­Մատ­թէոս քհնյ. ­Բա­րա­ղա­մեան ա­ռող­ջա­պա­հա­կան լուրջ պատ­ճառ­նե­րով կը փո­խադ­րո­ւի հի­ւան­դա­նոց եւ 15 օր ետք կը վե­րա­դառ­նայ տուն։ Այդ ժա­մա­նա­կէն սկսեալ իր ա­ռող­ջու­թիւ­նը, ուժն ու կա­րո­ղու­թիւ­նը կը սկսին տկա­րա­նալ ու վատ­թա­րա­նալ։ Ան վեր­ջին ան­գամ իր մաս­նակ­ցու­թիւ­նը կը բե­րէ Ա­ւագ ­Հինգ­շաբ­թի օ­րուան ե­րե­կո­յեան ­Խա­ւար­ման գի­շե­րի ա­րա­րո­ղու­թեան։
­Մա­յիս ամ­սո­ւան ըն­թաց­քին, ան դար­ձեալ կը փո­խադ­րո­ւի հի­ւան­դա­նոց։ Եւ այս­պէս, օր ըստ օ­րէ հիւ­ծե­լով, ­Կի­րա­կի, 29 ­Յու­լիս 1973-ին, ­Բի­րէա­յի հի­ւան­դա­նո­ցին մէջ ան իր աչ­քե­րը վերջ­նա­կա­նա­պէս կը փա­կէ եւ կը մեկ­նի այս աշ­խար­հէն դէ­պի յա­ւի­տե­նա­կան կեանք ու ե­րա­նա­կան խա­ղա­ղու­թիւն։
Ե­րեք­շաբ­թի, 31 ­Յու­լիս 1973-ին, ­Գո­քի­նիոյ Ս. ­Յա­կոբ ե­կե­ղեց­ւոյ մէջ տե­ղի կ’ու­նե­նայ Ս. պա­տա­րագ եւ վեր­ջին օ­ծում, նա­խա­գա­հու­թեամբ ­Յու­նաս­տա­նի ­Հա­յոց թե­մի Ա­ռաջ­նորդ՝ ­Սա­հակ Արք. Այ­վա­զեա­նի եւ մաս­նակ­ցու­թեամբ քա­հա­նայ հայ­րե­րուն։ Ս. պա­տա­րա­գը կը մա­տու­ցէ ­Թե­սա­ղո­նի­կէի հո­գե­ւոր հո­վիւ Տ. ­Կո­մի­տաս վրդ. Օ­հա­նեան։ Ա­րա­րո­ղու­թեան ներ­կայ կը գտնուին ­Յու­նաս­տա­նի ­Հայ ­Կա­թո­ղի­կէ եւ Ա­ւե­տա­րա­նա­կան ե­կե­ղե­ցի­նե­րու հա­մայն­քա­պե­տե­րը, Ազ­գա­յին վար­չու­թեան ա­տե­նա­պե­տը, Ատ­տի­կէի ու ­Թե­սա­ղո­նի­կէի բո­լոր ­Թա­ղա­յին խոր­հուրդ­նե­րու ա­տե­նա­պե­տե­րը, հայ­կա­կան միու­թիւն­նե­րու ներ­կա­յա­ցու­ցիչ­նե­րը եւ շատ մեծ թի­ւով հա­ւա­տա­ցեալ­ներ։
­Ներ­կա­նե­րը, մաս­նա­ւո­րա­բար Ս. ­Յա­կոբ ե­կե­ղեց­ւոյ ծխա­կան­նե­րը, մեծ յու­զու­մով ե­կած էին յար­գան­քի ի­րենց վեր­ջին տուր­քը մա­տու­ցե­լու ի­րենց շատ սի­րած ու յար­գած հո­գե­ւոր հօր։ Ծ­խա­կան­նե­րու թաց աչ­քերն ու խոր սու­գը, մե­ծա­գոյն վկա­յու­թիւնն էր ի­րենց սի­րե­ցեալ հո­գե­ւոր հօր գնա­հա­տե­լի ար­ժա­նիք­նե­րուն ու թո­ղած դրոշ­մին։ ­Վեր­ջին օ­ծու­մէն ետք թա­ղու­մը կը կա­տա­րուի ­Գո­քի­նիոյ գե­րեզ­մա­նա­տան մէջ։
Իր վախ­ճան­ման տխուր ա­ռի­թով, իր ման­կու­թեան բա­րե­կամ եւ ա­պա հո­գե­ւոր եղ­բայր Տ. ­Շա­հէ քհնյ. ­Գա­լայ­ճեան, «Ա­զատ Օր»ի 8 Օ­գոս­տոս 1973-ի թի­ւին մէջ կը հրա­տա­րա­կէ յի­շա­տա­կի յա­տուկ գրու­թիւն մը, ո­րուն մէջ կը գրէ ան.-
«Ե­ղած են եւ մեր օ­րե­րուն ալ կան մար­դիկ, ո­րոնք զո­հած են ու կը զո­հեն ի­րենց ան­ձը, նիւ­թա­կանն ու բա­րո­յա­կա­նը ի­րենց պատ­կա­նած ազ­գին, հայ­րե­նի­քին, ե­կե­ղե­ցիին եւ ազ­գա­յին զա­նա­զան կա­ռոյց­նե­րուն։ Եւ ազ­գէ մին­չեւ ազգ յա­ւի­տեան կը մնայ ա­նոնց բա­րի յի­շա­տա­կը ապ­րող­նե­րու սրտե­րուն մէջ, որ­պէս ար­ժա­նա­ւոր ազ­գա­յին­ներ։ Եւ ա­նոնց­մէ մին է Տ. ­Մատ­թէոս քհնյ. ­Բա­րա­ղա­մեա­նը»։
­Խունկ ու ա­ղօթք Տ. ­Մատ­թէոս քհնյ. ­Բա­րա­ղա­մեա­նի հոգ­ւոյն։