Ֆոթիոս պատրիարքը եւ Հայոց եկեղեցին

Ֆոթիոս պատրիարքը եւ Հայոց եկեղեցին. Մեծ ­Հայ­քի կա­թո­ղի­կոս ­Զա­քա­րիա­յին ուղ­ղո­ւած ­Թուղ­թի նշա­նա­կու­թիւ­նը, Գէորգ ­Ղա­զա­րեան, Ա­թէնք, «Ηρόδοτος» հրա­տա­րակ­չու­թիւն, 2019

0
4584

Աշ­խա­տու­թիւ­նը նո­ւի­րո­ւած է Թ. դա­րու երկ­րորդ կէ­սի հայ-բիւ­զան­դա­կան ե­կե­ղե­ցա­կան յա­րա­բե­րու­թիւն­նե­րուն: Այս ժա­մա­նա­կաշր­ջա­նին ­Կոս­տանդ­նու­պոլ­սոյ ­Ֆո­թիոս պատ­րիար­քը (858-867, 877-886), ­Հա­յոց կա­թո­ղի­կոս ­Զա­քա­րիա Ա. ­Ձա­գե­ցին (855-876) եւ Ա­շոտ Ա. ­Բագ­րա­տու­նին (862-891) բա­նակ­ցու­թիւն­ներ ու­նե­ցան՝ վե­րա­կանգ­նե­լու հա­մար ­Հա­յոց Ա­ռա­քե­լա­կան Ե­կե­ղեց­ւոյ հա­ղոր­դու­թե­նա­կան կա­պը (Ευχαριστιακή κοινωνία) ­Տիե­զե­րա­կան Ուղ­ղա­փառ (Օր­թո­տոքս) Ե­կե­ղեց­ւոյ հետ: Այդ միա­րա­րա­կան ջան­քե­րու հա­մա­ձայն 862ին գու­մա­րուե­ցաւ ­Շի­րա­կա­ւա­նի ժո­ղո­վը, ո­րու ըն­թաց­քին ­Հա­յոց Ե­կե­ղե­ցին՝ հա­մա­ձայն ­Ֆո­թիո­սի ա­ռա­ջար­կած ծրա­գի­րին, ըն­դու­նած է Դ., Ե., Զ. եւ Է. ­Տիե­զե­րա­կան ժո­ղով­նե­րու ո­րո­շում­նե­րը՝ պահ­պա­նե­լով հան­դերձ իր ծի­սա­կան իւ­րա­յատ­կու­թիւն­նե­րը: Կն­քո­ւած ե­կե­ղե­ցա­կան միու­թիւ­նը, սա­կայն, եր­կար չտե­ւեց, եւ պատ­մա­կան ու հա­սա­րա­կա­կան ո­րոշ հան­գա­մանք­նե­րու պատ­ճա­ռով, կարճ ժա­մա­նակ յե­տոյ ա­նի­կա չե­ղեալ նկա­տո­ւե­ցաւ: ­Ֆո­թիո­սի ու ­Հա­յոց մի­ջեւ փո­խա­նա­կո­ւած փաս­տա­թուղ­թե­րուն մէջ կա­րե­ւոր նշա­նա­կու­թիւն ու­նի ­Զա­քա­րիա ­Կա­թո­ղի­կո­սին ուղ­ղո­ւած ­Թուղ­թը: Այն պահ­պա­նո­ւած է միայն միջ­նա­դա­րեան հա­յե­րէն թարգ­մա­նու­թեամբ: Գ. ­Ղա­զա­րեա­նի աշ­խա­տու­թեան մէջ ընդգր­կո­ւած է ­Թուղ­թի թարգ­մա­նու­թիւ­նը գրա­բա­րէն նոր յու­նա­րե­նի՝ օժ­տո­ւած անհ­րա­ժեշտ նե­րա­ծա­կան տուեալ­նե­րով ու ծա­նօ­թագ­րու­թիւն­նե­րով:
Այս թարգ­մա­նու­թիւ­նը ա­ռա­ջին ամ­բող­ջա­կան օ­տա­րա­լե­զու թարգ­մա­նու­թիւնն է՝ կա­տա­րո­ւած ­Թուղ­թի քննա­կան բնագ­րի հի­ման վրայ: Որ­պէս ­Մեծն ­Ֆո­թիո­սի հո­գե­ւոր ժա­ռան­գու­թեան նշա­նա­կա­լից մա­սունք, այ­լեւ որ­պէս բիւ­զան­դա­կան մա­տե­նագրու­թեան կա­րե­ւոր յու­շար­ձան, որ այ­լեւս մատ­չե­լի պի­տի ըլ­լայ յու­նա­լե­զու գի­տա­կան շրջա­նակ­նե­րուն, ­Հա­յոց հո­վո­ւա­պե­տին յղո­ւած ­Թուղ­թը վստա­հա­բար օգ­տա­կար պի­տի ըլ­լայ այն աս­տո­ւա­ծա­բա­նա­կան երկ­խօ­սու­թեան հա­մար, որ այ­սօր կ­՚ըն­թա­նայ ուղ­ղա­փառ եւ ա­րե­ւե­լեան մինչ-քաղ­կե­դո­նա­կան քրիս­տո­նեա­նե­րու մի­ջեւ: Ան­կէ ան­դին, սոյն աշ­խա­տու­թեան հիմ­նա­կան նպա­տակ­նե­րէն մէկն է յոյն ու­սում­նա­սի­րող­նե­րու մէջ հայ մա­տե­նագ­րու­թեան եւ առ հա­սա­րակ հա­յա­գի­տա­կան ու­սում­նա­սի­րու­թիւն­նե­րու հան­դէպ հե­տաքրք­րու­թեան աշ­խու­ժա­ցու­մը ու խթա­նու­մը: