Աղեքսանդր Մեծ

Հայկական աւանդազրոյցներ՝ Աղեքսանդր Մեծի մասին

0
270

ՕՔՍԱՆԱ ԿԱՐԱՊԵՏԵԱՆ — «Ակօս»

Ա­ղեք­սանդր ­Մա­կե­դո­նա­ցի՝ ով ապ­րել եւ իշ­խել է Ք.Ա. չոր­­րորդ դա­­­րում, եւ ում մա­­­սին ա­ռաս­­­պել­նե­­­րը չեն լռում մինչ օրս։
­Նա ե­րա­­­զում էր տի­­­րա­նալ ողջ աշ­­­խար­հին եւ ոտ­­­քե­­­­­­­րը թա­­­թա­խել «­Հա­­­մաշ­­­խար­հա­­­յին ով­­­կիա­նոս»ի ջրե­­­րում։
20 տա­­­րե­կա­­­նում ժա­­­ռան­­­գե­­­­­­­լով Ար­­­գեադ­­­նե­­­­­­­րի հարս­տու­­­թեան գա­­­հը՝ Ա­ղեք­­­սանդ­րը ­Մա­­­կե­դո­­­նիա­յից հա­­­սաւ մին­­­չեւ Հնդ­կաս­­­տան, քայ­­­լեց ի­րա­­­նա­կան ա­րե­­­ւա­հա­­­րո­ւած դաշ­­­տե­­­­­­­րով մին­­­չեւ ցրտա­­­շունչ ­Հի­­­մա­լա­յա­­­ներ ու մա­­­հա­ցաւ հին ­Բա­­­բե­լո­­­նում՝ թող­­­նե­­­­­­­լով իր ե­տե­­­ւից եօ­թա­­­նա­սու­­­նից ա­ւել «Ա­ղեք­­­սանդ­րիա»ներ եւ տա­­­րա­ծե­­­լով հել­­­լե­­­­­­­նիս­­­տա­­­­­­­կան ո­գին տա­­­րա­ծու­­­թեան ու ժա­­­մա­նա­­­կի մէջ։
­Մինչ այժմ Ի­րա­­­նի ու Աֆ­­­ղանս­տա­­­նի կող­­­մե­­­­­­­րում կա­­­րող ենք լսել, թէ ինչ­պէ՛ս այ­­­ս­ ու այն ժո­­­ղո­վուրդ­ներն ի­րենց ա­նո­ւա­նում են Ա­ղեք­­­սանդր ­Մե­­­ծի զօր­­­քե­­­­­­­րի յետ­­­նորդ­նե­­­րը։
Ա­ղեք­­­սանդր ­Մեծն անց­նում է նաեւ ­Հայ­­­քով, ուս­տի այս­տեղ նոյն­պէս կա­­­րե­լի է գտնել նրա հետ­­­քե­­­­­­­րը։ Եւ այս ան­­­գամ ա­ւան­­­դազ­րոյց­նե­­­րի տես­­­քով։
­Սի­­­սիա­նում կը պատ­­­մէին, թէ Ա­ղեք­­­սանդր ­Մե­­­ծի մայ­­­րը սի­­­րա­հա­­­րո­ւել էր ի­րենց մօտ գե­­­րի ըն­­­կած մի թա­­­գա­ւո­­­րի։ Այս թա­­­գա­ւո­­­րը սո­­­վո­րա­­­կան չէր, կա­­­խարդ էր։ Ա­մէն գի­­­շեր նա կը փո­­­խա­կեր­­­պո­ւէր վի­­­շա­պի եւ այն­պէս կու գար թա­­­գու­­­հու մօտ, որ ոչ ոք չգու­­­շա­­­­­­­կէ նրա ով լի­­­նե­լը։ ­Վի­­­շապ-թա­­­գա­ւո­­­րը նոյն­պէս կը սի­­­րէր թա­­­գու­­­հուն, եւ ա­հա նրանց սի­­­րուց լոյս աշ­­­խարհ կու գայ Ա­ղեք­­­սանդ­րը։
­Ժա­­­մա­նակ կ­՚անց­նի եւ ­Մա­­­կե­դո­­­նիա­յի ար­­­քան կը սկսի կաս­­­կա­­­­­­­ծել իր թա­­­գու­­­հու եւ գե­­­րե­վա­­­րո­ւած թա­­­գա­ւո­­­րի սի­­­րա­յին կա­­­պի մա­­­սին։ ­Վի­­­շա­պը ստի­­­պո­ւած կը բռնէ պան­­­դուխ­տի ցու­­­պը եւ երկ­րէն կը փախ­­­չի։
­Նա ա­պաս­­­տան կը գտնէ ­Հա­­­յաս­­­տա­­­­­­­նում եւ ­Մա­­­սիս լե­­­րան ստո­­­րոտ­­­նե­­­­­­­րում կը ճգնի մե­­­նա­կու­­­թեան մէջ։ Ո­րոշ ժա­­­մա­նակ անց նրա կա­­­խար­­­դու­թեան համ­­­բա­­­­­­­ւը կը տա­­­րա­ծո­ւի ա­մէ­­­նուր, եւ երբ Ա­ղեք­­­սանդր ­Մե­­­ծը կը հաս­­­նի ­Հա­­­յաս­­­տան, կը կա­­­մե­նայ այ­­­ցե­­­­­­­լել այդ կա­­­խար­­­դին՝ գու­­­շա­­­­­­­կե­լու իւր ար­­­շա­­­­­­­ւանք­նե­­­րի ել­­­քը։
Երբ Ա­ղեք­­­սանդ­րը մօ­­­տե­նում է կա­­­խարդ-վի­­­շա­պին, կա­­­մե­նում է նախ փոր­­­ձել նրա զօ­­­րու­­­թիւ­նը, ուս­տի հարց է տա­­­լիս նրան, թէ ինչ­պի­­­սի՞ վախ­­­ճան պի­­­տի ու­­­նե­­­­­­­նայ նա՝ կա­­­խար­­­դը։
— Ես պի­­­տի մեռ­­­նեմ իմ որ­­­դու թրից,- պա­­­տաս­­­խա­­­­­­­նում է կա­­­խարդ-թա­­­գա­ւո­­­րը։
Այդ մի­­­ջո­ցին Ա­ղեք­­­սանդ­րը, զայ­­­րա­­­­­­­ցած նրա նման հաս­­­տա­­­­­­­տուն ու յան­­­դուգն պա­­­տաս­­­խա­­­­­­­նից, իր թրով կը հա­­­րո­ւա­­­ծէ կա­­­խար­­­դին։
-Իմ գու­­­շա­­­­­­­կու­­­թիւնն այ­­­լեւս կա­­­տա­րո­ւեց, քա­­­նի որ դուն ես իմ որ­­­դին,- կ­՚ը­սէ վի­­­շա­պա­­­զուն թա­­­գա­ւո­­­րը եւ կը մեռ­­­նի։
Ա­հա այս­պէ՛ս կը վեր­­­ջա­­­­­­­նայ ա­ւան­­­դազ­րոյ­­­ցը։
­Մենք ալ անց­նինք երկ­րոր­­­դին։
Ա­ղեք­­­սանդր ­Մեծն իր գլխին մի եղ­­­ջիւր է ու­­­նե­­­­­­­ցել։ Ոչ ոք չի գի­տեր այդ մա­­­սին։ Որ­­­պէս­զի գաղտ­նի­­­քը չբա­­­ցա­յայ­­­տո­ւի, նա ա­մէն ան­­­գամ սպան­­­նել էր տա­­­լիս իր գլու­­­խը սափ­­­րող վար­­­պետ­նե­­­րին։
­Սա­­­կայն օր մը մի վար­­­պետ շատ է ա­ղա­­­չում-պա­­­ղա­տում, որ Ա­ղեք­­­սանդ­րը չսպան­­­նի նրան՝ փո­­­խա­րէն եր­­­դո­ւե­լով, թէ ոչ ո­քի եւ ոչ մի դէպ­­­քում չի պատ­­­մի եղ­­­ջիւ­րի մա­­­սին։ Ա­ղեք­­­սանդ­րը հա­­­ւա­տում է եւ բաց է թող­­­նում նրան։
Եր­­­կար է դի­­­մա­նում վար­­­պե­­­­­­­տը, բայց որ­­­քան եր­­­կար է նա իր մէջ պա­­­հում այդ գաղտ­նի­­­քը, այդ­քան ա­ւե­­­լի է ուռ­չում եւ ցա­­­ւում իր փո­­­րը։ ­Վեր­­­ջը չդի­­­մա­նա­­­լով այդ տա­­­ռա­պան­­­քին՝ սափ­­­րի­­­­­­­չը շտա­­­պում է ջրհո­­­րի մօտ, գլու­­­խը ջա­­­նա­սի­­­րա­բար ի­ջեց­­­նում ջրհո­­­րի մէջ եւ կա­­­մա­ցուկ շշնջում. «Իս­­­կան­դա­­­րի գլխին եղ­­­ջիւր կայ»։
Ան­­­մի­­­­­­­ջա­պէս փո­­­րի ցա­­­ւը դա­­­դա­րում է, իսկ ու­­­ռուցքն էլ՝ իջ­­­նում, բայց…
Օ­րեր են անց­նում, եւ ջրհո­­­րի մի­­­ջից մի ե­ղէգ է ա­ճում։ ­Մի հո­­­վիւ կտրում է այդ ե­ղէ­­­գը եւ շո­ւի է պատ­­­րաս­տում նրա­­­նից։ ­Սա­­­կայն հէնց փչում է, որ նո­ւա­գի, շո­ւին վճիտ ձայ­­­նով սկսում է եր­­­գել՝ «Իս­­­կան­դա­­­րի գլխին եղ­­­ջիւր կայ»։
Օր մը Ա­ղեք­­­սանդրն անց­նե­­­լիս է լի­­­նում այդ կող­­­մե­­­­­­­րով եւ շո­ւիի ձայ­­­նե­­­­­­­րը հաս­­­նում են նրա ա­կան­­­ջին։ Ա­ղեք­­­սանդ­րը կան­­­չել է տա­­­լիս սափ­­­րի­­­­­­­չին եւ բար­­­կա­­­­­­­նում, թէ ինչ­պէս պա­­­տա­հեց, որ եր­­­բեմ­նի գաղտ­նի­­­քի մա­­­սին այ­­­սօր ար­­­դէն հո­­­վիւ­­­նե­­­­­­­րը երգ կը հիւ­­­սեն։ ­Սափ­­­րի­­­­­­­չը երդ­ւում է, որ միայն ջրհո­­­րին է յայտ­նել գաղտ­նի­­­քը, սա­­­կայն Ա­ղեք­­­սանդ­րը չի հա­­­ւա­տում եւ գլխա­­­տել է տա­­­լիս նրան։
Ա­հա այս­պէս էլ կ­՚ա­ւար­­­տո­ւի երկ­րորդ ա­ւան­­­դազ­րոյ­­­ցը, որն, ի դէպ, տա­­­րա­ծո­ւած էր նաեւ թուր­քե­­­րու մօտ։ Իսկ մահ­­­մե­­­­­­­տա­կան­­­ներն ընդ­հան­­­րա­­­­­­­պէս Ա­ղեք­­­սանդր ­Մե­­­ծին Էս­­­քան­դար-է ­Շախ­­­դար կ­՚ը­սէին, որ Ա­ղեք­­­սանդր եղ­­­ջիւ­րա­­­ւոր կը նշա­­նա­կէր։