Մաեստրօ Մկրտիչ Գրիգորեանի հետ

0
814

­Վա­րեց՝ ընկհ. ՄԱՐԻԱ ՄԱՐԿՈՍԵԱՆ-ՏԱՄԱՏԵԱՆ

­Վե­րա­դարձ…

­Գար­նա­նա­մու­տը նոր սկիզբ մըն էր նաեւ ­Հա­մազ­գա­յի­նի «­Յա­կոբ ­Փա­փա­զեան» երգ­չա­խում­բին հա­մար: ­Նոր սկիզբ, սա­կայն 20 եւ ա­ւե­լի տա­րի­նե­րու նո­ւի­րեալ աշ­խա­տան­քի շա­րու­նա­կու­թիւն, խոս­տում­նե­րու փո­խա­րէն` թան­կա­գին ժա­մա­նա­կի տրա­մադ­րում, սէր եւ ջանք, ի­րա­կա­նու­թիւն եւ ար­դիւնք:
Ի շնոր­հիւ մար­դու մը, որ դար­ձեալ պատ­րաստ է յանձն առ­նե­լու խիստ մեծ պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւն՝ ցան­կու­թեան եւ անհ­րա­ժեշ­տու­թեան զգա­ցու­մով, հա­մա­ձայ­նու­թեամբ:
­Մաեստ­րօ Մկր­տիչ Գ­րի­գո­րեան. 1987-2007 թ.թ. ­Հա­մազ­գա­յի­նի «Յ. ­Փա­փա­զեան» երգ­չա­խում­բի ղե­կա­վար (նախ­կին խմբա­վար ­Յով­հան­նէս ­Տու­մա­նեա­նի — միեւ­նոյն ժա­մա­նակ՝ ­Հա­մազ­գա­յի­նի Շրջ. ­Վար­չու­թեան ան­դամ նա­խա­ձեռ­նու­թեամբ), 10 տա­րի: 1986թ­.ին, ա­ռա­ջին ան­գամ ըլ­լա­լով, Ս. ­Յա­կոբ ե­կե­ղեց­ւոյ տօ­նա­կա­տա­րու­թեան ղե­կա­վա­րած է դպրաց դա­սը՝ լու­սա­հո­գի եր­ջան­կա­յի­շա­տակ ­Սա­հակ Արք. Այ­վա­զեա­նի ա­ռա­ջար­կու­թեամբ: 1975-1987 թո­ւա­կան­նե­րուն, շուրջ 12 տա­րի, «­Յա­կոբ ­Փա­փա­զեան» երգ­չա­խում­բին մէջ եր­գած է ՝ Յ. ­Տու­մա­նեա­նի եւ ­Վա­րու­ժան ­Նի­կո­լեա­նի (այժմ Հ­րայր Քհնյ. ­Նի­կո­լեան) խմբա­վա­րու­թեան տա­րի­նե­րուն: 7 տա­րե­կա­նէն կ­՚եր­գէ Ս. ­Յա­կոբ ե­կե­ղեց­ւոյ դպրաց դա­սին մէջ: Ու­սա­նած է «­Փի­րեաի­քօ ­Սին­թեզ­մօ» ե­րաժշ­տա­կան դպրո­ցէն ներս, 10 տա­րի դաշ­նա­կի, ա­պա երգ­չա­խում­բի խմբա­վա­րու­թիւն եւ տե­սա­կան դա­սեր (թէո­րիա):
2017-2018 տա­րեշր­ջա­նի ծրա­գիր­նե­րուն, նպա­տակ­նե­րուն, հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեան-հա­մա­ձայ­նու­թեան, ան­ցեա­լի եւ ներ­կա­յի գոր­ծու­նէու­թեան, ինչ­պէս նաեւ ծա­նօթ-ան­ծա­նօթ այլ է­ջե­րու մա­սին զրու­ցե­ցինք մաեստ­րո­յին հետ.

­Վե­րա­դարձ… Այս­պէս ո­րո­շե­ցի սկսիլ մեր զրոյ­ցը մաեստ­րօ, այն պա­հէն ի վեր, երբ ըն­դու­նե­ցիք Շրջ. ­Վար­չու­թեանս ա­ռա­ջար­կը՝ տա­րի­ներ ետք դար­ձեալ ստանձ­նե­լու ­Հա­մազ­գա­յի­նի «­Յա­կոբ ­Փա­փա­զեան» երգ­չա­խում­բի խմբա­վա­րու­թիւ­նը: ­Դուք ի՞նչ կ­՚ը­սէք այս մա­սին:

Ա­յո՛, վե­րա­դա՛րձ, սա­կայն ի տար­բե­րու­թիւն երգ­չա­խում­բին՝ ինձ հա­մար նոր սկիզբ չէ, այ­լեւ ծա­նօթ շա­րու­նա­կու­թիւն է, եւ վե­րա­դարձ կը նշա­նա­կէ հա­մա­ձայ­նու­թիւն, ո­րոշ ա­ռաջ­նա­հերթ պայ­ման­նե­րու ի­րա­գոր­ծում, ո­րոնք շատ կա­րե­ւոր են երգ­չա­խում­բի մը յա­ռաջ­դի­մու­թեան եւ շա­րու­նա­կա­կա­նու­թեան հա­մար:

Ո­րո՞նք են այդ պայ­ման­նե­րը:

Պայ­ման­ներ, ո­րոնք կրնան երգ­չա­խում­բին գո­յա­տե­ւու­մը ա­պա­հո­վել: Ան­ցեա­լին, երբ տա­րեշր­ջա­նի սկիզ­բին երգ­չա­խում­բը կը սկսէր փոր­ձե­րը, չու­նէր յստակ ծրա­գիր մը՝ հա­մերգ, ե­րաժշ­տա­կան ե­րե­կո­ներ կազ­մա­կեր­պե­լու նպա­տակ, ի­րա­գոր­ծում: ­Մեր միու­թե­նա­կան կեան­քին ծա­նօթ ըլ­լա­լով՝ նո­րու­թիւն ը­սած չեմ ըլ­լար, որ վեր­ջին ժա­մուն, որ­պէս գե­ղա­րուես­տա­կան բա­ժին երգ­չա­խումբն ալ կ­՚ու­զէին մաս կազ­մէ ի­րենց ձեռ­նարկ­նե­րուն, սա­կայն, այս­պի­սի գոր­ծե­լա­կեր­պը ետ դարձ է երգ­չա­խում­բի մը հա­մար: Ին­չի՞ հա­մար կ­՚ու­զենք երգ­չա­խում­բի մը գո­յու­թիւ­նը գա­ղու­թէն ներս, ե­թէ այս հար­ցու­մին ճիշդ պատ­ճա­ռը գիտ­նանք, ան­մի­ջա­պէս կը ստա­նանք պա­տաս­խանն ալ:
­Հոգ չէ, թէ քիչ մը կը ցաւց­նէ ը­սածս, բայց լուրջ հարց մը կայ հոս. մեր միու­թիւն­նե­րը մեր սիր­տին եւ մեր հո­գիին մէջն են, սա­կայն այս չի նշա­նա­կեր, որ պէտք է միշտ ի­րենց ձեռ­նարկ­նե­րուն մաս կազ­մենք: Այս չէ երգ­չա­խում­բին գոր­ծը:
Երգ­չա­խում­բի ա­ռա­քե­լու­թիւնն է ե­րաժշ­տա­կան ե­րե­կո­նե­րով եւ տա­րե­կան հա­մեր­գով ե­լոյթ ու­նե­նալ, հայ­կա­կան ե­րաժշ­տու­թիւն ներ­կա­յաց­նել հայ, թէ օ­տար հա­սա­րա­կու­թեան՝ նա­խընտ­րե­լի է եւ ա­ռողջ:
Երգ­չա­խում­բը պէտք է իր ծրա­գի­րը ու­նե­նայ եւ ի­րա­գոր­ծէ ա­ռանց խան­գա­րող հան­գա­մանք­նե­րու. ա՛յս է մեր հա­մա­ձայ­նու­թիւ­նը Շր­ջա­նա­յին ­Վար­չու­թեան հետ, եւ այս­պի­սով ես ո­րո­շե­ցի կրկին զբա­ղո­ւիլ խմբա­վա­րու­թեամբ:

­Ծա­նօթ է, որ նա­խա­պէս, խմբա­վա­րու­թե­նէն զատ, ժա­մա­նակ տրա­մադ­րած էք նաեւ կազ­մա­կերպ­չա­կան աշ­խա­տանք­նե­րուն, եւ ոչ միայն: Այ­սու­հե­տեւ, Շրջ. ­Վար­չու­թեան հետ մէկ­տեղ, ձեր կող­քին պի­տի ըլ­լայ երգ­չա­խում­բի յանձ­նա­խում­բը: Ինչ­պի­սի՞ հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւն կ­՚ակն­կա­լէք:

Ին­ծի հա­մար մեծ օգ­նու­թիւն է ա­սի­կա: Շր­ջա­նա­յի­նի հետ հա­մա­ձայ­նու­թեան ե­կած ենք, ա­յո՛, որ յանձ­նա­խում­բը ներ­քին կազ­մա­կերպ­չա­կան աշ­խա­տանք­նե­րը պի­տի ստանձ­նէ, եւ ես զբա­ղիմ միայն խմբա­վա­րու­թեամբ:
Ան­շուշտ, հա­մա­գոր­ծակ­ցա­բար ա­ւե­լի շատ ժա­մա­նակ պի­տի ու­նե­նամ տրա­մադ­րե­լու երգ­չա­խում­բի յա­ռաջ­դի­մու­թեան, ո­րա­կի բարձ­րա­ցու­մին, եր­գա­ցան­կի ընտ­րու­թեան:
Հ­նա­րա­ւոր պի­տի ըլ­լայ ա­ւե­լի ա­զա­տօ­րէն աշ­խա­տիլ ձայ­նե­րու մաս­նա­գի­տա­կան հմտու­թիւն­նե­րու (թեք­նիք) վրայ վստա­հա­բար, իչ­պէս նաեւ՝ կար­գա­պա­հու­թիւն, կեդ­րո­նա­ցում, համ­բե­րու­թիւն՝ աս է երգ­չա­խում­բի մը գրա­ւա­կա­նը:

2017-2018 տա­րեշր­ջա­նին ինչ­պի­սի՞ ծրա­գիր­ներ եւ նպա­տակ­ներ ու­նիք երգ­չա­խում­բին հետ կա­պո­ւած:

Ծ­րա­գիր­նե­րէ եւ նպա­տակ­նե­րէ ա­ռաջ, ար­դէն սկսած ենք փոր­ձե­րու՝ Ապ­րիլ 24ի ե­լոյ­թին հա­մար, պի­տի ներ­կա­յաց­նենք 3 երգ` «Ել, ել», «­Սուրբ, սուրբ» եւ «Ով հա­յոց աշ­խարհ»:
Այս տա­րեշր­ջա­նին հա­մար, որ դեռ նոր պի­տի գայ, պի­տի սկսինք եր­գա­ցանկ կազ­մե­լով, եւ զայն ու­նե­նանք ու օգ­տա­գոր­ծենք իբ­րեւ հիմք: Ան­կէ ետք նպա­տակ ու­նինք հա­մերգ, ե­րաժշ­տա­կան ե­րե­կո­ներ ի­րա­գոր­ծե­լու, եւ ա­մէն մէկ ե­լոյ­թի հա­մար զատ եր­գա­ցանկ մը՝ ընտ­րո­ւած այդ իսկ եր­գե­րէն, ա­ռա­ւել՝ 2-3 սի­րո­ւած եր­գեր եւս:
­Սեպ­տեմ­բե­րէն սկսեալ՝ նոր ծրա­գի­րի եւ տա­րե­կան հա­մեր­գի նա­խա­պատ­րաս­տու­թեան աշ­խա­տանք­նե­րով եւս կը զբա­ղինք: Երգ­չա­խում­բի հետ մեր եր­գա­ցան­կը պէտք է հարս­տաց­նենք, բազ­մա­պատ­կենք եւ ժո­ղո­վուր­դին ներ­կա­յաց­նենք ոչ միայն դա­սա­կան, հո­գե­ւոր, հայ­րե­նա­սի­րա­կան, սի­րա­յին, այ­լեւ ժա­մա­նա­կա­կից եր­գա­հան­նե­րու եր­գեր ալ՝ ­Ռո­բերտ Ա­միր­խա­նեան, Էտ­կար ­Յով­հան­նէ­սեան, Ե­րո­ւանդ Եր­կա­նեան եւ այլք: ­Կը սի­րեմ յատ­կա­պէս նոր եւ նոր եր­գեր ընդգր­կել եր­գա­ցան­կին մէջ եւ բնաւ չեմ հան­դուր­ժեր կրկին ու կրկին տաք­ցո­ւած կե­րա­կու­րի նման մա­տու­ցել հին եր­գե­րը. այս սա­կայն կրնայ շատ դժո­ւար եւ բարդ ըլ­լալ, յատ­կա­պէս երբ խում­բի ան­դամ­նե­րէն շա­տեր սի­րո­ղա­կան են: Ա­ւելց­նեմ նաեւ, որ մեր փոր­ձե­րը ժա­մա­նա­կա­կից հա­ղոր­դակ­ցու­թեան մի­ջոց­նե­րու շնոր­հիւ (դի­մա­տետր) ա­ւե­լի ար­դիւ­նա­բեր կ­՚ըլ­լան թէ՛ ժա­մա­նա­կի ա­ռու­մով, եւ թէ ձայ­նե­րու աշ­խա­տան­քի հետ կա­պո­ւած ծրա­գի­րի մը ի­րա­գոր­ծու­մով:
Շր­ջա­նա­յին ­Վար­չու­թեան հետ խօ­սած եւ հա­մա­ձայ­նած ենք, որ տա­րես­կիզ­բին կամ ե­լոյ­թէն առ­նո­ւազն 4-5 ա­միս ա­ռաջ կրնանք ըն­դու­նիլ ո­րե­ւէ հրա­ւէ­րի ա­ռա­ջարկ. ո­րո­շենք միաս­նա­բար, թէ ո՛ր ձեռ­նար­կին պի­տի մաս­նակ­ցինք եւ տա­րո­ւան մէջ այն պի­տի ըլ­լայ մէկ հատ միայն, որ­պէս­զի կա­րո­ղա­նանք նե­րա­ռել մեր ծրա­գի­րին մէջ: ­Մէկ ա­միս ա­ռաջ եղած ա­ռա­ջար­կը չենք կրնար ըն­դու­նիլ դժբախ­տա­բար՝ դժո­ւար է եր­գա­ցան­կը եւ մեր ծրա­գիր­նե­րու ուղ­ղու­թի­նը փո­խե­լը ո­րե­ւէ ա­նակն­կալ ե­լոյ­թի մը պատ­ճա­ռով: ­Բա­ցա­ռու­թեան պա­րա­գան կը քննո­ւի:
Այն 20 տա­րի­նե­րուն, երբ խմբա­վա­րու­թիւ­նը ստանձ­նած էի «Յ. ­Փա­փա­զեան» երգ­չա­խում­բին, դժբախ­տա­բար շատ հա­մերգ­ներ չկա­րո­ղա­ցանք տալ՝ լաւ եւ գո­հա­ցու­ցիչ: Ա­մէն ինչ սահ­մա­նա­փակ էր, ար­գելք­ներ կա­յին: Երգ­չա­խում­բը իր ա­ռա­քե­լու­թեան չէր ծա­ռա­յեր, այլ կ­՚ըն­դա­ռա­ջէր զա­նա­զան ձեռ­նարկ­նե­րու եւ ու­ժեր կը սպա­ռէին, կը շա­հա­գոր­ծո­ւէին: ­Չէինք կրնար ի­րա­գոր­ծել մեր ծրա­գիր­նե­րը. կրնաք ե­րե­ւա­կա­յել, որ տա­րեշր­ջա­նի սկիզ­բը հա­մեր­գի նպա­տա­կով կազ­մած մեր եր­գա­ցան­կը ստի­պո­ւած էինք շատ ան­գամ փո­խել, որ, յան­կարծ, մաս­նակ­ցինք միու­թե­նա­կան պա­տա­հա­կան ձեռ­նար­կի մը՝ միայն մէկ ա­միս ա­ռաջ մե­զի լուր տրո­ւած… Աս բա­նե­րը պէտք չէ կրկնո­ւին:

Մաեստ­րօ, եր­գա­րո­ւեստ, երգ­չա­խումբ… Մ­շա­կոյ­թը ի՞նչ դեր ու­նի ձեր կեան­քին մէջ:

Մ­շա­կոյ­թը երգ է ին­ծի հա­մար: Եր­գը, ե­րաժշ­տու­թիւ­նը հար­ցազ­րոյց մըն է՝ հա­ղոր­դակ­ցու­թիւն, ինչ­պէս օ­րի­նակ՝ հո­գե­ւոր եր­գը հա­ղոր­դակ­ցու­թիւն է եր­գող­նե­րու եւ Աս­տու­ծոյ մի­ջեւ: Միշտ դա­սա­կան, դաշ­նա­կի ե­րաժշ­տու­թիւն կը սի­րէի լսել:
­Հայ­կա­կան ե­րաժշ­տու­թեան հան­դէպ հե­տաքրք­րու­թիւնս մեծ­ցաւ, երբ մտայ երգ­չա­խում­բի մէջ, այդ ժա­մա­նակ ու­շադ­րու­թիւնս սկսաւ գրա­ւել հայ­կա­կան եր­գա­րո­ւես­տը եւ ա­մէն բան, ինչ հայ­կա­կան տա­ռե­րով եւ գի­րե­րով գրո­ւած էր:
Ա՛յս էր պատ­ճա­ռը, նաեւ, որ սկսայ կազ­մել անձ­նա­կան մեծ ե­րաժշ­տա­կան ար­խիւ մը՝ գիր­քեր գնե­լով, ժո­ղո­ւե­լով, ­Հա­յաս­տա­նէն եւ ար­տա­սահ­մա­նէն ըն­կեր-բա­րե­կամ­նե­րէ ե­րաժշ­տա­կան գրա­կա­նու­թիւն, տե­սա­կան նիւ­թեր եւ նաեւ նօ­թա­ներ ապսպ­րե­լով, որ այ­սօր յօ­գուտ մեր երգ­չա­խում­բին կր ­ծա­ռա­յէ:
Այս­պի­սով՝ մաս­նա­գի­տա­կան հե­տաքրք­րու­թիւնս բարձ­րա­ցու­ցի հայ­կա­կան ե­րաժշ­տու­թեան ուղ­ղու­թեամբ: Ա­ւելց­նեմ ը­սե­լով, որ մի­ջազ­գա­յին լե­զու մըն է եր­գը, որ ա­մէն մարդ կը հասկ­նայ:

­Հայ մշա­կոյ­թը, տո­ւեալ պա­րա­գա­յին երգ­չախմ­բա­յին ա­րո­ւես­տը օ­տար երկ­րի մէջ ներ­կա­յաց­նե­լը մեծ պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւն է, սա­կայն անհ­րա­ժեշտ քա­րոզ­չու­թիւն: Ի՞նչ կ’ը­սէք այս մա­սին:

Մեծ եւ լուրջ պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւն է, մա­նա­ւանդ՝ պա­տիւ: Ան­ցեա­լին «­Յա­կոբ ­Փա­փա­զեան» երգ­չա­խում­բը հրա­ւէ­րով ե­լոյթ ու­նե­ցած է Ք­սան­թիի, ­Քո­մո­թի­նիի, ­Թե­սա­ղո­նի­կէի մէջ, ուր 500 հան­դի­սա­կան­նե­րէն միայն 50 հո­գին հայ էին եւ թէեւ շատ փոքր գա­ղա­փար ու­նէին հայ­կա­կան ե­րաժշ­տու­թեան մա­սին՝ յոյ­նե­րը ի­րենց մեծ գո­հու­նա­կու­թիւ­նը յայտ­նած էին մե­զի, ե­լոյ­թէն ետք:
1989-90 թո­ւա­կան­նե­րուն, 5-6 եր­գե­րով փա­ռա­տօ­նի մաս կազ­մած էր նաեւ մեր երգ­չա­խում­բը՝ «Πανευρωπαϊκό μίτινγκ χορωδιών», բարձր տպա­ւո­րու­թիւն ձգե­լով յոյն հա­սա­րա­կու­թեան մօտ: Ա­մէն մէկ խմբա­վա­րի հա­մար իր ազ­գա­յին ե­րաժշ­տու­թիւ­նը օ­տար հա­սա­րա­կու­թեան ներ­կա­յաց­նե­լը շա՛տ լուրջ մօ­տե­ցում է, կրնամ ը­սել նաեւ՝ պար­ծանք: ­Մաս­նա­ւո­րա­պէս գա­ղու­թի մը մէջ երգ­չա­խումբ ու­նե­նալ, գո­յա­տե­ւե­լը՝ դի­մագ­րա­ւե­լով յայտ­նի եւ ան­յայտ դժո­ւա­րու­թիւն­ներ, եւ ա­պա պա­տի­ւով հան­դէս գալ օ­տար երկ­րին մէջ՝ հրաշ­քի պէս բան մըն է:

Ի՞նչ կա­ւելց­նէք եւ կը մաղ­թէք վեր­ջին ձեր խօս­քով:

Մաղ­թանքս է, որ շատ ան­ձեր, յատ­կա­պէս 20 տա­րե­կա­նէ վեր ե­րի­տա­սարդ­ներ, մաս կազ­մեն երգ­չա­խում­բին: Ու­նինք կա­րո­ղու­թիւն­ներ, ու­նինք տա­ղանդ­ներ եւ ու­նինք սէր ու պատ­րաս­տա­կա­մու­թիւն ա­նոնց բո­լո­րին մեր մէջ առ­նե­լու, սոր­վեց­նե­լու: ­Միաս­նա­բար զար­գաց­նե­լու եւ սէր փո­խան­ցե­լու հայ­կա­կան ե­րաժշ­տու­թեան հան­դէպ:
­Նախ եւ ա­ռաջ կը ցան­կա­նա­յի նաեւ դպրոց­նե­րուն մէջ ալ լուրջ ե­րաժշ­տա­կան աշ­խա­տանք տա­րո­ւէր, որ ե­րե­խա­ներ եւ պա­տա­նի­ներ ստա­նան ի­րենց նախ­նա­կան ե­րաժշ­տա­կան կրթու­թիւ­նը, ի­րենց մէջ ձե­ւա­ւո­րո­ւի սէր՝ մշա­կոյ­թի եւ ե­րաժշ­տու­թեան հան­դէպ:
Իմ բաղ­ձանքս է ա­սի­կա, իմ ա­ռա­ջարկս է ա­սի­կա, իմ՝ փա­փա՛քս: