Արշիլ Կորքիի հետքերով

Տոքթ. ՄԵԼԻՆԷ ԳԱՐԱԳԱՇԵԱՆ

0
511

­Աշ­նան պայ­ծառ օր մը, զար­միկ­ներս ու ես ուղ­ղո­ւե­ցանք դէ­պի ­Շր­մըն՝ ­Գո­նէք­դի­գըթ, ­Կոր­քիի գե­րեզ­մա­նը այ­ցե­լե­լու: Եր­կար ճան­բոր­դու­թիւ­նը հե­տաքրք­րա­կան դար­ձաւ մեր խօ­սակ­ցու­թիւն­նե­րով, գիւ­ղա­կան ճամ­բա­նե­րուն վրայ: Շր­մը­նի մէջ, ­Կոր­քին յի­շեց­նող ո­րե­ւէ նմոյշ չգտանք: ­Կոր­քիի ա­նու­նը եւս չէր օգ­տա­գոր­ծո­ւած: Ըստ բա­ցատ­րու­թեան՝ գտանք միակ խա­նու­թը, ուր­կէ ծաղ­կե­փունջ մը գնե­ցինք: ­Մէ­թո­տիստ ե­կե­ղեց­ւոյ և ­Հիւ­սի­սա­յին գե­րեզ­մա­նի աշ­խա­տու­հին ա­մօ­թով ը­սաւ, թէ չէր գի­տեր գե­րեզ­մա­նա­քա­րի վայ­րը ու յա­ճախ ստի­պո­ւած էր ա­մուս­նոյն խմդրել՝ գե­րեզ­մա­նի յա­տա­կա­գի­ծը ի­րեն տալ, բայց ան չէր ի­րա­կա­նա­ցու­ցած այդ փա­փա­քը:

Փնտ­ռե­ցինք Կ­րանդ ա­նու­նով գե­րեզ­մա­նա­քա­րը, ո­րու շար­քին, բլու­րի վրայ, պի­տի գտնո­ւէր ­Կոր­քիի տա­պա­նա­քա­րը: ­Զար­միկս շու­տով գտաւ, մինչ մենք կը կար­դա­յինք հա­րիւր տա­րի ա­ռա­ջո­ւան մե­ռեալ­նե­րու ա­նուն­ներ: Այս փոք­րիկ ­Շր­մը­նին հին գե­րեզ­մա­նա­տունն էր, թիւ 10 պո­ղո­տա­յին վրայ: Շր­մըն գիւ­ղը հիմ­նո­ւած էր 19րդ ­դա­րու սկիզ­բը:

Ըստ իմ ստա­ցած բա­ցատ­րու­թեան՝ ­Կոր­քիի ըն­տա­նի­քը մեծ հա­տո­ւած մը գներ էր գե­րեզ­մա­նա­տու­նէն, ըն­տա­նի­քին հա­մար, այն­պէս որ, ­Կոր­քիի գե­րեզ­մա­նա­քա­րը ժա­մա­նա­կին կանգ­նած էր միայ­նակ: ­Սա­կայն տե­սայ, որ ար­դէն գե­րեզ­մա­նը խճո­ղո­ւած էր եւ ­Կոր­քի մի­նակ չէր:

Ի­մա­ցայ, որ դժո­ւար ե­ղած է ­Կոր­քին — որ անձ­նաս­պան ե­ղած էր -, թա­ղել՝ ­Մէ­թո­տիստ ե­կե­ղե­ցին մեր­ժած էր թաղ­ման ա­րա­րո­ղու­թիւն կա­տա­րել, բայց վեր­ջա­պէս՝ թոյլ տո­ւած էր թա­ղե­լու, ա­ռանց ա­րա­րո­ղու­թիւն կա­տա­րե­լու: ­Կոր­քի միայն ե­րեք տա­րի ապ­րած էր ­Շր­մը­նի մէջ եւ մե­ռած հոն: Ան վար­ձով ա­ռած էր ­ՙա­պա­կիէ տու­նը եւ փա­փա­քած էր հաս­տա­տո­ւիլ ­Շր­մը­նի մէջ մին­չեւ դժբախ­տու­թիւն­նե­րու պա­տա­հի­լը:
­Շր­մը­նը հան­դարտ գիւղ մըն էր, ա­րո­ւես­տա­գէտ­նե­րու ընտ­րա­նին. մեծ քա­ղաք­նե­րէ հե­ռու:

­Կեն­սագ­րու­թիւ­նը

Ոս­տա­նիկ Ա­տո­յեան (­Մա­նուկ) ծնած է 1902-1904, ­Վա­նի մօտ գտնո­ւող ­Խոր­խոմ գիւ­ղը, ­Վա­նայ լճի ա­փին՝ ըլ­լա­լով ծնող­նե­րու Բ. ա­մուս­նու­թեան երկ­րորդ զա­ւա­կը: ­Հայ­րը՝ ­Սեդ­րակ, ե­րե­սու­նի վեր­ջե­րուն, ա­գա­րա­կա­պան և ­ձեռ­նե­րէց մարդ էր, ա­մու­րի էր, մէկ զա­ւա­կով: ­Մայ­րը՝ ­Շու­շա­նը, տաս­նը­վեց տա­րե­կան, նոյն­պէս ա­մու­րի էր, ա­մու­սի­նը կորսնցու­ցած էր 1896ի ջար­դե­րուն եւ եր­կու զա­ւակ­նե­րը որ­բա­նոց յանձ­նած, որ­պէս­զի կա­րե­նար ա­մուս­նա­նալ: Ա­մուս­նու­թիւ­նը սի­րոյ վրայ չէր հիմ­նո­ւած, այլ՝ յար­մա­րու­թեան: ­Հայ­րը 1908ին կը մեկ­նի Ա­մե­րի­կա՝ խու­սա­փե­լով թրքա­կան զօ­րա­կո­չէն, նկա­տի ու­նե­նա­լով, որ թուր­քե­րը հա­յե­րուն ա­ռաջ­նագ­ծի վրայ կը ղրկէին՝ ու­րիշ հա­յե­րու սպան­նե­լու հա­մար: 1915ին, ­Շու­շան իր եր­կու զա­ւակ­նե­րով կը հե­ռա­նայ ­Խոր­խո­մէն, կ­՛անց­նի ­Կով­կա­սեան ­Հա­յաս­տան:

Ե­րե­ւա­նի մէջ, մայ­րը 1919ին սո­վա­մահ կ­՛ըլ­լայ, հա­կա­ռակ որ Ոս­տա­նիկն ու քոյ­րը՝ ­Վար­դու­շը ա­մէն օր կ­՛աշ­խա­տին, որ­պէս­զի մա­մա­յի հա­մար ու­տե­լիք ճա­րեն: ­Մինչ ­Շու­շա­նը կը պա­հէ ու­տե­լի­քը զա­ւակ­նե­րուն հա­մար… Օր մը, երբ ­Շու­շան Ոս­տա­նի­կի մի­ջո­ցով նա­մակ կը յու­շէր ա­մուս­նոյն, տկար ու հի­ւանդ­կոտ, Ոս­տա­նի­կի թե­ւե­րուն մէջ հո­գին կ­՛ա­ւան­դէ, գլու­խը թող տա­լով Ոս­տա­նի­կի ու­սին վրայ: ­Շու­շա­նին կը թա­ղեն այդ օ­րո­ւան մե­ռեալ­նե­րու հետ, հա­սա­րա­կաց գե­րեզ­մա­նի մը մէջ: ­Վար­դուշն ու Ոս­տա­նի­կը ազ­գա­կան­նե­րու եւ այլ հա­յե­րու օգ­նու­թեամբ կը հաս­նին ­Պո­լիս, Ա­թէնք եւ վեր­ջա­պէս՝1920ին, պա­տա­նի Ոս­տա­նիկն ու քոյ­րը կը հաս­նին Ո­ւոթր­թաո­ւըն՝ ­Պոս­թըն (Ա­մե­րի­կա), ուր կ­՛ապ­րէին հայրն ու խորթ եղ­բայ­րը: ­Հան­դի­պու­մը դրա­կան չ­՛ըլ­լար:

1926-45ին, Ոս­տա­նիկ կը նկա­րէ մօրն ու իր նկա­րը՝ հիմ­նո­ւե­լով 1912ի պատ­կե­րի մը վրայ: Այս նկա­րը հան­դի­սա­ցաւ իր ստո­րագ­րու­թիւ­նը եւ թե­րեւս ա­մէ­նէն ճանչ­ցո­ւա­ծը:
Ոս­տա­նիկ ինք­զինք կը նո­րո­գէ, ա­նու­նը կը փո­խէ Ար­շիլ ­Կոր­քիի, նոյ­նիսկ լուր կը տա­րա­ծէ, որ ռուս գրող ­Մաք­սիմ ­Կոր­քիի ազ­գա­կանն է, թէ՝ ինք ռուս է: Ան­շուշտ այս լու­րը սխալ էր, ­Մաք­սիմ ­Կոր­քի գրչա­նուն էր: ­Կար­ծիք կայ, որ այլ ի­մաստ­ներ ալ ու­նե­ցած է ­Կոր­քի կեղ­ծա­նու­նը. Օ­րի­նակ՝ Ար­չի ­Կան, Ար­շէլ ­Կոր­քի — Այ­շա­րե­լի ի­մաս­տը՝ սեւ հո­գի էր. ­Կոր­քի ը­սած է, որ մայ­րը զինք «սե­ւը, ո­րը լաւ վեր­ջա­ւո­րու­թիւն պի­տի չու­նե­նայ» ա­նո­ւա­նած է: ­Նաեւ՝ տե­սա­կէտ մը կայ, որ ­Խոր­խո­մի հին քար­տէս­նե­րու ա­նո­ւա­նու­մը ըլ­լա­լով ­Կօք, ­Կոր­քի իր կեղ­ծա­նու­նին վե­րագ­րած է «­Խոր­խո­մի ա­նի­ծեա­լը» մակ­դի­րը:

­Մէկ բան կը կրկնո­ւի, որ ­Կոր­քի տե­ղին հա­մե­մատ կը խօ­սէր եւ պատ­մու­թիւն­ներ կը յօ­րի­նէր, օ­րի­նակ՝ իր ծննդեան թո­ւա­կա­նը կը կար­ծո­ւի, որ ճիշտ չէ: ­Բա­րե­կամ մը կը գրէ, թէ ­Կոր­քին ա­ւե­լի տա­րի­քոտ կը թո­ւէր ըլ­լալ, քան կ­՛ը­սէր: Ան ծնած էր 1902-1904ի շուր­ջե­րուն: Իր ե­րե­խա­նե­րու դա­յեա­կը կը յի­շէ զին­քը որ­պէս շատ գե­ղե­ցիկ մարդ մը, թուխ եւ տռա­մա­թիք՝ միշտ կրե­լով սեւ qէյ­բը եւ խիտ պէ­խե­րը: Ան գե­ղե­ցիկ կեր­պար մըն էր նաեւ ­Նիւ Եոր­քի փո­ղոց­նե­րուն մէջ՝ իր բարձր հա­սա­կով, վե­րար­կո­ւի փէ­շե­րը օ­դին տո­ւած, երբ կը քա­լէր:

­Հա­կա­ռակ իր աղ­քա­տու­թեան՝ ­Կոր­քի կը յա­ջո­ղի մաս­նա­գի­տա­նալ նկար­չու­թեան մէջ, թէ՛ դա­սըն­թացք­նե­րու հե­տե­ւե­լով եւ թէ ինք­նաշ­խա­տու­թեամբ: ­Յայտ­նի ա­մե­րի­կա­ցի նկա­րիչ, ­Կոր­քիի ա­շա­կերտ ­Վիլ­հելմ տը ­Գու­նինկ գրած է, որ ­Կոր­քի դի­տե­լու, տես­նե­լու յա­տուկ կա­րո­ղու­թիւն ու­նէր, ինչ որ տը ­Գու­նինկ չէր կրցած ձեռք ձգել դա­սըն­թաց­նե­րու մի­ջո­ցաւ իսկ:
­Կոր­քիի աշ­խա­տա­կից­ներն ու բա­րե­կամ­նե­րը շատ կը սի­րէին զինք, կը հե­տե­ւէին իր ու­ղիին: ­Կոր­քի, որ տա­րի­նե­րով հե­տե­ւե­ցաւ մեծ նկա­րիչ­նե­րուն, ինչ­պէս ­Փի­քա­սօ եւ ­Սե­զան, մա­հո­ւան նա­խորդ տա­րի­նե­րուն կեր­տեց ի՛ր իւ­րա­յա­տուկ ո­ճը ու հան­դի­սա­ցաւ ա­մե­րի­կեան ­Վե­րա­ցա­կան ­Խորհր­դա­պաշ­տու­թեան հիմ­նա­դի­րը:

­Կոր­քի իր գոր­ծու­նէու­թիւ­նը կը ծա­ւա­լէ ­Նիւ Եոր­քի Իւ­նիոն Ս­քո­ւէր­թա­ղի աշ­խա­տա­նո­ցին մէջ. 1925ին, ­Պոս­թը­նի ըն­կե­րո­ջը կ­՛ը­սէ՝ «կ­՛եր­թամ ­Նիւ Եորք դա­սա­ւան­դե­լու. կամ՝ մեծ ա­րո­ւես­տա­գէտ մը պի­տի դառ­նամ, կամ՝ յան­ցա­գործ մը»: ­Մօ­տէն բա­րե­կա­մա­ցաւ ա­րո­ւես­տը գնա­հա­տող, շատ ա­րո­ւես­տա­գէտ­նե­րու յանձ­նա­կա­տար (էյ­ճընդ), ­Ժու­լիէն ­Լե­ւիի հետ: Ա­րո­ւես­տի ու­սա­նո­ղի մը հետ ան­յա­ջող ա­մուս­նու­թե­նէն ետք, տը ­Գու­նինկ 1940ին Ոս­տա­նի­կին կը ծա­նօ­թաց­նէ ա­պա­գայ տիկ­նո­ջը՝ ա­րո­ւեստ ու­սա­նող, 18ա­մեայ Ակ­նէս ­Մակ­րու­տը­րի հետ, աղ­ջի­կը՝ բարձ­րաս­տի­ճան նա­ւա­յին սպա­յի մը. ո­րուն ­Կոր­քի փա­ղաք­շան­քով պի­տի ա­նո­ւա­նէր «­Մու­կուչ»՝ ըն­կեր­նե­րուն ը­սե­լով, թէ ­Մու­կու­չի ի­մաստն է՝ «Իմ Հ­զօր ­Փոք­րիկս»*։
­Զոյ­գե­րը կ­՛ա­մուս­նա­նան ­Վիր­ճի­նիա քա­ղա­քի մէջ (­Նէ­վա­տա) 1940ին, ­Սան Ֆ­րան­սիս­քո­յի մէջ շրջան մը կե­նակ­ցե­լէ յե­տոյ: ­Կը հաս­տա­տո­ւին ­Նիւ Եորք: ­Մու­կուչ ­Կոր­քիին կը պար­գե­ւէ եր­կու աղջնակ­ներ՝ ­Մա­րօ և ­Նա­դա­շա:

­Մու­կուչն ու աղ­ջիկ­նե­րը յա­ճախ ա­մառ­նե­րը կ­՛անցը­նեն ­Մու­կու­չի մօր մօտ, ­Վիր­ճի­նիա­յի մէջ, կամ՝ ­Պոս­թըն: Ըն­տա­նի­քը մի քա­նի ան­գամ կը փո­խադ­րո­ւի եւ վեր­ջա­պէս կը բնա­կի ­Հէ­պէլ­նի «ա­պա­կիէ» վե­րա­նո­րո­գո­ւած տան մէջ, Շր­մըն, ուր նա­խորդ տա­րին ­Կոր­քիի այդ տան աշ­խա­տա­նո­ցին մէջ կրակ բռնկած էր ու ­Կոր­քիի վեր­ջի ե­րեք տա­րի­նե­րու նկար­նե­րը այ­րած: Շր­մը­նի մօտ կը բնա­կէին ­Կոր­քիի բա­րե­կամ­նե­րը, ինչ­պէս ­Ճու­լիէն ­Լե­ւին:
Ան յա­ճախ ա­շա­կերտ­նե­րուն կը խրա­խու­սէր, որ նկար­չու­թիւն մը գե­ղա­րո­ւես­տա­կան պէտք է ըլ­լայ՝ լաւ ըլ­լա­լու հա­մար, բայց թէ՝ նկար­չու­թիւ­նը ան­կախ պէտք է ըլ­լայ ան­ձէն:

­Կոր­քիի սկզբնա­կան գոր­ծե­րը եւ­րո­պա­կան ա­րո­ւես­տի ո­ճե­րը կ­՛ընդգր­կէին, որ ը­սել կու­տար ո­մանց, թէ ­Կոր­քիի ա­րո­ւես­տը իւ­րա­յա­տուկ չէր: Այդ օ­րե­րուն, ­Փա­րի­զը ա­րո­ւես­տի աշ­խար­հի սիրտն էր: ­Կոր­քի հիա­ցած էր ­Փի­քա­սո­յով ու ­Սե­զա­նով՝ զա­նոնք սեր­տե­լով կը սո­րվէր: ­Փա­րի­զէն վե­րա­դար­ձին կը յայ­տա­րա­րէր, որ ու­սա­նած է ­Փա­րի­զի մէջ: Օր մը, երբ քննա­դատ մը նկա­տո­ղու­թիւն կ­՛ը­նէ, որ ներ­կի գե­տակ մը կը կա­թէր ­Կոր­քիի նկար­չու­թե­նէն, ­Կոր­քի կը պա­տաս­խա­նէ, «Երբ ­Փի­քա­սօ կը կա­թի, ես ալ կը կա­թիմ»…
Ըստ ա­րո­ւես­տի քննա­դատ­նե­րու՝ ­Կոր­քի իր «ա­րո­ւես­տի ո­ճը, ձայ­նը» գտաւ մա­հո­ւը­նէ քիչ ա­ռաջ, երբ չհաս­ցուց շատ կտաւ­ներ ար­տադ­րե­լու: ­Նիւ Եոր­քի իր Եու­նիըն Ս­քո­ւե­րի աշ­խա­տա­նո­ցը հան­դիպ­ման վայր ե­ղած էր դեռ ան­ծա­նօթ ա­րո­ւես­տա­գէտ­նե­րու հա­մար: Ա­նոնք խոր յար­գանք ու­նէին Եւ­րո­պա­կան Ա­վան­կար­դի (յա­ռա­ջա­պահ) նկատ­մամբ, ո­րու մա­նա­ւա՛նդ ­Փա­րի­զի դպրո­ցին պաշ­տողն էր ­Կոր­քի:

Ան հա­ճե­լի բնա­ւո­րու­թիւն ու­նէր, ու­րախ, գե­ղե­ցիկ ե­րի­տա­սարդ էր, գրա­ւիչ: Ո­ւոլ Սդ­րիդ ­Ճըր­նը­լի լրագ­րող մը կը նկա­րագ­րէր ­Կոր­քին՝ որ­պէս «­Կա­րօ­տի բա­նաս­տեղծ» ու կ­՛ա­ւելց­նէր.- «­Քիչ ա­րուես­տա­գէտ­ներ այն­քան ար­ժե­ւո­րո­ւած էին ի­րենց աշ­խա­տա­կից­նե­րուն կող­մէ, որ­քան ­Կոր­քին էր»:
Լ­րագ­րող­նե­րէն ո­մանք իր իւ­րա­յա­տուկ տա­ղան­դը կը վե­րագ­րէին իր տխուր ան­ցեա­լի փոր­ձա­ռու­թիւն­նե­րուն: ­Սա­կայն, բա­ցի ­Կոր­քիի մօր հետ նկա­րէն, եւ մի քա­նի խորհր­դան­շան­նե­րէ, ­Կոր­քի չէր ար­տա­յայ­տած իր ­Հայ­կա­կա­նու­թիւ­նը՝ նո՜ր անձ մը ստեղ­ծած էր ­Նոր Աշ­խար­հին մէջ:

Ըստ մէկ այլ լրագ­րո­ղի՝ ­Կոր­քի ա­րուես­տի աշ­խարհ ե­կած էր փո­խա­րի­նե­լու այն ըն­տա­նի­քը, զոր կորսն­ցու­ցած էր ­Հա­յաս­տա­նի մէջ:
­Սո­լո­մոն ա­նու­նով ա­րո­ւես­տի մէկ այլ լրագ­րող կը նկա­տէ, որ ­Կոր­քիի գոր­ծե­րուն մէջ յայտ­նի են իր հայ­կա­կան ան­ցեա­լէն խորհր­դան­շան­ներ -մա­շիկ մը, ծառ մը, ա­րօր, գոգ­նոց մը: Օ­րի­նակ՝ իր «­Լեար­դը աք­լո­րին սանտրն է» (1944) մեծ աշ­խա­տու­թիւ­նը պար­տէզ մըն է՝ ծած­կո­ւած կար­միր մարմ­նի կտոր­նե­րով: ­Կա­րե­ւոր աշ­խա­տու­թիւն­նե­րէն է ­Նի­ւոր­քի օ­դա­կա­յա­նի պա­տի նկա­րը, որ վաթ­սու­նա­կան­նե­րուն ի յայտ ե­կաւ ու փրկուե­ցաւ:

­Փոքր տա­րի­քին, ­Խոր­խո­մի ու­սու­ցի­չը նկա­տեր էր Ոս­տա­նի­կի տա­ղան­դը՝ ա­նոր նկա­րե­լու մե՜ծ սէ­րը.- «…­Քաու­չու­կի գոր­ծա­րան մը աշ­խա­տած ժա­մա­նակ, երբ միայն կ­՛ու­զէր նկա­րել եւ դպրո­ցի համ­բե­րու­թիւն չու­նէր, գոր­ծա­րա­նին մէջ ժա­մա­նա­կին մեծ մա­սը կ­՛անց­նէր կտու­րի սեւ թուղ­թին վրայ նկա­րե­լով: Եւ հա­կա­ռակ որ աշ­խա­տա­կից մը կը ծած­կէր Ոս­տա­նի­կի բա­ցա­կա­յու­թիւ­նը, գոր­ծա­րա­նա­տէ­րը շու­տով հասկ­ցաւ եւ գոր­ծէն ար­ձա­կեց ե­րի­տա­սարդ նկա­րի­չին: Ան ­Նոր Անգ­լիոյ (­Նիւ Ինկ­լանտ նա­հանգ) մէջ տար­բեր վայ­րեր բնա­կե­ցաւ, նկա­րեց: ­Կարճ ժա­մա­նակ մը գծագ­րու­թեան դա­սեր ա­ռաւ Փ­րա­վի­տեն­սի ­Տեխ­նի­կա­կան Դպ­րո­ցին մէջ: Ան նաեւ պատ­մու­թիւն յօ­րի­նեց, որ էն­ժի­նի­րինկ ու­սա­ներ էր Պ­րաո­ւըն հա­մալ­սա­րա­նին մէջ:
Այդ ժա­մա­նակ էր, որ ա­նու­նը փո­խեց՝ զա­նա­զա­նո­ւե­լու հա­մար իր ան­տար­բեր հօր­մէ ու խորթ եղ­բօր­մէ: ­Մին­չեւ 1930 ներ­կա­յա­ցաւ որ­պէս Ար­չի ­Կան, յե­տոյ՝ Ար­շիլ ­Կոր­քի:

1945ին մի քա­նի դժբախ­տու­թիւն­ներ պա­տա­հե­ցան: Իր Շր­մը­նի աշ­խա­տա­նո­ցը հրոյ ճա­րակ ե­ղաւ ու ­Կոր­քի կորսնցուց վեր­ջին ե­րեք տա­րի­նե­րու իր ստեղ­ծած նկար­նե­րը: ­Քիչ անց, քո­լո­նի ծանր վի­րա­հա­տու­թեան են­թար­կո­ւե­ցաւ, որ իր կեանքն ու տիկ­նոջ հետ յա­րա­բե­րու­թիւ­նը փո­խեց: ­Մի քա­նի տա­րի ետք, երբ կի­նը սպառ­նա­ցեր էր բաժ­նո­ւե­լու իր­մէ ու աղ­ջիկ­նե­րով հե­ռա­ցեր, ­Կոր­քի ինք­նա­շար­ծի ծանր ար­կա­ծի մը զո­հը ե­ղաւ:

Իր բա­րե­կա­մը, ­Ժու­լիէն ­Լե­ւի, որ Շր­մը­նի մէջ կը բնա­կէր, անձ­րե­ւոտ օր մը, ­Կոր­քիին տուն տա­րած ժա­մա­նակ, ինք­նա­շար­ժը դար­ձաւ եւ ­Կոր­քիի ող­նա­հա­րը վնա­սո­ւե­ցաւ: Լ­րագ­րող­նե­րը այն տպա­ւո­րու­թեան տակ են, որ ­Կոր­քի չկա­րո­ղա­ցաւ նկա­րել այդ ար­կա­ծէն յե­տոյ, մինչ ­Լե­ւին կը գրէ, թէ երբ մի քա­նի շա­բաթ անց ­Կոր­քիին այ­ցե­լեց, ­Կոր­քին ու կի­նը պաս­տառ կը պատ­րաս­տէին:
Ար­կա­ծէն ետք, ­Չո­րեք­շաբ­թի օր մը, ­Կոր­քի կը հե­ռա­ձայ­նէ ­Ռօքս­պը­րիի եւ ­Նիւ Եոր­քի իր բա­րե­կամ­նե­րուն՝ զա­նա­զան պատ­րո­ւակ­նե­րով: ­Մի քա­նի բա­րե­կամ­ներ մտա­հոգ, որ ինք­զին­քին չվնա­սէ, կապ կը պա­հեն ­Կոր­քիի հա­րե­ւան­նե­րուն հետ՝ խնդրե­լով, որ աչք պա­հեն ­Կոր­քիի վրայ:

­Հա­րե­ւան­նե­րը յա­ջորդ օ­րը տու­նը պա­րապ գտնե­լով՝ տա­րած­քը կը պրպտեն, մին­չեւ որ ­Կոր­քիի շու­նը զի­րենքց կ­՛ա­ռաջ­նոր­դէ այն ցա­խա­նո­ցը, ուր ­Կոր­քի սո­վո­րու­թիւն ու­նէր եր­թա­լու եւ խո­կա­լու: ­Հոն, գե­րա­նէ մը կա­խո­ւած, կը գտնեն ­Կոր­քին ու գե­րա­նի մը վրայ փո­րագ­րուած՝ իր հրա­ժեշ­տի խօս­քե­րը սի­րե­լի­նե­րուն:
­Մու­կուչ՝ լսե­լով, ան­մի­ջա­պէս կը վե­րա­դառ­նայ Շր­մըն, ներ­կայ կ­՛ըլ­լայ թաղ­ման եւ կը հե­ռա­նայ՝ հա­րե­ւան­նե­րուն ը­սե­լով, թէ ­Նիւ Եորք միտք ու­նի հաս­տա­տո­ւե­լու:
­Կոր­քի եր­կար ժա­մա­նակ խո­րը տխրու­թիւն զգա­ցած էր, նոյ­նիսկ աղջ­նա­կին հարց տո­ւած՝ թէ ան­տա­ռի ո՞ր ծա­ռէն ինք­զին­քը կա­խէ:

­Լե­ւիի հետ այ­ցե­լած էր հո­գե­բոյ­ժի մը – ­Լե­ւի­դի հա­մար շու­նիկ մը որ­դեգ­րե­լու — եւ բժիշ­կը նկա­տե­լով ­Կոր­քիի տխրու­թիւ­նը՝ թե­լադ­րած էր, որ մաս­նա­գէ­տի մօտ եր­թար: ­Վի­րա­հա­տու­թե­նէ ետք, ­Մու­կուչ փոր­ձեր էր զինք հա­մո­զել, որ Եուն­կեան հո­գե­վեր­լու­ծո­ղի մօտ եր­թար, բայց ­Կոր­քի խիստ զայ­րա­ցեր էր եւ ­Մու­կու­չէն խոս­տում ա­ռեր, որ այդ մա­սին չխօ­սի այ­լեւս:
1948ին ­Կոր­քի 44-46 տա­րե­կան էր: ­Նոր ստեղ­ծած էր իւ­րա­յա­տուկ ո­ճը…
­Կոր­քիի նկար­նե­րը այժմ կը զար­դա­րեն բազ­մա­թիւ ա­նո­ւա­նի թան­գա­րան­ներ, ուր մի քա­նի ցու­ցադ­րու­թիւն­ներ ներ­կա­յա­ցո­ւած են ­Կոր­քիի նկար­նե­րու հա­ւա­քա­ծո­նե­րով:

Ինչ­պէս ­Կոր­քի կը սի­րէր պատ­մու­թիւն յօ­րի­նել, իր կեան­քի պատ­մու­թիւ­նը նոյն­պէս ա­նո­րոշ կամ հա­կա­սու­թիւն­նե­րով լի էր: ­Փե­սան՝ ­Մա­թիու Ս­պենտր, որ կեն­սագ­րու­թիւ­նը գրած է, կը նշէ, թէ ծննդեան թո­ւա­կա­նը եր­բեմն Ապ­րի­լի մէջ էր, եր­բեմն՝ ­Հոկ­տեմ­բե­րին: Ծննդեան տա­րին նոյն­պէս փո­փո­խա­կան էր. ­Կոր­քի միշտ ա­ւե­լի տա­րի­քոտ կ­՛եր­ևար, քան իր ը­սած տա­րի­քը: ­Մի քա­նի աղ­բիւր­ներ ու­սում­նա­սի­րե­լով՝ այս կեն­սագ­րու­թեան յան­գե­ցայ: ­Կոր­քիի կեան­քի շատ հե­տաքրք­րա­կան ման­րա­մաս­նու­թիւն­նե­րը կա­րե­լի է գտնել յի­շո­ւած գրա­կա­նու­թեան մէջ:

*Այն­պէս կ­՛ե­րե­ւայ, որ Ոս­տա­նի­կի ազ­գա­կա­նի ա­նու­նը Մկր­տիչ էր, ո­րու ժո­ղովրդա­կան կրճա­տու­մը՝ ­Մու­կու­չը այլ նշա­նա­կու­թիւն ու­նի: