ՎԵՐԱՆՈՐՈԳՈՒՄԻ ՏԱՐԻ 2017

Պատգամ Ն.Ս.Օ.Տ.Տ. Արամ Ա. Կաթողիկոսի Մեծի Տանն Կիլիկիոյ

0
598

­Մե­ծի ­Տանն ­Կի­լի­կիոյ ­Կա­թո­ղի­կո­սու­թեան ­Թե­մա­կալ Ա­ռաջ­նորդ­նե­րուն, հո­գե­ւոր դա­սուն, Ազ­գա­յին Իշ­խա­նու­թեանց, եւ մեր ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րուն

Նոր տա­րո­ւան սե­մին, ­Մե­ծի ­Տանն ­Կի­լի­կիոյ ­Կա­թո­ղի­կո­սու­թեան Ան­թի­լիա­սի ­Մայ­րա­վան­քէն հայ­րա­պե­տա­կան օրհ­նու­թեամբ, քրիս­տո­նէա­կան ջերմ սի­րով եւ ազ­գա­յին վառ ապ­րում­նե­րով կ­’ող­ջու­նենք մեր ժո­ղո­վուր­դի սի­րե­լի զա­ւակ­նե­րը։ Կ’ա­ղօ­թենք առ ­Բարձ­րեալն Աս­տո­ւած, որ մեր ազ­գի բո­լոր զա­ւակ­նե­րուն, մեր ըն­տա­նիք­նե­րուն, մեր միու­թիւն­նե­րուն ու կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րուն եւ մեր ե­կե­ղեց­ւոյ ու հայ­րե­նի­քին կեան­քը լեց­նէ ու պայ­ծա­ռաց­նէ Իր երկ­նա­յին ա­ռատ բա­րիք­նե­րով։
Ինչ­պէս գի­տէք, անց­նող տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին իւ­րա­քան­չիւր տա­րո­ւան սե­մին մեր ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րը հրա­ւի­րե­ցինք ի­րենց մտա­ծում­նե­րուն, աշ­խա­տանք­նե­րուն ու կեան­քին մէջ լու­սար­ձա­կի տակ բե­րե­լու մեր ազ­գին ու ե­կե­ղեց­ւոյ առն­չո­ւած հիմ­նա­կան ար­ժէք մը, խոր մտա­հո­գու­թիւն մը կամ լուրջ սպա­սում մը։ ­Մեր փոր­ձա­ռու­թիւ­նը ու մա­նա­ւանդ մեր ժո­ղո­վուր­դին դրա­կան ըն­դա­ռա­ջու­մը ան­հա­տա­կան, թե­մա­կան թէ գա­ղու­թա­յին մա­կար­դակ­նե­րու վրայ ցոյց տո­ւաւ, թէ նման նա­խա­ձեռ­նու­թիւն մը կեն­սա­կան է՝ մեր կեան­քը հե­ռու պա­հե­լու կա­ղա­պա­րո­ւած մտա­ծո­ղու­թիւն­նե­րէ, հնա­մաշ գոր­ծե­լա­կեր­պե­րէ եւ յո­ռի կեն­ցա­ղա­կեր­պե­րէ, եւ մեր զա­ւակ­նե­րը հրա­ւի­րե­լու՝ մէկ կող­մէ ամ­րօ­րէն կառ­չած մնա­լու մեր կրօ­նա­կան, ազ­գա­յին ու բա­րո­յա­կան ար­ժէք­նե­րուն, ա­ւան­դու­թիւն­նե­րուն ու ձգ­տում­նե­րուն, եւ միւս կող­մէ՝ բա­ցո­ւե­լու, միշտ քննա­կան ո­գիով ու զգու­շա­ւոր մօ­տե­ցու­մով, մեզ շրջա­պա­տող ի­րա­կա­նու­թիւն­նե­րուն ու մար­տահ­րա­ւէր­նե­րուն։ ­Թե­մե­րուն տո­ւած ­Մեր այ­ցե­լու­թիւն­նե­րը եւ ընդ­հան­րա­պէս մեր կա­ռոյց­նե­րուն ու ժո­ղո­վուր­դին հետ ­Մեր ու­նե­ցած շփում­նե­րը եւս ցոյց տո­ւին այս նա­խա­ձեռ­նու­թեան կա­րե­ւոր տեղն ու դե­րը ներ­կայ հա­մաշ­խար­հայ­նա­ցած աշ­խար­հին մէջ, ուր մեր ժո­ղո­վուր­դը միշտ են­թա­կայ է թէ՛ իր ինք­նու­թիւ­նը կազ­մող ար­ժէք­նե­րէն հե­ռաց­ման վտան­գին եւ թէ զինք մե­կու­սաց­ման մղող ազ­դակ­նե­րու ազ­դե­ցու­թեան։ ­Հետզ­հե­տէ բազ­մա­ցող ու տա­րա­ծո­ւող ե­րե­ւոյթ­ներ ու մտա­հո­գու­թիւն­ներ, ո­րոնք վնա­սա­բեր են մեր ազ­գին ա­ռողջ ու հզօր պահ­պան­ման։
2016 տա­րին հռչա­կած էինք «­Ծա­ռա­յու­թեան ­Տա­րի»։ Ան­ցեալ տա­րո­ւան ըն­թաց­քին զա­նա­զան ծրա­գիր­նե­րու ու ձեռ­նարկ­նե­րու ճամ­բով շեշ­տե­ցինք ե­կե­ղեց­ւոյ ու ազ­գի կեան­քին մէջ ծա­ռա­յու­թեան ա­ռանց­քա­յին կա­րե­ւո­րու­թիւ­նը՝ յի­շեց­նե­լով, թէ Աս­տու­ծոյ Որ­դին ինք­զինք որ­պէս ծա­ռայ նկա­տեց եւ որ­պէս ծա­ռայ իր երկ­րա­ւոր ա­ռա­քե­լու­թիւ­նը ի­րա­գոր­ծեց. հե­տե­ւա­բար, Ան մե­զի հա­մար պէտք է դառ­նայ գե­րա­գոյն տի­պար ճշմա­րիտ ծա­ռա­յու­թեան։ ­Վս­տահ ենք, որ այս ա­ռի­թով կա­տա­րո­ւած բո­լոր նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րը մնա­յուն հետք մը պի­տի ձգեն մեր կեան­քէն ներս, մեր ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րը հրա­ւի­րե­լով ա­ռա­ւել յանձ­նա­ռու­թեամբ ծա­ռա­յե­լու մեր ե­կե­ղեց­ւոյ, հայ­րե­նի­քին ու ազ­գին եւ զօ­րա­կից դառ­նա­լու մեր կա­ռոյց­նե­րուն, ո­րոնք կո­չո­ւած են մեր հո­գե­ւոր, ազ­գա­յին ու մշա­կու­թա­յին ար­ժէք­նե­րու եւ ի­տէալ­նե­րու կեն­սա­գործ­ման ու հարս­տաց­ման։
Ար­դա­րեւ, կեան­քը, բա­նա­կան թէ ան­բան, ինք­նա­գոյ չէ, այլ Աս­տու­ծոյ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւնն է։ Աս­տո­ւած ստեղ­ծեց տիե­զեր­քը, ինչ­պէս նաեւ՝ մար­դը, որ­պէս պա­հա­կը ու խնա­մա­կա­լը ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան։ ­Կեան­քը իր բո­լոր տար­րե­րով ու տա­րածք­նե­րով կա­րի­քը ու­նի մնա­յուն վե­րա­նո­րոգ­ման, այ­լա­պէս պի­տի կորսնց­նէ իր ներ­քին կեն­սու­նա­կու­թիւ­նը, ի­մաստն ու նպա­տա­կը, ինչ­պէս կը շեշ­տեն Աս­տո­ւա­ծա­շուն­չը եւ աշ­խար­հի բո­լոր կրօն­նե­րու ու­սու­ցում­նե­րը։ ­Վե­րա­նո­րո­գու­մը ե­րաշ­խիք է զար­գա­ցան, հզօ­րաց­ման ու յա­ւեր­ժաց­ման։ ­Հե­տե­ւա­բար, մեկ­նե­լով այս ի­րո­ղու­թե­նէն, ինչ­պէս նաեւ մեր ապ­րած կեան­քը վե­րա­նո­րո­գե­լու հրա­մա­յա­կա­նէն, 2017 տա­րին կը հռչա­կենք՝

«ՎԵՐԱՆՈՐՈԳՈՒՄԻ ՏԱՐԻ»

Անհ­րա­ժեշտ կը նկա­տենք, ամ­փոփ գի­ծե­րով, կարգ մը մատ­նան­շում­ներ կա­տա­րել վե­րա­նո­րոգ­ման մա­սին, ընդգ­ծե­լով ա­նոր ա­ռանց­քա­յին կա­րե­ւո­րու­թիւ­նը մեր ան­հա­տա­կան թէ հա­ւա­քա­կան կեան­քին մէջ։ Այս ծի­րէն ներս, հարկ է ա­ռա­ջին հեր­թին դառ­նալ աս­տո­ւա­ծա­յին յայտ­նու­թեան աղ­բիւ­րին եւ քրիս­տո­նէա­կան հա­ւատ­քին ու ու­սու­ցում­նե­րուն հիմ­քը հան­դի­սա­ցող Աս­տո­ւա­ծա­շուն­չին։

Ա.-ՎԵՐԱՆՈՐՈԳՈՒՄԸ՝ ԱՍՏՈՒԱԾԱՇՈՒՆՉԻՆ ՆՊԱՏԱԿԸ

Աս­տո­ւա­ծա­շուն­չը իր էու­թեամբ, իր խոր­քով ու նպա­տա­կով մար­դը դէ­պի հո­գե­ւոր ու բա­րո­յա­կան վե­րա­նո­րո­գում ա­ռաջ­նոր­դող երկ­նա­յին պատ­գամ մըն է՝ Աս­տու­ծոյ յայտ­նու­թեամբ փո­խան­ցո­ւած մար­դուն։ Այս հա­յե­ցա­կէ­տով հարկ է ճանչ­նալ ու ապ­րիլ Աս­տո­ւա­ծա­շուն­չը։ Աս­տու­ծոյ յայտ­նու­թիւ­նը, տիե­զեր­քի ստեղ­ծա­գոր­ծու­թե­նէն մին­չեւ մար­դուն ստեղ­ծու­մը, մար­գա­րէ­նե­րու կո­չէն մին­չեւ Աս­տու­ծոյ Որդ­ւոյն ծնուն­դը, ­Մե­սիա­յի գալս­տեան պատ­մու­թե­նէն մին­չեւ Ք­րիս­տո­սի ա­շա­կերտ­նե­րուն ա­ռա­քե­լու­թիւ­նը, մէկ ու յստակ նպա­տակ ու­նէր՝ մարդ­կու­թեան ու ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան փրկու­թիւ­նը, չա­րէն ու մեղ­քէն ա­զա­տագ­րու­մը, այլ խօս­քով՝ ամ­բող­ջա­կան վե­րա­նո­րո­գու­մը։ Այս պրիս­մա­կէն դի­տե­լով Աս­տո­ւա­ծա­շուն­չը՝ նախ տես­նենք թէ ի՞նչ կ­’ը­սէ ­Հին Կ­տա­կա­րա­նը։
­Յատ­կա­պէս սաղ­մոս­նե­րը ու մար­գա­րէ­նե­րը լայ­նօ­րէն կը պար­զեն վե­րա­նո­րոգ­ման կա­րե­ւո­րու­թիւ­նը։ Ա­դամն ու Ե­ւան հա­ւա­տա­րիմ չէին գտնո­ւած երկ­նա­յին պա­տո­ւէ­րին, եղ­ծած էին ի­րենց աս­տո­ւա­ծա­յին պատ­կե­րը ու վտա­րո­ւած դրախ­տէն։ Արդ, մար­դը կա­րի­քը ու­նէր իր աս­տո­ւա­ծա­յին պատ­կե­րին վերս­տեղծ­ման, իր մարդ­կա­յին բնու­թեան վե­րա­նո­րոգ­ման ու աս­տո­ւա­ծա­տուր կո­չու­մին վե­րա­հաս­տատ­ման։ ­Սաղ­մո­սեր­գուն Աս­տու­ծոյ կ­’ա­ղեր­սէ, թէ իր մէջ «ու­ղիղ հո­գի նո­րո­գէ» (Սղ. 51.10), ո­րով­հե­տեւ Աս­տո­ւած է աղ­բիւ­րը վե­րա­նո­րո­գու­թեան, որ միա­ժա­մա­նակ «երկ­րին ե­րե­սը կը նո­րո­գէ» (Սղ. 104.30)։ ­Նոյն մօ­տե­ցու­մով ու սպա­սու­մով, մար­գա­րէ­նե­րը Աս­տուծ­մէ կը խնդրեն, որ երկ­նա­յին մի­ջամ­տու­թեամբ նո­րո­գէ մարդն ու տիե­զեր­քը ու կոչ կ­’ուղ­ղեն մար­դուն դառ­նա­լու Աս­տու­ծոյ՝ սպա­սե­լով գա­լուս­տը Աս­տու­ծոյ ­Մե­սիա­յին։
­Վե­րա­նո­րո­գու­մը ­Նոր Կ­տա­կա­րա­նին մէջ կը ներ­կա­յա­ցո­ւի որ­պէս ան­յե­տաձ­գե­լի անհ­րա­ժեշ­տու­թիւն։ Ք­րիս­տո­սի մար­դե­ղու­թեան նպա­տա­կը ու փրկա­գոր­ծա­կան ա­ռա­քե­լու­թիւ­նը մար­դուն ու տիե­զեր­քին վե­րա­նո­րո­գումն էր։ Ար­դա­րեւ, ­Նոր Կ­տա­կա­րա­նը աս­տո­ւա­ծա­յին մի­ջամ­տու­թեամբ մար­դուն ու ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան վե­րա­նո­րոգ­ման պատ­մու­թիւնն է։ ­Յայտ­նու­թեան գիր­քը զայն կը խտաց­նէ հե­տե­ւեալ բա­ռե­րուն մէջ՝ «ա­հա­ւա­սիկ ա­մէն ինչ նոր կը դարձ­նեմ» (Յյտ. 21. 5)։
­Կեան­քը իր էու­թեամբ Ք­րիս­տո­սով նո­րո­գո­ւե­ցաւ։ Ք­րիս­տոս ինքն է աղ­բիւ­րը ու ճա­նա­պար­հը վե­րա­նո­րոգ­ման։ Իր հրաշք­նե­րուն, ա­ռակ­նե­րուն ու ու­սու­ցում­նե­րուն մէջ Ք­րիս­տոս ա­ռանց­քա­յին տեղ յատ­կա­ցու­ցած է վե­րա­նո­րոգ­ման։ Այս­պէս, քա­հա­նա­յա­պե­տի ծա­ռա­յին՝ ­Մախ­կո­սի կտրո­ւած ա­կան­ջը բժշկե­լով (Ղկ 22.51), Ք­րիս­տոս ցոյց տո­ւաւ թէ ի՛նքն է, որ կտրո­ւա­ծը կը վե­րա­նոր­գէ։ Ե­րի­քո­վի կոյ­րե­րուն աչ­քե­րը բա­նա­լով (Յհ. 9.67), յի­շե­ցուց թէ ի՛նքն է որ մար­դոց կեան­քին շի­ջած լոյ­սին ձէ­թը կը վե­րա­նո­րո­գէ։ ­Կա­փառ­նա­յու­մի ան­դա­մա­լոյ­ծը բժշկե­լով (Մր. 2.1012) ­շեշ­տեց, թէ ի՛նքն է, որ Աս­տու­ծոյ ու մար­դոց մի­ջեւ ան­դա­մա­լու­ծո­ւած յա­րա­բե­րու­թիւ­նը կը վե­րա­կանգ­նէ։ ­Նոյն­պէս, իր ա­ռակ­նե­րուն ճամ­բով, Ք­րիս­տոս պատ­գա­մեց մար­դոց թէ ի՛նքն է վե­րա­նո­րո­գի­չը հա­մայն մարդ­կու­թեան։ Այս­պէս, բա­րի ­Սա­մա­րա­ցիի ա­ռա­կով (Ղկ 10.2537), Ք­րիս­տոս ցոյց տո­ւաւ թէ ի՛նքն է գե­տին ին­կած մար­դը վե­րա­կանգ­նո­ղը։ Ա­նա­ռակ որ­դիին ա­ռա­կով (Ղկ. 15.1132) ­պար­զեց, թէ ի՛նքն է մար­դուն մէջ աս­տո­ւա­ծա­տիպ մար­դը վե­րա­նո­րո­գո­ղը։ ­Կոր­սո­ւած ոչ­խա­րի ա­ռա­կով (Մտ. 18.1214) ­յի­շե­ցուց, թէ ի՛նքն է կոր­սո­ւած մար­դը վե­րա­կանգ­նո­ղը։ Ա­ւե­տա­րան­նե­րը նաեւ կը պար­զեն, թէ Ք­րիս­տո­սի հետ հան­դի­պու­մը կը դառ­նայ կեան­քի վե­րա­նո­րոգ­ման ա­ռիթ։ Այս­պէս, հան­դի­պե­լով ­Պետ­րոս ու Անդ­րէաս եղ­բայր­նե­րուն, Ք­րիս­տոս ձկնորս­նե­րը վե­րա­ծեց Աս­տու­ծոյ ար­քա­յու­թեան քա­րո­զիչ­նե­րու (Մտ. 4.1820)։ ­Հան­դի­պե­լով ­Մատ­թէոս հար­կա­հա­ւա­քին, զինք դար­ձուց ա­ւե­տա­րա­նի­չը Աս­տու­ծոյ խօս­քին, իսկ ­Զա­քիոս դրա­մա­սէ­րը՝ բա­րե­սէր (Ղկ. 19.8)։ ­Վեր­ջա­պէս, Ք­րիս­տոս հին ուխ­տը վե­րա­ծեց նոր ուխ­տի (Մտ. 26.28), հին մար­դը՝ նոր մար­դու (Եփ. 4.24), հին օ­րէն­քը՝ նոր օ­րէն­քի (Յհ .13.34), հին ճամ­բան՝ նոր ճամ­բու (Եբր. 10.20), հին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւ­նը՝ նոր ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան (Եփ. 2.10)։
­Վե­րա­նո­րոգ­ման հրա­մա­յա­կա­նին վրայ Ք­րիս­տո­սի կող­մէ դրո­ւած շեշ­տին ար­ձա­գան­գե­ցին Ա­ռա­քեալ­նե­րը, նո­րա­հաս­տատ ե­կե­ղե­ցի­նե­րուն ուղ­ղած ի­րենց հո­վո­ւա­կան նա­մակ­նե­րով ու քա­րո­զա­խօ­սու­թիւն­նե­րով։ ­Պօ­ղոս Ա­ռա­քեալ կեան­քի վե­րա­նո­րոգ­ման մա­սին խօ­սե­լով կոչ կ­’ուղ­ղէ նո­րա­դարձ քրիս­տո­նեա­նե­րուն՝ ը­սե­լով, որ «նո­րո­գո­ւած կեան­քով ապ­րինք» (Հռ. 6.4)­ եւ «­Սուրբ ­Հո­գիին բե­րած նո­րո­գու­թեամբ» (Հռ. 7.6) ­ծա­ռա­յենք Աս­տու­ծոյ։ ­Նոյն Ա­ռա­քեա­լը նաեւ կը թե­լադ­րէ՝ «այս աշ­խար­հի մար­դոց վար­մուն­քը մի՛ ըն­դօ­րի­նա­կէք, այլ նո­րո­գո­ւած միտ­քե­րով նոր մարդ ե­ղէք» (Հռ. 12.2)­ ու կը շա­րու­նա­կէ՝ «ոե­ւէ մէ­կը, որ Ք­րիս­տո­սի միա­ցած է՝ նոր ա­րա­րած է. այ­լեւս չէ ան, ինչ որ էր նա­խա­պէս, ո­րով­հե­տեւ ամ­բող­ջու­թեամբ նո­րո­գո­ւե­ցաւ» (Բ.Կր 5.17)։
­Նոր Կ­տա­կա­րա­նը վե­րա­նո­րո­գու­մը կ­’ըմբռ­նէ հա­մա­պար­փակ ի­մաս­տով.եւ ա.) Ք­րիս­տո­սով մար­դը կո­չո­ւած է իր ապ­րե­լա­կեր­պը, մտա­ծե­լա­կեր­պը ու գոր­ծե­լա­կեր­պը, այլ խօս­քով՝ իր ողջ կեան­քը վե­րա­նո­րո­գե­լու։ բ.) ­Վե­րա­նո­րո­գու­մը աս­տո­ւա­ծա­յին պար­գեւ է տրո­ւած մար­դուն, որ մար­դը կը մղէ Աս­տու­ծոյ մօ­տե­նա­լու։ գ.) ­Վե­րա­նո­րո­գու­մը միա­ժա­մա­նակ երկ­նա­յին պա­տո­ւէր է՝ Աս­տու­ծոյ Որդ­ւոյն մար­դե­ղու­թեամբ վե­րած­նո­ւե­լու։ դ.) Ք­րիս­տո­սով ի­րա­գոր­ծո­ւած վե­րա­նո­րո­գու­մը աշ­խար­հի չար ու­ժե­րը ու ա­պա­կա­նիչ ե­րե­ւոյթ­նե­րը յաղ­թա­հա­րե­լու ազ­դու մի­ջոց է։ ե.) ­Վե­րա­նո­րո­գու­մը հա­մա­տիե­զե­րա­կան նպա­տակ ու­նի, ո­րով­հե­տեւ Ք­րիս­տո­սով ողջ տիե­զեր­քը վերս­տեղ­ծո­ւե­ցաւ։

Բ.- ՎԵՐԱՆՈՐՈԳՈՒՄԸ՝ ԵԿԵՂԵՑՒՈՅ
ԱՌԱՔԵԼՈՒԹԵԱՆ ԱՌԱՆՑՔԸ

Աս­տո­ւա­ծա­շուն­չէն ե­կող վե­րա­նո­րոգ­ման պատ­գա­մը դար­ձաւ ե­կե­ղեց­ւոյ ա­ռա­քե­լու­թեան հէն­քը ու կի­զա­կէ­տը։ ­Պատ­մու­թեան ըն­թաց­քին ե­կե­ղե­ցին ո՛չ միայն իր սպա­սա­ւոր­նե­րուն, հո­վո­ւա­կան թուղ­թե­րուն, ըն­կե­րա­յին ծա­ռա­յու­թեան, մար­դա­սի­րա­կան աշ­խա­տանք­նե­րուն եւ հո­գե­ւոր ու բա­րո­յա­կան դաս­տիա­րա­կու­թեան ճամ­բով, այլ նաեւ տե­ղա­կան թէ տիե­զե­րա­կան ժո­ղով­նե­րու հաս­տա­տած կա­նոն­նե­րով, իր կեան­քին ու ա­ռա­քե­լու­թեան օ­րա­կար­գին վրայ միշտ ա­ռաջ­նա­հերթ տեղ տո­ւաւ վե­րա­նո­րոգ­ման։
Ար­դա­րեւ, ե­կե­ղեց­ւոյ հայ­րե­րը ի­րենց ու­սու­ցում­նե­րուն մէջ լայ­նօ­րէն անդ­րա­դար­ձած են վե­րա­նո­րո­գու­թեան, յատ­կա­պէս՝ հո­գե­ւոր ու բա­րո­յա­կան բնա­գա­ւառ­նե­րէն ներս։ ­Հին հայ­րե­րու գրա­կա­նու­թիւ­նը հա­րուստ է վկա­յու­թիւն­նե­րով ու խոր մեկ­նա­բա­նու­թիւն­նե­րով։ Այս­պէս, Ո­րո­գի­նոս Ա­ղեք­սանդ­րա­ցին կ­’ը­սէ, թէ՝ չի կրնար նո­րո­գո­ւիլ միտ­քը այն մար­դուն, որ ան­տար­բեր է Աս­տո­ւա­ծա­շուն­չին նկատ­մամբ։ ­Յով­հան Ոս­կե­բե­րան կը յի­շեց­նէ, թէ Ք­րիս­տո­սի հե­տե­ւող­նե­րուն հա­մար եր­կի­րը պի­տի վե­րա­նո­րո­գո­ւի ժա­մա­նակ­նե­րու վախ­ճա­նին։ Եփ­րեմ ­Խու­րի Ա­սո­րին կը վկա­յէ, թէ Ք­րիս­տոս ինքն է միայն, որ կը վե­րա­նո­րո­գէ մեր կեան­քը։ Գ­րի­գոր ­Նիւ­սա­ցին մար­դու եւ Աս­տու­ծոյ մի­ջեւ հաշ­տու­թիւ­նը կը նկա­տէ նա­խա­պայ­ման հա­մայն մարդ­կու­թեան ու տիե­զեր­քի վե­րա­նո­րոգ­ման։
­Մեր ե­կե­ղեց­ւոյ հայ­րե­րը եւս ընդգ­ծած են Ք­րիս­տո­սով վե­րա­նո­րո­գո­ւե­լու անհ­րա­ժեշ­տու­թիւ­նը։ Ս. Գ­րի­գոր ­Լու­սա­ւո­րիչ կը շեշ­տէ, թէ ­Տի­րոջ խօս­քը կը վե­րա­նո­րո­գէ մեր կեան­քը։ ­Յով­հան­նէս ­Ման­դա­կու­նի կ­’ը­սէ, թէ սուրբ հա­ղոր­դու­թեան մօ­տե­նա­լը կը վե­րա­նո­րո­գէ մեր հո­գին։ ­Ներ­սէս Շ­նոր­հա­լին Ք­րիս­տո­սը կը ներ­կա­յաց­նէ որ­պէս նո­րո­գի­չը ա­պա­կա­նեալ տիե­զեր­քին ու մեղ­քով հին­ցած մեր ան­ձե­րուն։ Գ­րի­գոր ­Նա­րե­կա­ցին Ք­րիս­տո­սը կը նկա­տէ մեղ­քի, ցա­ւի, սա­տա­նա­յի ու մա­հո­ւան ճի­րան­նե­րուն մէջ տո­ւայ­տող մար­դու կեան­քին միակ վե­րա­նո­րո­գի­չը։ ­Վեր­ջա­պէս, Գ­րի­գոր ­Տա­թե­ւա­ցին կը յի­շեց­նէ, թէ ո՛չ ոք կրնայ մեզ վե­րա­նո­րո­գել բայց միայն մեր Ա­րա­րի­չը։ ­Հայ ե­կե­ղեց­ւոյ ժո­ղով­նե­րը եւս յա­ճա­խա­կի կեր­պով անդ­րա­դար­ձած են վե­րա­նո­րոգ­ման հրա­մա­յա­կա­նին՝ բնա­կա­նա­բար հո­գե­ւո­րը միշտ նկա­տե­լով աղ­բիւ­րը ու մեկ­նա­կէ­տը ճշմա­րիտ վե­րա­նո­րոգ­ման։

Գ.- ՎԵՐԱՆՈՐՈԳՄԱՆ ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆԸ՝
ՔՐԻՍՏՈՆԷԱԿԱՆ ՀԱՅԵՑԱԿԷՏՈՎ

Ը­սինք ու կը կրկնենք՝ վե­րա­նո­րո­գու­մը քրիս­տո­նէա­կան կեան­քի ա­մէ­նէն հիմ­նա­կան պայ­ման­նե­րէն մէկն է, եւ իր ուղ­ղու­թիւ­նը կը ստա­նայ ընդ­հան­րա­պէս Աս­տո­ւա­ծա­շուն­չի ու­սու­ցում­նե­րէն ու յատ­կա­պէս Աս­տու­ծոյ Որդ­ւոյն երկ­րա­ւոր ա­ռա­քե­լու­թե­նէն։
Ք­րիս­տո­նէա­կան մօ­տե­ցու­մով մա՛րդն է վե­րա­նո­րոգ­ման կի­զա­կէ­տը։ ­Պօ­ղոս ա­ռա­քեալ Ք­րիս­տո­սի ա­ռա­քե­լու­թեան նպա­տա­կը կը խտաց­նէ հե­տե­ւեալ բա­ռե­րուն մէջ.եւ ­մոռ­ցէ՛ք հին մար­դը եւ ե­ղէք նո՛ր մարդ (Եփ. 4.2224)։ Ք­րիս­տո­սով հին մար­դը վե­րա­նո­րո­գե­լու ու նոր մարդ դառ­նա­լու կո­չը միշտ կը մնայ ե­կե­ղեց­ւոյ ճամ­բով մե­զի հաս­նող քրիս­տո­սա­հիմն պատ­գամ։ ­Մար­դու վե­րա­նո­րո­գու­մը հարկ է ըմբռ­նել հա­մա­պար­փակ հա­յե­ցա­կէ­տով.– ­ֆի­զի­քա­կա­նէն ան­դին հո­գե­ւոր ու բա­րո­յա­կան ար­ժէք­նե­րու վե­րա­կանգ­նու­մով. մարդ Աս­տո­ւած յա­րա­բե­րու­թեան վե­րա­հաս­տա­տու­մով. մեր շրջա­պա­տին, մեր ըն­տա­նի­քին, մեր հա­մայն­քին ու ազ­գին հետ մեր յա­րա­բե­րու­թեան բա­րե­լա­ւու­մով. եւ այս բո­լո­րին ա­ռանց­քը ու մեկ­նա­կէ­տը կազ­մող ինք­նաքն­նու­թեամբ ու ինք­նասր­բագ­րու­մով։ Ք­րիս­տոս վե­րա­նո­րոգ­ման իր պատ­գա­մը կեդ­րո­նա­ցուց մարդ ան­հա­տին վրայ, ո­րով­հե­տեւ մար­դը ար­ժէք է Աս­տու­ծոյ հա­մար եւ մար­դու վե­րա­նո­րո­գու­մը նա­խա­պայ­ման է հա­մայն աշ­խար­հի ու տիե­զեր­քի վե­րա­նո­րոգ­ման։
­Մար­դուն մէջ աս­տո­ւա­ծա­տիպ մար­դը քան­դող ներ­կայ աշ­խար­հի ա­պա­կա­նիչ հո­սանք­նե­րուն դի­մաց որ­քա՜ն դժո­ւար է մար­դու վե­րա­նո­րո­գու­մը։ ­Բազ­մա­թիւ ու բազ­մա­տե­սակ մտա­հո­գու­թիւն­նե­րով ու մար­տահ­րա­ւէր­նե­րով կլա­նո­ւած ներ­կայ ըն­կե­րու­թեան պատ­կա­նող մար­դը յա­ճախ կը մոռ­նայ իր ան­ձը. յա­ճախ ա­նոր կը պակ­սի ա­ռի­թը իր ան­ձին հետ ա­ռանձ­նա­նա­լու ու խորհր­դա­ծե­լու։ 1935ին Ֆ­րան­սա­ցի մեծ մտա­ծող ու աշ­խար­հահռ­չակ բժիշկ Ա­լեք­սիս ­Գա­րե­լի հե­ղի­նա­կած գիր­քը «­Մար­դը՝ այս Ան­ծա­նօ­թը» այ­սօր եւս այժ­մէա­կան է։ Ա­ռանց Աս­տու­ծոյ՝ մար­դը ան­ծա­նօթ է իր ան­ձին նկատ­մամբ։ ­Մար­դու վե­րա­նո­րո­գու­մը կը սկսի ինք­նա­ճա­նա­չու­մով եւ իր աս­տո­ւա­ծա­տուր կո­չու­մին նկատ­մամբ իր ու­նե­ցած հա­ւա­տար­մու­թեան վե­րա­հաս­տա­տու­մով։
­Հայ մարդն ալ են­թա­կայ է զինք շրջա­պա­տող ի­րա­կա­նու­թիւն­նե­րուն ու ա­նոնց ազ­դե­ցու­թիւն­նե­րուն։ ­Հե­տե­ւա­բար, հայ մար­դու վե­րա­նո­րո­գու­մը ա­ռաջ­նա­հերթ կա­րե­ւո­րու­թիւն կը ներ­կա­յաց­նէ, ո­րով­հե­տեւ մեր ազ­գին, մեր ե­կե­ղեց­ւոյ, մեր հայ­րե­նի­քին, մեր գա­ղութ­նե­րուն ու մեր կա­ռոյց­նե­րուն հիմ­քը ու մեկ­նա­կէ­տը հայ մարդն է։ ­Հարկ է հայ մար­դը վե­րա­նո­րո­գել՝ ա­ռա­ջին հեր­թին իր մէջ ամ­րաց­նե­լով քրիս­տո­նէա­կան հա­ւատ­քը։ Ք­րիս­տո­նէու­թիւ­նը, ինչ­պէս հին­գե­րորդ դա­րուն մեր պա­պե­րը ը­սին, մե­զի հա­մար սոսկ հա­գուստ չէ. ան մեր ա­րեան, էու­թեան ու գո­յու­թեան ան­քակ­տե­լի մասն է։ Հ­պարտ ենք, որ ա­ռա­ջին քրիս­տո­նեայ ազ­գը ե­ղած ենք։ ­Սա­կայն, այս ար­դար հպար­տու­թիւ­նը հայ մար­դը պէտք է մղէ ա­ւե­լի զօ­րեղ ու գի­տա­կից կա­պո­ւա­ծու­թեան քրիս­տո­նէա­կան հա­ւատ­քին։ ­Հարկ է, որ հայ մար­դը քրիս­տո­նէա­կան հա­ւատ­քը ապ­րի որ­պէս հո­գե­ւոր կեն­սա­ւոր­ման ու լից­քա­ւոր­ման աղ­բիւր։ ­Հարկ է, որ հայ մար­դը վե­րա­նո­րո­գո­ւի իր մէջ ար­մա­տաց­նե­լով իր հա­ւա­տար­մու­թիւ­նը բա­րո­յա­կան ար­ժէք­նե­րուն նկատ­մամբ։ Ք­րիս­տո­նէու­թիւ­նը կեան­քի ո­րակ է, որ ան­հա­տի մը կամ ըն­կե­րու­թեան մը կեան­քին մէջ գործ­նա­պէս կ­’ար­տա­յայ­տո­ւի հո­գե­ւոր ու բա­րո­յա­կան ար­ժէք­նե­րու տի­րա­կան ներ­կա­յու­թեամբ։ Արդ, հայ մար­դուն կեան­քին մէջ տա­կաւ նա­հան­ջող բա­րո­յա­կան ու հո­գե­ւոր ար­ժէք­նե­րու վե­րա­կանգ­նու­մը կը նկա­տենք ան­յե­տաձ­գե­լի հրա­մա­յա­կան։
­Վե­րա­նո­րոգ­ման կա­րի­քը ու­նե­ցող երկ­րորդ մար­զը հա­մայ­նա­կան կեանքն է։ ­Մար­դը ինք­նան­պա­տակ գո­յու­թիւն մը չէ։ Ք­րիս­տո­նէու­թիւ­նը մար­դը կը դի­տէ ու կ­’ար­ժե­ւո­րէ ըն­կե­րու­թեան հա­ւա­քա­կան կեան­քի շրջագ­ծէն ներս։ Ան­հատ մար­դոց առն­չո­ւած իր հրաշք­նե­րուն, ա­ռակ­նե­րուն ու ու­սու­ցում­նե­րուն ճամ­բով Ք­րիս­տոս կը մօ­տե­նար ժո­ղո­վուր­դին։ ­Ժո­ղո­վուրդն էր վե­րա­նո­րոգ­ման ձգտող Ք­րիս­տո­սի ա­ռա­քե­լու­թեան նպա­տա­կա­կէ­տը։ Ք­րիս­տոս Աս­տուծ­մէ հե­ռա­ցած ժո­ղո­վուր­դը դար­ձուց Աս­տու­ծոյ ժո­ղո­վուրդ, նոր ժո­ղո­վուրդ՝ աս­տո­ւա­ծա­կեդ­րոն ու աս­տո­ւա­ծան­պա­տակ կեան­քով։
­Հայ ե­կե­ղե­ցին, որ­պէս ժո­ղո­վուր­դի ե­կե­ղե­ցի ու հա­ւատ­քի հա­մայնք, կա­րի­քը ու­նի վե­րա­նո­րոգ­ման։ Այս ծի­րէն ներս վե­րա­նո­րո­գու­մը պէտք չէ ըմբռ­նել որ­պէս սոսկ վար­չա-կազ­մա­կերպ­չա­կան կամ ծի­սա­կան բա­րե­կար­գում, այլ՝ ե­կե­ղեց­ւոյ պատ­կա­նե­լիու­թեան նա­խան­ձախնդ­րու­թիւ­նը ա­ռա­ւել խո­րաց­նե­լու, ե­կե­ղեց­ւոյ ան­դամ­նե­րուն մի­ջեւ փոխ-­յա­րա­բե­րու­թիւ­նը ա­ւե­լի սեր­տաց­նե­լու, ա­նոր ներ­քին կեան­քը ա­ւե­լի պայ­ծա­ռա­կեր­պե­լու, ներ­քին թէ ար­տա­քին ա­ւե­տա­րան­չու­թիւ­նը ա­ւե­լի հզօ­րաց­նե­լու, ըն­կե­րա­յին ծա­ռա­յու­թեան նոր թափ տա­լու, քրիս­տո­նէա­կան դաս­տիա­րա­կու­թիւ­նը ա­ւե­լի կազ­մա­կեր­պե­լու ձգտող՝ ծրագ­րո­ւած ու հանգ­րո­ւա­նա­յին զար­գա­ցու­մով ա­ճող գոր­ծըն­թաց։ Այլ խօս­քով, ե­կե­ղեց­ւոյ վե­րա­նո­րո­գու­մը հարկ է ի­րա­գոր­ծել ե­կե­ղե­ցին իր վայ­րէն ու կա­ռոյ­ցէն ան­դին տա­նե­լու եւ ­Սուրբ ­Հոգ­ւոյն վե­րա­նո­րո­գող ներ­կա­յու­թեամբ հզօ­րա­ցած ա­ռա­քե­լու­թեան ու ծա­ռա­յու­թեան վե­րա­ծե­լու հա­ւա­քա­կան ու մնա­յուն ճիգ։ Այս­պէ՛ս ե­ղաւ ա­ռա­քե­լա­կան ե­կե­ղե­ցին. հա­լա­ծո­ւե­ցաւ, սա­կայն տա­րա­ծո­ւե­ցաւ. նա­հա­տա­կո­ւե­ցաւ, սա­կայն ­Սուրբ ­Հոգ­ւոյն ներ­գոր­ծու­թեամբ միշտ մնաց կեն­սու­նակ ու հզօր։ Ե­կե­ղեց­ւոյ հո­գե­ւոր վկա­յու­թեան ու ծա­ռա­յա­կան յանձ­նա­ռու­թեան վե­րա­նո­րո­գու­մով մեր ժո­ղո­վուր­դին կեան­քը կո­չո­ւած է վե­րա­նո­րո­գո­ւե­լու՝ քրիս­տո­նէա­կան արժ­քէք­նե­րու ներ­թա­փան­ցու­մով ու կեն­սա­գոր­ծու­մով։
Աս­տո­ւա­ծա­շուն­չը վե­րա­նո­րո­գու­մը կ­’առն­չէ նաեւ ս­տեղ­ծա­գոր­ծու­թեան։ Ինչ­պէս Ա­ռա­քեա­լը կ­’ը­սէ՝ Ք­րիս­տո­սով ամ­բողջ տիե­զեր­քը վերս­տեղ­ծո­ւե­ցաւ ու վե­րա­նո­րո­գո­ւե­ցաւ (Կղ. 1.16)։ Ք­րիս­տո­սի փրկա­գոր­ծա­կան խոր­հուր­դը մար­դէն ան­դին կը նե­րա­ռէ ողջ տիե­զեր­քը։ Ուղ­ղա­փառ աս­տո­ւա­ծա­բա­նու­թեան յա­տուկ այս շեշ­տա­ւո­րու­մը կը նկա­տենք էա­կան։ ­Մեր ե­կե­ղեց­ւոյ աս­տո­ւա­ծա­բա­նա­կան մտա­ծո­ղու­թեան ու ծէ­սին եւ ընդ­հան­րա­պէս հայ­րա­կան գրա­կա­նու­թեան մէջ եւս այս մօ­տե­ցու­մը տի­րա­կան է։ Ս­տեղ­ծա­գոր­ծու­թիւ­նը, ներ­կայ ժա­մա­նակ­նե­րուն կեն­սո­լորտ բա­ցատ­րու­թեամբ ծա­նօթ, ան­բա­ժա­նե­լի մասն է ե­կե­ղեց­ւոյ կեան­քին ու ա­ռա­քե­լու­թեան, ո­րով­հե­տեւ քրիս­տո­նէա­կան հա­ւատ­քի ու մտա­ծո­ղու­թեան մէջ Աս­տո­ւած-մարդ-ս­տեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն յա­րա­բե­րու­թիւ­նը ու յա­րակ­ցու­թիւ­նը պէտք է դի­տո­ւի որ­պէս մէ՛կ ու ան­բա­ժա­նե­լի ամ­բող­ջու­թիւն։ Ե­թէ կեն­սո­լոր­տա­յին ներ­կայ հար­ցե­րուն մէկ մա­սը ա­ղերս ու­նի տիե­զեր­քի ինք­նա­կազ­մա­ւոր­ման հո­լո­վոյ­թին հետ, սա­կայն մեծ մա­սը հե­տե­ւանք է մար­դուն կող­մէ ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան չա­րա­շա­հու­մին։ Արդ, տիե­զեր­քի ա­ռողջ ու անվ­թար պահ­պա­նու­մը եւ ա­նոր վե­րա­նո­րո­գու­մը մար­դուն աս­տո­ւա­ծա­տուր պար­տա­ւո­րու­թիւնն են։

Դ. ՎԵՐԱՆՈՐՈԳՄԱՆ ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆԸ՝ ԱԶԳԱՅԻՆ ՀԱՅԵՑԱԿԷՏՈՎ

­Կա­րե­լի չէ եւ ճի՛շդ ալ չէ բա­ժան­ման գիծ մը քա­շել քրիս­տո­նէա­կան ու ազ­գա­յին մօ­տե­ցում­նե­րուն, մտա­հո­գու­թիւն­նե­րուն կամ ար­ժե­ւո­րում­նե­րուն մի­ջեւ։ ­Հայ կեան­քի այս եր­կու տա­րածք­նե­րը ան­քակ­տե­լի կեր­պով միա­ձու­լո­ւած են՝ քրիս­տո­նէու­թեան հա­յա­ցու­մով ու հա­յու­թեան քրիս­տո­նէա­ցու­մով։ ­Սա­կայն փոր­ձենք վե­րա­նո­րո­գու­մը տես­նել այս ան­գամ ա­ռա­ւե­լա­բար ազ­գա­յին հա­յե­ցա­կէ­տով՝ միշտ հիմք ու­նե­նա­լով քրիս­տո­նէա­կան մօ­տե­ցու­մը։
Ազ­գե­րու պատ­մու­թեան մէջ թո­ւա­կան­ներ ու դէպ­քեր կան, ո­րոնք կը դառ­նան յու­շա­րար ու մար­տահ­րա­ւէր վե­րա­նո­րոգ­ման։ ­Մենք այս­պէս կը բնո­րո­շենք 2015 տա­րին։ Ար­դա­րեւ, Հա­յոց Ցե­ղաս­պա­նու­թեան 100եւա­մեա­կը, ­Հա­յաս­տա­նի ան­կա­խու­թեան 25եւա­մեա­կը, ­Ղա­րա­բա­ղի ա­զա­տագ­րու­թեան 25եւա­մեա­կը ու Հա­յոց ցե­ղաս­պա­նու­թեան նա­հա­տակ­նե­րու սրբա­դա­սու­մը, ան­կաս­կած որ մեր ժո­ղո­վուր­դի վե­րա­նո­րոգ­ման պեր­ճա­խօս վկա­յու­թիւն­նե­րը դար­ձան։ ­Միա­ժա­մա­նակ, ­Հա­յաս­տա­նի դի­մագ­րա­ւած տնտե­սա­կան դժո­ւա­րու­թիւն­նե­րը, շա­րու­նա­կո­ւող ար­տա­գաղ­թը, ­Ղա­րա­բա­ղի Ապ­րի­լեան պա­տե­րազ­մը, ­Սու­րիոյ հա­յու­թեան տագ­նա­պը, ինչ­պէս նաեւ սփիւռ­քի դի­մագ­րա­ւած բազ­մա­զան ու այ­լա­զան հիմ­նա­հար­ցե­րը՝ վտան­գի են­թար­կո­ւած հա­յու ինք­նու­թե­նէն մին­չեւ ա­րեւմ­տա­հա­յե­րէ­նի նա­հան­ջը, մշա­կու­թա­յին ար­ժէք­նե­րու ա­ղա­ւա­ղու­մէն մին­չեւ հա­մաշ­խար­հայ­նա­ցու­մի բա­ցա­սա­կան հե­տե­ւանք­նե­րը, ազ­դան­շան­ներ են լուրջ ու հա­մա­պար­փակ վե­րաքն­նու­թեան ու վե­րար­ժե­ւոր­ման վրայ հիմ­նո­ւած հա­մա­հայ­կա­կան մաշ­տա­պով վե­րա­նո­րոգ­ման ան­յե­տաձ­գե­լի հրա­մա­յա­կա­նին։
Ա­ռա­ջին հեր­թին մեր հայ­րե­նի­քին վե­րա­նո­րո­գու­մը, քսա­նը­հինգ տա­րի­նե­րու փոր­ձա­ռու­թեան լոյ­սին տակ, կը նկա­տենք էա­կան։ ­Հայ­րե­նի­քը միայն հող չէ. հո­ղը ի­մաս­տա­ւո­րո­ղը, ա­նոր ինք­նու­թիւն ու հզօ­րու­թիւն տո­ւո­ղը ժո­ղո­վուրդն է։ ­Մեր հայ­րե­նի ժո­ղո­վուր­դին կեն­սա­մա­կար­դա­կի բա­րե­լա­ւու­մը ու հայ­րե­նի­քին հան­դէպ ա­նոր ու­ժեղ կա­պո­ւա­ծու­թիւ­նը ազ­դու մի­ջոց­ներ են հայ­րե­նի­քի ա­ռա­ւել զօ­րաց­ման։ Այս շրջագ­ծէն ներս առ­նո­ւած կարգ մը բա­րե­կարգ­չա­կան քայ­լե­րը՝ սահ­մա­նադ­րու­թեան բա­րե­փո­խու­մէն սկսեալ մին­չեւ տնտե­սա­կան կա­ցու­թեան բա­րե­լա­ւում, բնա­կա­նա­բար կա­րե­ւոր քայ­լեր են, ո­րոնք պէտք է շա­րու­նա­կո­ւին վե­րա­նո­րոգ թա­փով ու ծրագ­րո­ւած աշ­խա­տան­քով։
­Նոյն­պէս ­Ղա­րա­բա­ղի ան­կա­խու­թեան ամ­րա­ցու­մը կ­’ա­պա­հո­վո­ւի միայն մեր ժո­ղո­վուր­դի ա­մուր կա­պո­ւա­ծու­թեամ­բը իր ի­րա­ւունք­նե­րուն ու մա­նա­ւանդ ա­րիւ­նով ու քրտին­քով ա­զա­տագ­րո­ւած իր հո­ղին։ ­Մեր ժո­ղո­վուր­դի բո­լոր զա­ւակ­նե­րը ­Հա­յաս­տա­նի, ­Ղա­րա­բա­ղի թէ Ս­փիւռ­քի մէջ ի­րենց կա­րե­լին պէտք է ի գործ դնեն որ­պէս­զի ­Ղա­րա­բա­ղի ան­կա­խու­թեան ամ­րապն­դու­մը դառ­նայ մնա­յուն ճիգ։ Այս ուղ­ղու­թեամբ ո­րե­ւէ նա­հանջ կրնայ դառն ու ան­դար­մա­նե­լի հե­տե­ւանք­ներ ու­նե­նալ թէ՛ ­Հա­յաս­տա­նին եւ թէ ընդ­հան­րա­պէս մեր ժո­ղո­վուր­դի պա­հան­ջա­տի­րա­կան պայ­քա­րին մէջ։
Ս­փիւռ­քի վե­րա­նո­րո­գու­մը ա­ւե­լի բարդ մար­տահ­րա­ւէր մըն է, նկա­տի ու­նե­նա­լով ա­նոր պար­զած բազ­մա­տա­րած ու բազ­մա­գոյն ի­րա­վի­ճա­կը, ներ­քին բաղ­կա­ցու­թիւ­նը, դրո­ւած­քը ու շրջա­պա­տը, ինչ­պէս նաեւ իւ­րա­քան­չիւր գա­ղու­թին իւ­րա­յա­տուկ պայ­ման­նե­րը։ ­Փաս­տօ­րէն ե­րեք տե­սա­կի խա­ւե­րէ բաղ­կա­ցած է ներ­կայ Սփիւռ­քը. ­ցե­ղաս­պա­նու­թե­նէն վե­րապ­րող­ներ, նախ­կին ­Սո­վե­տա­կան եր­կիր­նե­րէ հե­ռա­ցող­ներ եւ ­Հա­յաս­տա­նէն ար­տա­գաղ­թող­ներ։ Ս­փիւռ­քը վե­րա­նո­րոգ­ման ա­ռաջ­նոր­դող մեր ճի­գը պէտք է ըլ­լայ միա­ժա­մա­նակ հա­մաս­փիւռ­քեան եւ հա­մա­գա­ղու­թա­յին, բնա­կա­նա­բար մար­տա­վա­րա­կան ու ռազ­մա­վա­րա­կան տար­բեր մօ­տե­ցում­նե­րու ու մե­թոտ­նե­րու կի­րար­կու­մով։ Ա­ռա­ջին հեր­թին անհ­րա­ժեշտ է ներ­գա­ղու­թա­յին շրջագ­ծէն ներս, տար­բեր մտա­ծե­լա­կերպ, գոր­ծե­լա­կերպ ու կեն­ցա­ղա­կերպ ու­նե­ցող յի­շեալ ե­րեք խա­ւե­րուն մի­ջեւ ներ­քին ներ­դաշ­նա­կու­թիւն յա­ռա­ջաց­նել։ ­Գա­ղութ մը վե­րա­նո­րոգ­ման ըն­թաց­քի մէջ կա­րե­լի է դնել վե­րար­ժե­ւոր­ման են­թար­կե­լով ա­նոր կա­ռոյց­նե­րը ի­րենց դրո­ւած­քով ու գոր­ծու­նէու­թեամբ, շրջա­պա­տին հետ ա­ւե­լի ազ­դու յա­րա­բե­րու­թիւն մշա­կե­լով, ձե­ւա­կան ու պա­տա­հա­կան դար­ձող ­Հա­յաս­տա­նին հետ յա­րա­բե­րու­թեան նոր ո­րակ տա­լով, վեր­ջա­պէս, ա­նոր հայ­կա­կան ինք­նու­թիւ­նը պա­հող հայ դպրո­ցը վե­րա­կազ­մա­կեր­պե­լով եւ ա­նոր հո­գե­ւոր ինք­նու­թիւ­նը ու բա­րո­յա­կան ա­ռող­ջու­թիւ­նը պաշտ­պա­նող ե­կե­ղե­ցին պայ­ծա­ռաց­նե­լով իր ծա­ռա­յա­կան ա­ռա­քե­լու­թեամբ։
Հա­յաս­տա­նին ու Սփիւռ­քին, մեր ողջ ազ­գին վե­րա­նո­րոգ­ման նա­խա­պայ­մա­նը ու ե­րաշ­խի­քը, ինչ­պէս շեշ­տե­ցինք, հայ մար­դու վե­րա­նո­րո­գումն է։ Այս հա­մո­զու­մը պէտք է հիմք ծա­ռա­յէ մեր մտա­ծում­նե­րուն, մօ­տե­ցում­նե­րուն ու նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րուն։ ­Հայ մար­դը խիստ կա­րի­քը ու­նի վե­րա­նո­րոգ­ման։ Ար­դա­րեւ, վե­րա­նո­րո­գու­մը սոսկ պա­կա­սը ամ­բող­ջաց­նել չէ, թե­րին շտկել չէ. այլ՝ լա­ւէն լա­ւա­գոյ­նին ձգտիլ է, ներ­կայ պայ­ման­նե­րու յա­րա­բե­րա­բար մեր կեան­քը, մեր ան­ձը, մեր գոր­ծը վե­րաքննել է ու զա­նոնք նոր կա­րե­լիու­թիւն­նե­րով հարս­տաց­նել է, նոր մար­տահ­րա­ւէր­նե­րու յա­րա­բե­րա­բար նոր մօ­տե­ցում­ներ որ­դեգ­րել է, նոր ի­րա­գոր­ծում­նե­րու ի խնդիր նոր մի­ջոց­ներ ո­րո­նել է ու նոր հո­րի­զոն­նե­րու բա­ցո­ւիլ է։ Արդ, անհ­րա­ժեշտ է հի­նէն նո­րին ուղ­ղո­ւիլ, ան­ցեա­լէն ներ­կա­յին նա­յիլ ու ներ­կա­յէն ա­պա­գա­յին ըն­թա­նալ՝ վե­րա­նո­րոգ տե­սիլ­քով ու յանձ­նա­ռու­թեամբ եւ միշտ ինք­նաքն­նար­կու­մի ու ինք­նասր­բագ­րու­մի քա­ջու­թիւ­նը որ­պէս ու­ղե­գիծ ու­նե­նա­լով։ Ա՛յս է ճշմա­րիտ վե­րա­նո­րո­գու­մը։ ­Յի­շենք ­Ներ­սէս Շ­նոր­հա­լի ­Հայ­րա­պե­տին հե­տե­ւեալ պարզ բայց խո­րի­մաստ բա­ռե­րը, զորս յա­ճախ ա­ղօթ­քի մրմուն­ջով կ­’ար­տա­սա­նենք ե­կե­ղեց­ւոյ կա­մար­նե­րուն ներ­քեւ՝ «նո­րո­գող հնու­թեանց, նո­րո­գեա՛ եւ զիս, նո­րո՛գ զար­դա­րեա՛»։

Ե.- ԴԷՊԻ ՎԵՐԱՆՈՐՈԳՈՒՄ

Ք­րիս­տո­նէա­կան ու­սու­ցում­նե­րու լոյ­սին տակ, ինչ­պէս նաեւ մեր ազ­գա­յին մտա­հո­գու­թիւն­նե­րու հրա­մա­յա­կա­նին դի­մաց, վե­րա­նո­րոգ­ման շուրջ ­Մեր կա­տա­րած յի­շե­ցում­ներն ու ընդգ­ծում­նե­րը վստա­հա­բար մեր ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րը պի­տի մղեն լրջօ­րէն մտա­ծե­լու վե­րա­նո­րոգ­ման խիստ կեն­սա­կան կա­րե­ւո­րու­թեան մա­սին։ Ար­դա­րեւ, ե­թէ մեր հա­մայ­նա­կան կեան­քը, հայ մար­դու վե­րա­նո­րո­գու­մը ու­նե­նա­լով որ­պէս մեկ­նա­կէտ, իր բո­լոր մար­զե­րով, դ­րո­ւածք­նե­րով ու ար­տա­յայ­տու­թիւն­նե­րով հա­մա­պար­փակ ու մնա­յուն վե­րա­նո­րոգ­ման գոր­ծըն­թաց­քի մէջ չդրո­ւի, ան պի­տի ըն­թա­նայ դէ­պի մե­կու­սա­ցում, աղ­քա­տա­ցում ու ճահ­ճա­ցում։ ­Վե­րա­նո­րո­գու­մը պա­տա­հա­կան, միա­կող­մա­նի կամ ձե­ւա­կան քայլ մը չէ, եւ պէտք չէ դառ­նայ. այլ՝ խո­րա­պէս մտա­ծո­ւած, լրջօ­րէն ու­սում­նա­սի­րո­ւած ու ի­րա­պաշ­տօ­րէն ծրագ­րո­ւած գոր­ծըն­թաց մը՝ յա­ռա­ջա­տո­ւա­կան կեր­պով, նպա­տա­կաս­լաց տես­լա­կա­նով ու հա­ւա­քա­կան մաս­նակ­ցու­թեամբ ի­րա­գոր­ծե­լի։ Վս­տահ ենք, որ մեր ժո­ղո­վուր­դի զա­ւակ­նե­րը ու յատ­կա­պէս մեր կեան­քի բո­լոր բնա­գա­ւառ­նե­րէն ներս գոր­ծող ու ծա­ռա­յող պա­տաս­խա­նա­տու­նե­րը գո­յու­թե­նա­կան կեր­պով կը զգան վե­րա­նո­րոգ­ման կա­րի­քը՝ ար­մա­տա­կան ու ա­րագ փո­փո­խու­թիւն­նե­րով բնո­րո­շո­ւող հա­մաշ­խար­հայ­նա­ցած ներ­կայ ըն­կե­րու­թեան կեան­քին մէջ։ Ար­դա­րեւ, նոյ­նը կրկնե­լը, նոյ­նը պա­հե­լը, միայն ան­ցեա­լին նա­յի­լը, միայն ե­ղա­ծով հպար­տա­նա­լը մար­դը, կա­ռոյ­ցը կամ գա­ղու­թը կը պա­հեն ան­ցեա­լին մէջ՝ ան­հա­ղորդ ներ­կայ ի­րա­կա­նու­թիւն­նե­րուն։ Ինչ­պէս տիե­զեր­քի բո­լոր տար­րե­րը զար­գաց­ման բնա­կան հո­լո­վոյ­թի մէջ են, այն­պէս ալ մարդ­կա­յին կեան­քը իր բո­լոր մար­զե­րով, ներք­նա­պէս ու ար­տաք­նա­պէս, վե­րա­նո­րոգ­ման, յա­ռաջ­դի­մու­թեան ու այժ­մէա­կա­նաց­ման մնա­յուն ըն­թաց­քի մէջ պէտք է ըլ­լայ։
Ե­կե­ղե­ցին կեան­քի վե­րա­նո­րո­գիչ Ք­րիս­տո­սին կող­մէ պա­տո­ւէր ու­նի դառ­նա­լու մղիչ ու­ժը յատ­կա­պէս հո­գե­ւոր ու բա­րո­յա­կան վե­րա­նո­րոգ­ման, որ հիմ­քը կը կազ­մէ ըն­կե­րու­թեան կեան­քի ճշմա­րիտ վե­րա­նո­րոգ­ման։ Արդ, մեր ժո­ղո­վուր­դին ղե­կա­վա­րու­թիւ­նը ստանձ­նած ազ­գա­յին­ներ, հո­գե­ւո­րա­կան­ներ թէ աշ­խար­հա­կան­ներ, մտա­ւո­րա­կան­ներ թէ ու­սու­ցիչ­ներ, մշակ­ներ թէ քա­ղա­քա­կան ղե­կա­վար­ներ, այ­րեր թէ կի­ներ, պար­տա­ւո­րու­թիւ­նը ու­նին ի­րենց ամ­բող­ջա­կան ու գոր­ծօն մաս­նակ­ցու­թիւ­նը բե­րե­լու մեր կեան­քը վե­րա­նո­րոգ­ման ա­ռաջ­նոր­դող աշ­խա­տանք­նե­րուն։ ­Վե­րա­նո­րոգ­ման այս յոյժ կա­րե­ւոր գոր­ծըն­թա­ցին դրօ­շա­կի­րը պէտք է դառ­նայ հայ ե­րի­տա­սար­դը, ո­րով­հե­տեւ ան մօ­տէն հա­ղորդ է ներ­կայ աշ­խար­հի խնդիր­նե­րուն, մտա­հո­գու­թիւն­նե­րուն ու մար­տահ­րա­ւէր­նե­րուն եւ հե­տե­ւա­բար, ան թէ՛ գործ­նա­պէս կա­րի­քը կը զգայ վե­րա­նո­րոգ­ման, եւ թէ իր մաս­նա­գի­տու­թեամբ ու նոր մտա­ծում­նե­րով կա­րե­ւոր նպաստ կրնայ բե­րել վե­րա­նո­րոգ­ման հա­ւա­քա­կան ճի­գին։
Այս մտա­ծում­նե­րով եւ 2017 տա­րին մեր կեան­քի վե­րա­նո­րոգ­ման ա­ռա­ջին ու վճռա­կան հանգ­րո­ւա­նը նկա­տե­լու հե­ռան­կա­րով կոչ կ­’ուղ­ղենք.
­Մեր հո­գե­ւոր մշակ­նե­րուն՝ ե­կե­ղեց­ւոյ ա­ռա­քե­լու­թեան ճամ­բով շեշ­տե­լու կեն­սա­կան անհ­րա­ժեշ­տու­թիւ­նը հո­գե­ւոր ու բա­րո­յա­կան վե­րա­նո­րոգ­ման, միա­ժա­մա­նակ՝ մաս­նա­կից դառ­նա­լով նոյն աշ­խա­տան­քին նպաս­տող բո­լոր նա­խա­ձեռ­նու­թիւն­նե­րուն։
Մեր մտա­ւո­րա­կան­նե­րուն՝ ի­րենց խօս­քով ու գրի­չով ար­ծարծ պա­հե­լու վե­րա­նո­րոգ­ման ա­ռանց­քա­յին կա­րե­ւո­րու­թիւ­նը մեր ազ­գա­յին կեան­քէն ներս։
Մեր հա­մայն­քա­յին, կու­սակ­ցա­կան թէ քա­ղա­քա­կան ղե­կա­վար­նե­րուն՝ ի­րենց ստանձ­նած պա­տաս­խա­նա­տը­ւու­թեան ծի­րէն ներս ա­ռաջ­նա­հեր­թու­թիւն տա­լու մեր կա­ռոյց­նե­րը վե­րա­նո­րոգ­ման ա­ռաջ­նոր­դող ծրա­գիր­նե­րուն ու աշ­խա­տանք­նե­րուն։
Մեր ազ­գի իւ­րա­քան­չիւր զա­ւա­կին՝ յի­շեց­նե­լով, որ­պէս հա­րա­զատ ան­դա­մը մեր ­Մեծ Ըն­տա­նի­քին, թէ կո­չո­ւած է իր ապ­րած կեան­քի ո­րա­կով ու հա­րուստ գոր­ծե­րով կա­րե­ւոր նպաստ բե­րե­լու մեր ե­կե­ղեց­ւոյ, ազ­գին ու հայ­րե­նի­քին ա­ռա­ւել կազ­մա­կերպ­ման, ծաղկ­ման ու վե­րա­նո­րոգ­ման։
Կ’օրհ­նենք մեր ժո­ղո­վուր­դի սի­րե­լի զա­ւակ­նե­րը եւ կ­’ա­ղօ­թենք առ ­Բարձ­րեալն Աս­տո­ւած, որ ա­ռող­ջու­թեան, յա­ջո­ղու­թեան ու եր­ջան­կու­թեան բա­րիք­նե­րով ծաղ­կա­զար­դէ մեր ժո­ղո­վուր­դին կեան­քը։
­Հայ­րա­կան ջերմ սի­րով,

Ա­ղօ­թա­րար՝
ԱՐԱՄ Ա. ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ ՄԵԾԻ ՏԱՆՆ ԿԻԼԻԿԻՈՅ
1 ­Յու­նո­ւար 2017
Ան­թի­լիաս, ­Լի­բա­նան