Ընկ. Օն­նիկ ­Շան­կա­յեա­նի յի­շա­տա­կին

Ընկ. Օն­նիկ ­Շան­կա­յեա­նի յի­շա­տա­կին

0
1093

­Շա­բաթ՝ 26 ­Յու­նո­ւա­րին, իր աչ­քե­րը փա­կեց յու­նա­հայ գա­ղու­թի հա­ւա­տա­ւոր սպա­սար­կու­նե­րէն ընկ. Օն­նիկ ­Շան­կա­յեան։
­Հան­գու­ցեա­լը ծնած էր 1937ին, ­Գո­քի­նիոյ մէջ, եւ փոքր տարիքէն իր ամ­բողջ կեան­քը կա­պած էր գա­ղու­թի ազ­գա­յին, կու­սակ­ցա­կան եւ միու­թե­նա­կան գոր­ծու­նէու­թեան հետ՝ դառ­նա­լով ան­դամ վար­չու­թիւն­նե­րու եւ կա­ռոյց­նե­րու, ծա­ռա­յա­սի­րու­թեան խոր գի­տակ­ցու­թեամբ։ ­Կա­նու­խէն մտած էր Հ.Յ.­Դաշ­նակ­ցու­թեան շար­քե­րը եւ մին­չեւ իր վեր­ջին շուն­չը մաս­նակ­ցած էր կու­սակ­ցա­կան աշ­խա­տանք­նե­րուն։ ­Ծա­ռա­յա­սի­րու­թեան նոյն ո­գին փո­խան­ցած էր իր ան­մի­ջա­կան ըն­տա­նի­քի ան­դամ­նե­րուն եւ հա­րա­զատ­նե­րուն։ Հ.Մ.Ը.Մ.ի ­Կեդ­րո­նա­կան ­Վար­չու­թեան կող­մէ պար­գե­ւատ­րո­ւած էր «Ար­ժա­նեաց» շքան­շա­նով, առ ի գնա­հա­տանք միու­թեան մէջ իր եր­կա­րա­մեայ ծա­ռա­յու­թեան։
­Թաղ­ման տխուր ա­րա­րո­ղու­թիւ­նը տե­ղի ու­նե­ցաւ Ե­րեք­շաբ­թի՝ 29 ­Յու­նո­ւար 2019ին, ­Գո­քի­նիոյ «Ս. ­Յա­կոբ» ե­կե­ղեց­ւոյ մէջ, նա­խա­գա­հու­թեամբ թե­մա­կալ ա­ռաջ­նորդ Սրբա­զան ­Հօր։ ­Վեր­ջին հրա­ժեշ­տին հա­մար ներ­կայ էին գա­ղու­թի ազ­գա­յին, կո­ւսա­կ­ցա­կան եւ միու­թե­նա­կան բո­լոր գոր­ծօն­նե­րը եւ շատ մեծ թի­ւով ազ­գա­յին­ներ ու ըն­տա­նե­կան բա­րե­կամ­ներ։
Ա­ռաջ­նորդ Սր­բա­զան ­Հայ­րը վեր ա­ռաւ հան­գու­ցեա­լի ար­ժա­նիք­նե­րը իր ծա­ռա­յու­թեան բո­լոր բնա­գա­ւառ­նե­րէն ներս։ ­Գա­ղա­փա­րի ըն­կեր­նե­րուն կող­մէ դամ­բա­նա­կան խօ­սե­ցաւ ընկ. ­Քե­րոբ Է­քի­զեան, իսկ Հ.Մ.Ը.Մ.ի ա­նու­նով՝ եղբ. ­Յա­կոբ Ե­դի­մեան։
Ա­պա, հան­գու­ցեա­լին մար­մի­նը փո­խադ­րո­ւե­ցաւ Ս­խիս­թո­յի գե­րեզ­մա­նա­տու­նը, ուր գա­ղա­փա­րի ըն­կեր­նե­րուն կող­մէ եր­գո­ւած «­Վեր­քե­րով լի» եր­գով հո­ղին յանձ­նո­ւե­ցաւ։ Ս­տո­րեւ կը ներ­կա­յաց­նենք ընկ. ­Քե­րոբ Է­քի­զեա­նի կող­մէ ար­տա­սա­նո­ւած դամ­բա­նա­կա­նը, հան­գու­ցեա­լի գա­ղա­փա­րի ըն­կեր­նե­րու ա­նու­նով։

Ընկ. Օն­նիկ ­Շան­կա­յեա­նի յի­շա­տա­կին

Ձմ­րան այս օ­րե­րուն ա­հա՛ կը խօ­սինք տե­րե­ւա­թա­փի մա­սին՝ նա­յե­լով մեր գա­ղու­թի ծա­ռին։ ­Միայն թէ ձմե­ռը շա­տոնց հա­սած է եւ ար­դէն տե­րեւ­ներ չկան ծա­ռին վրայ։ Բ­նու­թեան հա­մար այս ե­րե­ւոյ­թը բնա­կան է, բայց մեր ազ­գա­յին ու հա­սա­րա­կա­կան կեան­քին հա­մար՝ ո՛չ։
Օն­նի­կին տե­րեւն ալ ին­կաւ, այ­լեւս։ ­Կը յու­սա­յինք թէ ա­նի­կա տա­կա­ւին կը յա­մե­նայ մնալ հետզ­հե­տէ պար­պո­ւող ծա­ռին վրայ, բայց այդ ալ գնաց։ ­Մենք ալ ապ­շա­հար կը դի­տենք ծա­ռի մերկ ճիւ­ղե­րուն եւ կը հարց­նենք մենք ըզ­մեզ.- «Ար­դեօ՞ք պի­տի ծաղ­կի կրկին»։
Օն­նիկ ­Շան­կա­յեան,
­Յատ­կան­շա­կան ա­նուն մը։ ­Պարզ, հա­մեստ, ըն­կե­րա­յին եւ սրտբաց անձ­նա­ւո­րու­թեան մը ա­նու­նը, ո­րուն հա­մար մեծն ու փոք­րի­կը նոյն ար­ժէ­քը ու­նէին, չկար խտրու­թիւն իր մէջ, չկար ոխ ու նա­խանձ, չկար մարդ­կա­յին տկա­րու­թեան ո­րե­ւէ մէկ նշոյլ։ Ան հա­մակ սէր էր մար­դուն հան­դէպ, հայ­րե­նա­կի­ցին հան­դէպ, իր սի­րե­լի եւ ծա­ռա­յա­սէր ըն­տա­նի­քին հան­դէպ, մա­նա­ւանդ՝ գա­ղու­թին հան­դէպ։
Ե­թէ լե­զու ու­նե­նար իր անշն­չա­ցած մար­մի­նը, հի­մա պի­տի գան­գա­տէր, թէ շռայլ խօս­քեր կը թա­փին ի­րեն հա­մար, մինչ ինք ե­ղաւ ժուժ­կալ, ո՛չ միայն կեն­ցա­ղով, այ­լեւ իր կե­ցո­ւած­քով եւ իր ծա­ռա­յու­թեամբ գա­ղու­թէն ներս, ո­րուն բազ­մա­չար­չար տա­րի­նե­րը ապ­րե­ցաւ իր ողջ կեան­քի ըն­թաց­քին։ ­Ժուժ­կա­լու­թիւն, նաեւ խօս­քի շռայ­լու­թեան հան­դէպ զսպո­ւա­ծու­թիւն, զոր պա­հան­ջեց բո­լո­րէն, սկսեալ իր ըն­տա­նի­քէն մին­չեւ մեր հայ­րե­նա­կից­նե­րը, մա­նա­ւա՛նդ, երբ ազ­գա­յին կեան­քին մէջ դեր ու գործ ը­նե­լիք ու­նիս։
Օն­նի­կի բնա­ծին այս յատ­կու­թիւն­նե­րը ա­ւե­լի շեշ­տա­ւո­րո­ւե­ցան, ո­րով­հե­տեւ ինք պատ­կա­նե­ցաւ սե­րուն­դի մը, որ այս­պէ՜ս սոր­վե­ցաւ ապ­րիլ ու գոր­ծել։ Ա­մէն բա­նէ ա­ռաջ ու ա­մէն բա­նէ վեր՝ ծա­ռա­յու­թիւն, ա­ռանց վար­ձատ­րու­թեան։ Ա­ռանց շռայլ խօս­քի ու պերճ գո­վա­սանք­նե­րու։ Ինք մեծ­ցաւ Օն­նիկ ­Զա­քա­րեա­նի խստա­բա­րոյ շուն­չին տակ, Ե­ղիա Ար­շա­կու­նիի մեղ­մա­բա­րոյ, բայց հա­ւա­տա­ւոր դաշ­նակ­ցա­կա­նի օ­րի­նա­կով, ինք սրտա­մօ­տիկ ե­ղաւ ­Մի­նա­սեա­նին, Ե­զե­կիէ­լեա­նին, ­Մով­սէ­սեա­նին ու ­Սա­րա­ճեա­նին, ո­րոնց հետ ճամ­բայ կտրեց ծա­ռա­յու­թեան օ­րի­նա­կի ըմբռ­նու­մով, տա­կա­ւին քա­նի-քա­նի՜ դաշ­նակ­ցա­կան մե­ծու­թիւն­ներ տե­սաւ իր ե­րի­տա­սարդ կեան­քի ըն­թաց­քին, որ­քա՜ն թրծո­ւե­ցաւ ա­նոնց օ­րի­նա­կով, որ­քա՜ն ու­զեց ա­նոնց նմա­նիլ, ու յա­ջո­ղե­ցա՛ւ։ ­Հայ ­Յե­ղա­փո­խա­կան ­Դաշ­նակ­ցու­թեան բո­վան­դակ էու­թիւ­նը, իր ազ­գա­յին եւ ծա­ռա­յա­կան ա­ռա­ջադ­րանք­նե­րով, միս ու ջիղ դար­ձան Օն­նի­կին հա­մար, իր պա­տա­նի օ­րե­րէն մին­չեւ իր վեր­ջին շուն­չը։
­Նա­յե­ցէ՛ք «­Զա­ւա­րեան»ի բո­լոր նկար­նե­րուն մէջ։ Ան­պա­կաս է Օն­նի­կը։ ­Հոս ըն­կեր­նե­րու հա­ւա­քա­կան պատ­կեր­ներ, հոն սկաու­տա­կան եւ մար­զա­կան հա­ւաք­ներ, ժո­ղով­ներ, ձեռ­նարկ­ներ, թա­տե­րա­կան եւ երգ­չախմ­բա­յին ե­լոյթ­ներ, ար­տա­սա­նու­թիւն, ա­մէն տեղ է Օն­նի­կը, կարճ տա­բա­տով պա­տա­նիի մը խան­դա­վա­ռու­թեամբ, մին­չեւ հա­սուն ե­րի­տա­սար­դի եւ կազ­մա­ւո­րո­ւած մար­դու ամ­բող­ջա­կան կեր­պա­րով։
Ա­յո՛, Օն­նի­կը «­Զա­ւա­րեան»ի մու­կե­րէն էր։ Ա­մէն տեղ էր, ա­կում­բի ա­մէն ան­կիւ­նը, ա­մէն մէկ ա­թո­ռին վրայ նստած, շէն­քի կե­նա­րար շուն­չը իր մէջ կ­՚ամ­բա­րէր։ ­Շունչ մը, որ փո­խան­ցեց նոր սե­րուն­դին, ծա­ռա­յու­թեան եւ անձ­նո­ւի­րու­թեան չա­փա­նի­շը դնե­լով բարձր դիր­քե­րու վրայ։
Ի՞նչ նշել Օն­նի­կի ծա­ռա­յու­թեան ար­ժա­նիք­նե­րէն։
Հ.Մ.Ը.Մ.ի գայ­լիկ, սկաուտ, փնտռո­ւած մար­զիկ ու վար­չա­կան, Հ.Յ.Դ. Ե­րի­տա­սար­դաց «­Հա­մա­զասպ» խում­բի ան­դամ, «­Հա­մազ­գա­յին»ի երգ­չա­խում­բի ան­դամ, թա­տե­րա­կան ներ­կա­յա­ցում­նե­րու ե­րե­ւե­լի դե­րա­կա­տար, բա­նաս­տեղ­ծու­թիւն­նե­րու ճար­տար ար­տա­սա­նող, կու­սակ­ցա­կան պա­տաս­խա­նա­տու ըն­կեր, յու­նա­հա­յոց ­Թե­մա­կան ­Ժո­ղո­վի եւ Ազ­գա­յին ­Վար­չու­թեան ան­դամ, Հ.Մ.Ը.Մ.ի Շր­ջա­նա­յին ­Վար­չու­թեան ան­դամ, Հ.Կ.­Խա­չի գոր­ծու­նէու­թեան ջա­տա­գով, Ազ­գա­յին ­Ծե­րա­նո­ցի խնա­մա­կալ, «­Զա­ւա­րեան» ­Կեդ­րո­նի շի­նու­թեան ժրա­ջան ան­դամ։ ­Գա­ղու­թա­յին բո­լոր ձեռ­նարկ­նե­րուն ներ­կայ, միշտ՝ յար­գան­քով եւ պատ­կա­ռան­քով։ Ա­մէն տեղ էր եւ ա­մէն ինչ ե­ղաւ Օն­նի­կը։
Եր­կու մեծ սէ­րե­րով իր սիր­տը կը տրո­փէր.- «Ա­զատ Օր» օ­րա­թեր­թը եւ «­Զա­ւա­րեան» կեդ­րո­նը։
Ան­յագ ըն­թեր­ցո­ղը՝ մեր թեր­թին, մէկ ծայ­րէն մին­չեւ միւս ծայ­րը, ու­շի-ու­շով հե­տե­ւող ա­նոր մէջ լոյս տե­սած բո­լոր յօ­դո­ւած­նե­րուն, բայց մա­նա­ւանդ՝ ա­նոր ան­համ­բեր սպա­սո­ղը ա­մէն օր, որ­պէս­զի բռնէ, շօ­շա­փէ ու կար­դայ, կար­ծիք յայտ­նէ, բա­նա­ձեւ ու­նե­նայ։ ­Վա՛յ ե­կեր էր, ե­թէ օր մը թեր­թը ու­շա­նար կամ չի հաս­ներ։ Ան­հանգս­տու­թիւն մը կը տի­րէր իր մէջ, ան­կուշտ սի­րա­հա­րի մը նման կը փնտռէր զայն, կը շտա­պէր իր ձեռ­քին մէջ առ­նել, կար­դալ, յա­գե­նալ։
Ա­ռանց երկ­րորդ խօս­քի՝ մտաւ ու փա­րե­ցաւ «­Զա­ւա­րեան»ի շի­նու­թեան գոր­ծին։ Եւ գլուխ հա­նեց այդ գոր­ծը՝ իր ար­ժա­նի գոր­ծըն­կեր­նե­րուն հետ։ Սկ­սաւ՝ ան­համ­բեր, վեր­ջա­ցուց՝ հպար­տու­թեամբ։
­Նոյն հո­գե­կան հպար­տու­թեան եւ բա­ւա­րա­րու­թեան շուն­չով կը մտնէր նոր շէն­քէն ներս, կը զգա­յիր իր գո­հու­նա­կու­թիւ­նը, իր մէջ կայծ մը կար վա­ռո­ւած, յար ու նման մեր ա­կումբ­նե­րու լոյ­սե­րուն, ո­րոնք ի գին ա­մէն զո­հո­ղու­թեան պէտք է վա­ռո­ւած մնան, պէտք չէ՛ մա­րին, ի­րա­ւունք չու­նի՛նք մա­րե­լու։
Ա՛յս էր Օն­նի­կը։
­Գիտ­ցաւ տալ, ո՛չ միայն հո­գո­ւով ու սրտով, այ­լեւ՝ իր կեան­քի վաս­տա­կով եւս։ Ո­րե­ւէ հան­գա­նա­կու­թեան կամ նո­ւի­րա­տո­ւու­թեան դի­մաց բա­ցա­կայ չե­ղաւ։ ­Գի­տէր տալ ա­ռա­տօ­րէն, բայց նաեւ գի­տէր ու­րի­շին ալ փո­խան­ցել նո­ւի­րե­լու ո­գին։ ­Լա­ւա­պէս ըմբռ­նած էր բա­րո­յա­կան եւ նիւ­թա­կան ծա­ռա­յու­թեան ան­հեր­քե­լի գաղտ­նի­քը, որ գրե­թէ 100 տա­րիէ ի վեր մեր գա­ղու­թը կան­գուն կը պա­հէ։ ­Գո­վա­սան­քի մարդ չէր, սա­կայն Հ.Մ.Ը.Մ.ի «Ար­ժա­նեաց» շքան­շա­նը իր կուրծ­քին վրայ՝ ե­կաւ թարգ­մա­նը ըլ­լա­լու իր գա­ղու­թա­յին հա­մակ ծա­ռա­յու­թեան։
Ըն­կեր Օն­նիկ, սկիզ­բի հար­ցու­մը քեզ կ­՚ուղ­ղեմ.- «Ար­դեօ՞ք մեր ծա­ռի մերկ ճիւ­ղե­րը պի­տի ծաղ­կին կրկին»։
­Լա­ւա­տես պա­տաս­խանդ կը լսենք ար­դէն։ «­Ծա­ռա­յե­ցէ՛ք, գոր­ծե­ցէ՛ք, տո­ւէ՛ք, վար­ձատ­րու­թիւն մի՛ փնտռէք. ա՛յս էր իմ դաս­տիա­րակ­նե­րուս պատ­գա­մը, նո՛յ­նը կը յանձ­նեմ նաեւ ձեզ, որ­պէս ա­պա­գա­յի ժա­ռան­գու­թիւն։ ­Հա­ւա­տա­ցէ՛ք ա­նոր, յու­սա­խաբ չէ՛ք ըլ­լար»։
Եր­թաս բա­րո՜վ՝ սի­րե­լի ըն­կեր Օն­նիկ, մեր ժո­ղով­նե­րը բան մը պա­կաս պի­տի ու­նե­նան ա­ռանց քու ներ­կա­յու­թեանդ։ ­Գա­ղա­փա­րի ըն­կեր­ներդ հոս են, շուրջդ, քեզ բա­րի ճա­նա­պարհ ը­սե­լու հա­մար։ ­Հան­գիստ մեկ­նի՛ր. ա­նոնք պի­տի շա­րու­նա­կեն «վեհ, սուրբ գոր­ծը», դո՛ւն մեզ սոր­վե­ցու­ցիր թէ «նպա­տա­կը տկա­րու­թիւն չի ճանչ­նար»։
­Յու­նաս­տա­նի Հ.Յ.­Դաշ­նակ­ցու­թեան կա­ռոյ­ցին, «Ա­զատ Օր»ին, Հ. Կ. Խաչին եւ «Համազգային»ին կող­մէ ցա­ւակ­ցու­թիւն­ներ՝ իր կո­ղակ­ցին՝ ըն­կե­րու­հի ­Լու­սիին, իր զա­ւակ­նե­րուն եւ թոռ­նե­րուն, ամ­բողջ ըն­տա­նի­քին։
­Հան­գի՜ստ՝ իր տա­ռա­պած մարմ­նին։

 

Ս­տո­րեւ կը ներ­կա­յաց­նենք Հ.Մ.Ը.Մ.ի Շր­ջա­նա­յին ­Վար­չու­թեան ա­տե­նա­պետ եղբ. ­Յա­կոբ Ե­դի­մեա­նի կող­մէ ար­տա­սա­նո­ւած դամ­բա­նա­կան խօս­քը՝ Օն­նիկ ­Շան­կա­յեա­նի թաղ­ման ա­րա­րո­ղու­թեան ըն­թաց­քին.-

Այս պա­հը ծանր պահ մըն է ամ­բողջ Հ.Մ.Ը.Մ.ի ըն­տա­նի­քին եւ ին­ծի հա­մար:
­Մեզ­մէ յա­ւի­տեանս կը բաժ­նո­ւի վե­թե­րան եւ վաս­տա­կա­ւոր եղ­բայր­նե­րէն եղ­բայր Օն­նիկ ­Շան­կա­յեան:
Եղ­բայր Օն­նի­կը փոքր տա­րի­քէն մաս­նակ­ցե­ցաւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի սկաու­տա­կան շար­քե­րուն, ա­պա՝ շա­րու­նա­կեց իր ծա­ռա­յու­թիւ­նը Հ.Մ.Ը.Մ.ի վոլ­լէյ պո­լի խում­բին մէջ: Ան ե­ղաւ մեր ա­ռա­ջին մար­զիկ­նե­րէն, որ մաս­նակ­ցե­ցան 1956ին, յու­նա­կան վոլ­լէյ պո­լի ֆե­տե­րա­սիո­նին կազ­մա­կեր­պած յա­տուկ մրցա­շար­քին: ­Տա­րի­ներ ան­ցան եւ իր մար­զա­կան ծա­ռա­յու­թիւն­նե­րէն ետք, յա­ջոր­դա­բար մաս կազ­մեց բազ­միցս ­Գո­քի­նիոյ վար­չու­թեան, եւ Հ.Մ.Ը.Մ.ի Շր­ջա­նա­յին ­Վար­չու­թեան:
Այս­պէ՛ս, պա­տա­հա­կան չէր, որ Հ.Մ.Ը.Մ.ի ­Կեդ­րո­նա­կան ­Վար­չու­թիւ­նը զինք պար­գե­ւատ­րեց իր բարձ­րա­գոյն «Ար­ժա­նեաց» շքան­շա­նով:
Իր գոր­ծու­նէու­թիւ­նը չբա­ւա­րա­րո­ւե­ցաւ միայն Հ.Մ.Ը.Մ.ով, այլ գա­ղու­թին բո­լոր միու­թիւն­նե­րը վա­յե­լե­ցին ա­նոր աշ­խոյժ ծա­ռա­յու­թիւ­նը:
Եղ­բայր Օն­նի­կի գոր­ծու­նէու­թիւ­նը եւ ծա­ռա­յու­թիւ­նը չէին միայն, որ զայն շատ սի­րե­լի եւ յար­գե­լի եղ­բօր մը դիր­քին հաս­ցու­ցին, այլ՝ հե­տը գոր­ծակ­ցի­լը, նոյ­նիսկ ա­մե­նադ­ժո­ւար հար­ցե­րու շուրջ հա­ճե­լի դէպք կը դառ­նար:
Ան իւ­րա­յա­տուկ յատ­կու­թիւն մը ու­նէր, զոր շա­տեր չէին հասկ­նար, սա­կայն կը զգա­յին գոր­ծակ­ցու­թեան ժա­մա­նակ: Ուժ կը ներշն­չէր մեր բո­լո­րին: Այս մէ­կը ան­ձամբ նշմա­րե­ցի, երբ իր օգ­նու­թիւ­նը ու­զե­ցինք հա­մա­ձայ­նու­թիւն մը կնքե­լու հա­մար…: Ա­մէն ան­գամ, որ դժո­ւա­րու­թեան մը առ­ջեւ գտնո­ւէինք, նա­յո­ւածքս ի­րեն կը դարձ­նէի եւ իր ազ­նիւ ժպի­տով ան կը քա­ջա­լե­րէր՝ ա­յո՛ յա­ռա­ջա­ցէք…
Այս ազ­նիւ ժպի­տով տրո­ւած հա­ւա­նու­թիւ­նը, լաւ գի­տէինք, թէ՝ ո­րե­ւէ դժո­ւա­րու­թեան առ­ջեւ ալ գտնո­ւէինք, եղ­բայր Օն­նի­կը մե­զի թի­կունք պի­տի կանգ­նէր:
Ա­հա՛ իր մեծ ու­ժը, որ մեզ կը ներշն­չէր: ­Գոր­ծել՝ ա­ռանց թմբկա­հա­րում­նե­րու. ա­ռանց յայտ­նի ը­նե­լու բա­րո­յա­կան, նիւ­թա­կան եւ կամ անձ­նա­կան գոր­ծու­նէու­թիւ­նը, ծա­ռա­յու­թիւ­նը: Ա­ռա­ւե­լու­թիւն մը՝ որ վեր­ջին տա­րի­նե­րուն դժբախ­տա­բար, հա­զո­ւա­գիւտ կը դառ­նայ:
­Մեր շատ սի­րե­լի եղ­բայր Օն­նիկ,
Այ­սօր, այս դժո­ւար պա­հուն, կ­՚ու­զեմ հա­ւաս­տիաց­նել քեզ, ըն­տա­նի­քիդ պա­րա­գա­նե­րուն եւ հա­րա­զատ­նե­րուն, թէ՝
­Տա­րի­նե­րու ըն­թաց­քին քու գոր­ծու­նէու­թեան, ծա­ռա­յու­թեան եւ պար­տա­ճա­նա­չու­թեան փայ­լուն օ­րի­նա­կը ան­թա­ռամ պի­տի մնայ մեր միտ­քե­րուն եւ սրտե­րուն մէջ: Ուղ­ղե­ցոյց պի­տի դառ­նայ մեր ե­կող սե­րունդ­նե­րուն. այս ձե­ւով դուն ալ մեզ­մէ մի­միայն մարմ­նով հե­ռա­ցած պի­տի ըլ­լաս…
Աս­տո­ւած հո­գիդ լու­սա­ւո­րէ…