Մեռնելէ ետք…

(Ովսաննա Գարապաճագեանի յիշատակին)

0
3813

Միհ­րան ­Քիւր­տօղ­լեան

Ու­սա­նո­ղա­կան ըն­թեր­ցում­նե­րուս մէ­ջէն զիս տպա­ւո­րած էր Գ­րի­գոր ­Զոհ­րա­պի «­Կոտ­րե­լէն ետք» խո­րագ­րով գրու­թիւ­նը, ուր ան կը նկա­րագ­րէ, թէ ծա­նօ­թէ մը ի­րեն նո­ւի­րո­ւած մէկ հա­տիկ սուր­ճի գա­ւաթ մը, իբ­րեւ ան­գոր­ծա­ծե­լի ա­ռար­կայ, ինք լքած էր իր գրա­սե­նեա­կին ան­տե­սո­ւած մէկ ան­կիւ­նը: ­Ժա­մա­նակ մը վերջ, գա­ւա­թին գո­յու­թիւնն իսկ մոռ­ցած, թուղ­թե­րը կար­գի դնե­լու պա­հու մը իր անզ­գու­շու­թե­նէն գա­ւա­թը կ­՚իյ­նայ, կը կոտ­րի: Կ­տորուան­քը հա­ւա­քե­լու ըն­թաց­քին միայն կը նկա­տէ, թէ ա­նի­կա շա՜տ թան­կար­ժէք, թա­գա­ւո­րա­կան հնա­ւանդ գա­ւաթ մըն է, ո­րուն վրայ ինք ու­շադ­րու­թիւն չէր դար­ձու­ցած…:
­Տա­րօ­րի­նա­կօ­րէն ծա­նօթ այս գրու­թիւ­նը յի­շած էի կա­թո­ղի­կէ «Ս. Գ­րի­գոր ­Լու­սա­ւո­րիչ» ե­կե­ղե­ցիին մէջ, շուրջ քա­ռա­սուն օ­րեր ա­ռաջ, երբ մեզ­մէ յա­ւէտ բաժ­նուած ու յա­ւեր­ժին յանձ­նո­ւած տի­կին Ով­սան­նա ­Գա­րա­պա­ճա­գեա­նի դա­գա­ղին վե­րեւ՝ թաղ­ման կար­գը կա­տա­րող գե­րա­պա­տիւ վար­դա­պե­տը պարզ, այլ հո­գե­շունչ քա­րո­զով վեր կ’առ­նէր ննջե­ցեա­լին բա­րե­մաս­նու­թիւն­նե­րը:
Անց­նող՝ 21 ­Յու­լի­սի ­Կի­րա­կին, միեւ­նոյն վայ­րին մէջ, յա­ւէտ ննջե­ցեա­լի յի­շա­տա­կին ի յար­գանս հա­մա­գու­մա­րեալ յոր­դող բազ­մու­թեան մը ներ­կա­յու­թեան կա­տա­րո­ւող քա­ռա­սուն­քի ա­րա­րո­ղու­թեան, վերս­տին յի­շե­ցի նոյն գրու­թիւ­նը՝
­Կոտ­րե­լէն ետք…:
­Յու­զու­մի այդ պա­հուն, մտա­ծու­մի զու­գոր­դու­թիւն մը մուր­ճի պէս կը հարուա­ծէր ու­ղեղս: Ոչ ի­մաս­տի, այլ բա­ռե­րու փոքր փո­փո­խու­թեամբ մը՝ թան­կար­ժէք այդ կոտ­րած գա­ւա­թին միեւ­նոյն ճա­կա­տագ­րին են­թա­կայ չե՞ն նաեւ մար­դիկ՝
­Մեռ­նե­լէ ետք…
Ա­նոնք, ո­րոնք ի կեն­դա­նու­թեան պար­զա­կեաց, հա­մեստ, բա­րի ու ազ­նիւ կեն­ցա­ղով մար­դիկ ե­ղած են, ո­րոնք իբ­րեւ հա­սա­րա­կու­թեան մէկ ան­դա­մը ո­չին­չով տար­բե­րած են միւս­նե­րէն, բա­ցա­ռու­թիւն չեն ե­ղած, հան­րա­յին «ծա­նօթ» դէմք չեն ե­ղած, հե­ղի­նա­կու­թիւն չեն, հա­րուստ ալ չեն ե­ղած, որ բա­րե­րա­րու­թեամբ «ա­նուն» դար­ձած ըլ­լան, ընդ­հան­րա­պէս ա­նոնք ի­րենց ող­ջու­թեան շու­քի մէջ ու անն­կատ կը մնան, որ­պէս մարդ-ար­ժէք յա­ճախ նոյ­նիսկ կ­՚ան­տե­սո­ւին: ­Բայց ա­հա­ւա­սիկ, որ մա­հէն ետք ա­նոնք ի­րենց ամ­բողջ վե­հու­թեամբ ու բա­րե­մաս­նու­թիւն­նե­րով կը ներ­կա­յա­նան մե­զի:
­Մեռ­նե­լէ ետքն է, որ կ­՚անդ­րա­դառ­նանք, թէ ա­նոնք ի­րենց «աննշ­մար» ներ­կա­յու­թեա­նը մէջն իսկ ե­ղած են իւ­րո­վի բա­ցա­ռիկ­ներ, տո­ւած են ի­րենց շրջա­պա­տին այն, ինչ որ միայն կրնա­յին տալ՝ ազ­նո­ւու­թիւն, գուր­գու­րանք, սէր, հո­գա­ծու­թիւն…:
«­Կոտ­րե­լէ ետք», մեռ­նե­լէ ե՛տքն­է, որ ա­նոնց ճշմար­տու­թիւ­նը կը ճա­ռա­գայ­թէ:
Այդ­պի­սի­նե­րէն էր սի­րե­ցեալն տի­կին Ով­սան­նան, իր ա­նու­նին ի­մաս­տը մարմ­նա­ւո­րող ար­ժա­նա­ւոր ու ե­զա­կի բնա­ւո­րու­թեամբ: ­Հա­մակ ազ­նո­ւու­թի՜ւն ու գուր­գու­րանք:
Ըն­տա­նեօք Ա­թէնք փո­խադ­րո­ւել­նուս, ա­ռա­ջին­նե­րէն էր, որ ճանչ­ցանք ­Գա­րա­պա­ճա­գեան­նե­րը՝ ննջե­ցեա­լին վա­ղա­մե­ռիկ ա­մու­սի­նը՝ Անդ­րա­նի­կը, դուստ­րը՝ ­Կիւ­լա եւ ման­չը՝ ­Պաղ­տիկ (նա­խակր­թա­րա­նի 6րդ ­կար­գի ա­շա­կերտ), ո­րոնք գրկե­ցին մեզ ան­կեղծ սի­րով, հո­գա­ծու­թեամբ ու յար­գան­քով, ո­րոնց այն­քան պէտ­քը ու­նէինք յատ­կա­պէս հա­րա­զատ­նե­րէ նոր բաժ­նո­ւած սկզբնա­կան այդ ա­միս­նե­րուն:
­Չար­քաշ աշ­խա­տան­քով կ­՚ա­պա­հո­վո­ւէր քա­ռան­դամ ըն­տա­նե­կան բոյ­նին օ­րա­պա­հի­կը, բայց ո­րե­ւէ օր եւ ո­րե­ւէ պատ­ճա­ռով ի­րենց վի­ճա­կի մա­սին դժգո­հանք չեմ լսած, չէ լսո­ւած: Ընդ­հա­կա­ռա­կը. միշտ հիւ­րա­սէր ու գոհ՝ ի­րենց վի­ճա­կէն, կեան­քէն:
Ա­մուս­նին ան­ժա­մա­նակ մա­հէն ետք, եր­կու ան­չա­փա­հաս զա­ւակ­նե­րու հո­գա­ծու­թիւ­նը նպա­տակ դար­ձուց տի­կին Ով­սան­նան: ­Բախ­տին դէմ լուռ ու անտր­տունչ դժխեմ մա­քա­ռում մը ե­ղաւ կեան­քը: ­Թէ ինչ­պէ՞ս սե­փա­կան պայ­քա­րով իր սե­փա­կան բախ­տը կրա­նեց, միա՛յն­ ինք գի­տէ եւ մենք՝ զինք ճանչ­ցող­ներս միա՛յն կր­նանք կռա­հել, թէ մայ­րա­կան ինչ­պի­սի նո­ւի­րո­ւա­ծու­թեամբ յա­ջո­ղե­ցաւ ան զա­ւակ­նե­րը չա­փա­հաս տա­րի­քի հասց­նել եւ զա­նոնք կրթեց այն­պէս, որ ա­նոնք մին­չեւ օրս պար­կեշ­տօ­րէն ծա­ռա­յեն հան­րա­յին գոր­ծե­րու ու նպաս­տեն ազ­գա­յին ու կազ­մա­կեր­պա­կան ճի­գե­րու:
­Հոս եւս, իբ­րեւ միու­թե­նա­կան, հա­ւա­տար­մօ­րէն մաս­նա­կից դար­ձած է իր սի­րած ու պատ­կա­նած կազ­մա­կեր­պու­թեան՝ ­Հայ ­Կա­պոյտ ­Խա­չի աշ­խա­տանք­նե­րուն, օ­րի­նակ դառ­նա­լով նախ իր զա­ւակ­նե­րուն, ա­պա նաեւ ու­րիշ­նե­րու: ­Հա­ւա­նա­բար իր կեան­քի ե­լե­ւէջ­նե­րը չէին ար­տօ­ներ, որ վար­չա­կան պաշ­տօն­ներ ստանձ­նէ, բայց եւ այն­պէս ժո­ղո­վա­կան մասն­կա­ցու­թեան մէջ ցոյց տո­ւած է օ­րի­նա­կե­լի հե­տե­ւո­ղա­կա­նու­թիւն՝ մշտա­կան ներ­կա­յու­թեամբ:
­Քա­ռա­սուն­քին՝ կը մօ­տե­նամ աղջ­կան՝ ­Կիւ­լա­յին, կը մօ­տե­նամ զաւ­կին՝ ­Պաղ­տի­կին եւ «Աս­տո­ւած հո­գին լու­սա­ւո­րէ» ը­սե­լէ ետք. «օ­րի­նա­կե­լի ու նուիրեալ մայր ե­ղաւ, օ­րի­նա­կե­լի մեծ մայր ե­ղաւ եւ բո­լո­րիս հա­մար ալ՝ ազնո­ւու­թեան տի­պար հա­յու­հի մը», եւ կ­՚ա­ւելց­նեմ. «ար­դար­նե­րուն յի­շա­տա­կը միշտ օրհնեալ է…»:
­Կող­քէս հարսն է. «օ­րի­նա­կե­լի կէ­սուր մա­մա էր նաեւ…»:
Ա­հա մեռ­նե­լէ ետք, ամ­բողջ փայ­լով ճա­ռա­գայ­թեց տի­կին Ով­սան­նա­յին ճշմար­տու­թիւ­նը. ­Մա­քա­ռող ու հո­գա­ծու նո­ւի­րեալ մայր, մեծ­մայր ու կէ­սուր մա­մա եւ տի­պար հա­յու­հի…:
­Հո­ղը թե­թեւ տի­կին Ով­սան­նա, յի­շա­տակդ ան­մո­ռաց…: